Skip to main content

Full text of "Gayatri Mantrartha Bhaskar 1932 Nirnaya Sagar Press"

See other formats


' 
त 


१४ १ ३ 


7 + ¶ शक नी. 
कपे) च्च १ ॥ 


[श 


5 


जज ३. वी क = ॐ किर के 2 भि के 


॥ १ 
न 4 
" नी (न 


[71 


"व 


न्तन 


1 
^ व ~= ९ 


५२ 


1 
२. 


#१। 


भास्करः । 


= 1- ~ +~ 


म 


नकवाटव्छसमतः । 


।# 


गायजीमन्वार्थ 


(प 


“क १, त प, १८, 9, 


१ र, त । 
न ~ = ५ ~< {१ ^---< ट 
०५ ९( + १ ५ (¢ श (द 1 


चै १ ११ 


थ किक ३ ] ~ हि = ५ र चकः ॐ ~+ ह त क -- ग न 1 
क ह न छ  । ५ कि = = 
= १ त ॐ ५८ ) ~ +~ न | ५ = वि र । 
- - ~ - र "च ज ~ नः = ~ स “* 
भ -क व क ~~ - क ~~ क - = च = 
~ प्र -> स = ~ ~ -_ ~= --~ ~~~ ट “ ह त र 
“~ ५ े -- ~ हि # ऋ = गाग ्ाः नि + ष "~ 
नि 1 = = -4 -* ४ ~ म क ~ 
~ ~ = ` ~~ ० क = == = ~ ५ ० १ क - 
च = श च = क > ~ ~ # ~ ~ र क~. ४1 ~ ~ ~ क | य = 
+ "गः 2 ~ -= 
-' ~ = 9 # च ¬, त क ज्या => + = "व = ~~ = 
जन -- > == ° जके = न ७ नक = ~ = न ५ म न ^ 
# 4 क त ~ -- ह = च त ~ - = क ~~ 1 ` ~ 
^ ग ~ ~ ~ = = ‡ 4 रन 9 - कु ~ 
- न ` ~ # # = ५1 क ----- च प्ण 


क 
। 
" 
ष, 
क 
| 
ऋक 9 
पि 
न 
त 1, 
। 
# = 
ह क 


= ~ 
। 
च, 
च 
. 
= 
~ , 
त न 
~ = = 
 } क 
ऋ 
न न 
^ 
# = 
-- = 
। 
न 


== 9 । 
क - " कु 
न च च 
~ ४ 2. 
छ > न षक 
-< । ^ = ~~ # कै 
न च -- = 
च य 
कः छ र => 
मः ~= 
== श- 
9 हु >) म: = 
५ त न 
# 
र । 
` क 
> * 
च छ ५ - ' 
च 
2 = $ 
५ # 
+ । न @ ककि 
। 
~ ॥॥ क्क - कक 
- " (= = न 
न र छ 9.9) ~ जै 
। । ~ »- 
4 # 
। 
क = र 
9 ˆ* 4 र 
= (4 (५ 
ध, . 
(4 -* 
॥ न 
> ~ भ = 
(अ 
। 
£ - = 9. 
॥ ~ 
र = > 
व -- न 
~ ' 
क यं 
क क = 
= ~ < क 
= + 
+ 
क नः 
ति # कै 
+ । । ् 
। च 
४ ५ 
~ ऋ 
'। " 
1 
४ = 
-- 9६ । 
ह । + 
1 नि । 
[ ऋ) 
न= 
न [स 
क कितः [न 
---. = 
~ >~ ॐ 
1 
। 


चरक 1711 7110, 
की १३ 9 त  । 
४." । ६. # । + कै ,* "1 ` * +~ 
. 8, ५4 >: ध ¢ = 4. ॥ । ~ 


1३ $ । 


५. पै १५ 


# । 
४ 17, 1 त ६ = 


रै ५4, १ 1 + । । व # त 
1211. ¦ ८40 " | # 
^` ## +, ॥। 1. ' ।# ` ^ कनि क) १ 4 . 
। १ कै ^ |; +# ++ ^ + 


५४8 । ५ 


[0 ४ 
"9, (१४ 


^ ५ "0814 गः %५ । 


४ न्क ¶ 


\ १६.९९ 6॥19४ ^ ८०५६-१ ~ १५ १६ 


142 8, 7१, < ६२५ ८ =^ ५ 
9 ( 9 


+ #&>-@ २ ०29 छे 


८} ५ 


णि) (क ^ ८2) = @© £9-@@ ^> 
॥..“ ५८ 1 = किति 1 


८; 810 ॥५ ~ .. 1 


॥ 


भ्‌ | (4-ल-र नद 
(+ | (ऽन 


००13 ¬ ०८० ==> ०८० :३ => ०० {ॐ ॐ> (=< 
0, 


= ० (= 


==> ०८० %==>०२०० 


< 


<= ०(--> > ०८० ॐ ०८ 


9, 


०१८६1 5।१॥५.4 


9 
-2 
2 
५९. 


क 
4 
८0 


| ५५ 
न्-¬ ०० = ० (चद === ०८०4 ==>०८्० %ॐ=>०८=< %=>०८= = 


1 । 8 28५ 


51५21५३, (वावा चित्ता, 
5 २१४५८ ७१९२. 


~= 


(/255 0. 224.5 43 
6004 0. २ 9 | ह .ॐ मै 
4८65510 1/0. 4757 ष, & 1. 


¬ ०० {3 == ०८० ©> => ०८ =<> %=2 ०८ 3 %ॐ=>०८=<> 


द र. नी मः च 3 १ 


व कि | 


॥। 


ॐ 


॥, 
(5 1} 


=> 


(+ 


(@& <<< << << > न 
| [सक~ लन ~, 0707 5७ (2 <) 


<> ^ ८ +£ 
. + ^ {८ ६19 (1४५ ^ 


गयत्री खन्त्रह्थं भास्करः 


"ग 2 चद बत ------- 


ख्व वच ध 
मिश्रोपाहू-पण्डितगदाधरपषसादरास्म- 


करृत-भाषाटीकया विभ्नाषेतः । 


"1 44 


क क कर ककर श 


भेमराज-श्रीकृष्णदासः 


न्नै 
च 


सम्बङस्थः। 


६ 
र 
^ शरीवह्कटे र? सटौय्‌ सद्रण -यन्बालवाध्यक्षः | 
& 
९ 
६ 


रांकान्डाः १८५ ३, सवत्‌ १९८८. 


<< €< << <<< <<< << 


१ 
74 
< ०4. 


<< 


च. ५ 
| 
हः 
¢. ^ 
1 ०४ 


(<<< > 


| 
, # । 
' 71 + "कशा कवा इन ५४ त ऋ + - "पा [अव चः . । " ˆ „न+ 1. "09 


+ ~ ‰ > = हि % न्न 8 न = ४ र “~ # * 
~ नि 
श. / (ल 8 9 ~ न ज = ~ = =, 
# १ 


ज 


| 
4 

9) 

८१ 

४ 


र 


40८ 


क 
[ष्क 


न " = ` 
र # १ ॐ # 
$ 
ॐ ॐ 
॥} ‡ 
0. 
` ई कक 


> (ग 245-92 


स॒द्रक ओर प्रकारक 


खेमराज श्रीकृष्णदास, 
माजिक-“श्रीवेङ्गटश्वरः? स्टीम्‌-प्रेस, बंबर. 


पुनयुद्रणादि सर्वाधिकार '“श्रीपेङ्केश्वरः' यन्त्राल्याध्यक्षाधीन हे । 


~~~ 
५ 


षे 


न 


(दि ५ भि~ 


24 ~ 47 & ण्‌ ५ (य (1 ५ 4 
~ ०.6... ८५५६ - 


न 
# कि [क 
च्छ ¢ 
# ~ 1 ~ न~ 
च 


+ ~ न क 14 ५ 
हि 12 क ~ 
2 --^.9. 0, (१४ ~ ध + , 3 -7 

1 एज ¢ = 


~ 


गायत्री । 


युक्तामिन्डुनिबद्धरत्नसुङ्कटां तच्वाथवणोात्मिकाम्‌ । 


ष्च * (कैर % 
भि 
। ¢ त ६. 7, 9 


क्षण- 


५ 


विद्रमहेमनीटधवलच्छायेसुखसखी 


सक्ता 


शख चक्रमथारयविदयुगछ दस्तेददन्तीं भजे ॥ १॥ 


८. 


{1९12243 145011८ 


५2 2 112५1 


121 1४ 


9 
6 % 

त, १ 

ध ष | नी ५ 

2 अथ मायव्रीमन्ना्थमास्करः ॥ 
प्रारभ्यते । 0 
६ ८१४ 1 
४ गायक्रीन्रणषमात्रम्‌त्‌ =, 

८ २॥९५. = ४१. 

६ \ 18 


< 


----~>" "नर 1 (५० ` 


संस्कृतम्‌ । 


1 #ि 
1 
मयं 


=> 9 + > 
1 -4 "छ }1 | {५ णन 
~~ न्दुः: 


५ 


1 
४ 
^ । तकि छ 
र च 

(८ # 


1 + __ =. ् 
„ (१) मुक्ताविद्रुमहसनाखषवर्च्छायेभुख- | 
ष्म (= (~ (^ र > 
+ खीक्षणेयुक्तामिन्दनिवद्धरल पुटं तक्वाथवणां- शर 


#) 
0 | 
4 


1 


स्मिकाम\गायन्रीं वरदांभयाङ्कं रकश शरंकपालं 


@ि-शल र 
(~ 


न ७ +> ८ * ९. (6 ~ ५ 
त शण शङ्ख चक्रसथारवन्ददुगुख हस्तवहन्ती- प 
५ त {क 
& म्भजे॥ १॥ ६ 
४.१ ¦ {6 
2. भाषा । < 
[६] षप 
र सयुक्ता विद्रुम (मृगा) सुवणं, नीलम ओर स्फटिकके 
 छविवाटे तीन तीन नेवारे [ पांच ]` सुखोसि युक्त) 
‰ चन्द्रमसि सुशोभित रत्नसुकुरवाटी, चौबीस अथं ओर 
नु ९ ५ ९ ०3 = र ५4 स 
, वणं स्वरूप वाठी, वर॑दं अभय अंश कोड शुरं यण्डं £ 
५ पाञ्च शख चक्रं ओर दौ कर्मलोके ( दश ) हार्थो धारण ‡ 
करती हुईं श्रीगायजी देषीके में भजता हूं ॥ १॥ ^ 
` ` ~~ व “कः 
ॐ (१) दवीभागवते । स्क० १२।अ०३। श्ो° १०। ) 
5१ 


0 
छ (४) गायक्ीसगणध्यानम्‌ । 


मि भन ज ^ भ भक 1 क कवक 9 करक ११ क 9 कक "^= 


सं्छतम्‌ । 


॥*। 


9 ‰ 
ऽ ¶ . 
| 


= 
० 


> 
५ 


~ 
५, 


(कि श्रः 
, की | 


४१ & ,; 
व २४२ (9 


च 


6 
5. 


(१) उवेतवणा समदि कारोयवसना तथा । 


४ 


~ 


+ 
ने 


14447444 


(6 
< 


ठेवतेएविटेपनेः पृष्पेरलङ्करिश्व भृषिता ॥ १ ॥ 
आदित्यमण्डलस्था च व्रह्मरोकगता थवा । 
अक्षसूत्रधरा देवी परद्यासनगता शुभा ॥ २॥ 


5 


नु-< 
वः 


> ~= ~ जव 
98 


क बतु - ~ 
# ~; 
० ५४० 


धति 
४ ०५४. 
> 


| 3 ~ ७ 


भाषा) 


नि 


~ 
<<. ^. < 


गायत्री दवी,. सखेतवणै, रशी वल्लक धारण कयि 


~ च~ 
= 


हए, उवेत चन्दन ओर खत पर्ष्पोकी माला ओर्‌ सव 


(र) 


भूष्णोस भूषित, तथां खत रुद्राक्ष माडा धारण क्रेयं 
हए, पद्मास्नसे स्थित सूयमण्डट अथवा वब्रह्मटकमें 


= 5 --> ८ >~ 8 ४ री ८ (रः ^ 
द =." शी अः <£ 


्् 
(~ 


विराजमान दहं॥ १॥२॥ 


<= ~ य 


# 
| 


^ 
=> भ्र (9. ५. 


( १ ) ब्ृहयो गियाज्ञवल्क्यसहिता अ० % शो २७। २८ 


न +, 34 नि~ 347 
"044 ॐ ४. 710 र: ~ © -ॐ ४.४ ~ 


(क > 
-;\ ¬ † = 
प्र 


कण्वन्यनवन्वततदन ८३ 


# ~ 


८ 


६ 


टि 1 8.0) ५ ^~ ~ #4 
गे (ॐ ~“ ९ 9 "6 ~= $< -- ] & & 1 प् ०-9&5 
4 ¬ -4# ष ~+ 3 <~ 11 --# ~ 1 -4- ~ 2 ~ +, ् 

| 


; निगुगघ्यानस्‌ 1 (५) 
0 + मि मि मि नि नि म गिरत मी मि मि (तिर मी रि मी मी केपि ति की ६ 
= निगणध्यानम्‌ । त 
८१ ध | 
् सस्कृतम्‌ । । 
{7 से [ क. ० ॐ 

अ (१) हृदयकमलमध्ये दोपवद्रदस्तार प्रणवसम- # 


;, यमतक्ब योभििध्यान गम्यम्‌ ॥ हरिगुरुशिवयां 
‰ सवभरतस्थमेकं सछृदपि मनसा वै ध्यायते य 
५ 

। 

‡ सं सुक्तः॥ १॥ 


++ र । + + ४ 1" 
। क 


भाषा। 


हृदयकमलं शुद्ध दीपरिखके ञ्पोतिके समान स्वै- ध 
(4 वेदोका सारश्च) ग्रवणरूप) तकैनारदित योगि्ोके ध्यान- $ 8 
द्वारा जानेन योग्य विष्णु, गरू, दिवस्वरूप, स्वभूतेमे ७ 
चेतन्यरूपप्े विराजमान, अद्वितीय परबरह्यरूप गाय्रीका 0 ५ 
मनक जा पु€्ब एक वारभी ध्यान करता है वह जीव 
पृक्त टै॥ *॥ 


4} 


(9 भ्त 
ध ( १ ) गायत्रीहदये । ° 
न 0.4.41 


त 


। ८ 
५ अधिकः पाठः| ५, 
9 ८७ पृषे स्कान्दीयपुतसंदितोक्तमन्छध्याख्या % | 
# विद्यरण्यस्वामिङृता । ( 


५ 
# ` अन्तर्यामितया स्थितो यो देवः स नोऽस्माकं 
। धियो वुद्धिर्ध्न्ञानादिषु भचोदयास्रेर्येत्‌"“ । चर- ¦ 


(> भ्रण इत्यतस्मादेटबाडागमः । तस्य देवस्य & 
‰ योतमानस्य स्वयपरकाशचिद्रुपस्य सवेभाणि- 


कि ता श ` अ ` श „प 


4 स्थितिसंहारकारणतया प्रलिद्धं वरेण्यं सर्वप्राणि 

¢ सेव्यं भर्गो भर्जनालापस्य भर्जकं स्यन्ञानादिल- 

५ क्षणं स्वमायाशंक्तिवदान शिवरुद्रादि संज्ञापन्नं सूय- 4 ॑ 

¢ मण्डलमध्ये तघ्त्ेरकलेनावस्थिते वाङ्मनलातीत- 

& मीदग्विध यस्परं बरह्म तद्वयं धीमहि ध्यायेम । तदे- | 

= वाहमस्मीति जानीयमित्यथः। “ध्ये चिन्तायाम्‌ 4 

५ इत्यस्मष्टिडिः छान्दसं रूपम्‌, तदुक्तमाचर्यैः न्ये ^. 

4 चिन्तायां स्मृतो धातुर्नष्पन्नं धीमहीत्यतः” इति। ् | 
1 


नि श नू <~ ~ 9 
व 


~क अ न मो 0 क का क क कक क, + 


4 9646८56 
५ संस्कृतमरमिका । ध 
इ ९५ 
व सस्छृतम्‌ । 
^ विद्न्नेषु सवेवेदसारभरतब्रह्मासमेक्यवोधक- % 
६ गाचतनीमन्तरो विषैतोऽस्ति । तस्य सवैकमांदावलु- {1 
£. छाने तदकरणे प्रायश्चित्तं चान्यस्मिन्ननाधेकारं 
> शाखरेवु निर्दिष्टम्‌ । पनरपि यत्सवेश्चतिस्ष्रतीति- ॥ 
& हालपराणम्नगरतीनां ससारदःखनिवृत्तिपुधकनि- 


(नि 
् 


~: ~ => (~ 
16 ~ ~,“ 


1 
व~ 


[त #' + + 1 यः = 1 
7444464 
+ 1 ~~ ्ु "=-= न्ु 


क 2291 
हः ६८% 


त्यकेवल्यानन्दावासिषयोजनमस्ति तस्केवदेतन्मः 
त्रेण मङविक्षेपावरणनिरसनपवेकेण लिद्धं भवतो 
स्युच्यते । “यज्ञानां जपयज्ञास्मीति भगवद्वी- 
तोक्तवचनात्‌ सवेयज्ञेष॒॒निदेनपुरषसरसाध्यखा- 
द्विसादिरहितत्वाचच यज्ञस्याधिकखम्‌; पुनः ५. 
“सर्वेषां जपसृक्तानां गायत्र परमो जपः” इति. ~ 
पराशरोक्तवचनात्सवेजपसृक्तेषु साक्षाद्रह्योपास्त- ष 


+ „^ 
८.8. 
१7 


0 „ 
` £ न्नर 
६५४ [4 ५ 6 


+~ 
+ ¢ षी टि 
< ‰{ €~ 


¢. नलाद्वायन्राजपस्य परम्‌ । पुनः "गायन्तं ् 
(~ ^ (4 ङ 
«` ज्यत सस्मात्पादकारपपातक्मादातः उयासवव- ४ 
(4. 344 ४ १ 

08 (०9 =""०> ०» 9 ५ 9० - (*& वि (प रि & 6 


9 = गु =-= र 00 = 2 9 {5 ~-> ~ 9 


4? 
५ (2). सस्कतभमेका । 


[1 (म क वीद->4 भीन, न केर 4१ ह न मि > ++ न्य नम न> +*% 9 > क "> 


< ` 8 
नात्‌ सवाल्कृष्टगायत्रजपन सवमहापातिकाद्‌- ८ 


ॐ मटखाभमहनन भवाति । 


शरस्य चन्तनाव्पयकोपासनया पविक्षपानरसन 


भवति । तथा च तत्स्वरूपलक्ष्यभृतनद्यत्मेक्य- 
% ज्ञनेनावरणक्षयो मवति । णवं जीणे स॒क्तिष- 


$° ~>) 


{ 


£ 


49 


1 


मानन्दखक्षण सायुज्यकेवेस्यपदं भवति 
& विद्याबीजविखसितसषुष्टयवस्थायाम्‌-अन्ञानकाय- 


£ विख्याद्‌ दुःखनिवृत्य।त्मकं विषयानन्दीत्छरष्ट £ 
¢ सकरजनानुस्रतसखमस्ति । तस्मादपि केवल्यपदे 

अज्ञान नव्रात्तपतकानन्दागीन्तरूप द्यत्यन्तोर्छष्- 4 
परञ्च यदव॒विव्यथा करोति ¢ 


१ 
(* तम सखन्मवात 


061. 44900 


तथा ''अस्षावादिव्यो 
बरह्म" “यं आत्मा जगतस्तस्थषश्च 'येाऽसावा- 


तिवन्धकानि नरयन्ति । ततोऽथंधम्मादिपुरुषाथ- ¢ 
चतुयसारभ्रतसालोक्यादिचतुष्कसारतमं पर- 
। यद- 


कषकः6 


= 
4 (< 


| 


 -- 
=^ 


नं ४ 
== 


[न्‌ 
च 
9 
~ 
कन = 


' - 


~ > 4 


0 


४ 
७५५७ 


> 
4. 


3 -- > 
२3५. ' ४ - < ९ र ५ 


~~ 
«= 


१.1 


रय 


क 
= सस््तभ्रमिक। 1 (९) 


चै च 2 + चै च # म; च ॥1 ;; २१ ११+१ 7 ~>) ¢ 


४ श्रद्धया तदेव वी्य्यवत्तरम्भवति ॥” (छान्दग्य०) & 
ध “तजपस्तद्थमावनम्‌ ।” ( योगस ० ) “वेदस्या- 
(; ध्ययनं सव ध्मंशाखस्य चापि यत्‌ । अन्ञातार्थ 
~ त तत्सर्वं तषाणां खण्डनं यथा ( व्यासः ) “स 
+ वेदपाठमात्रेण सन्तष्टो यो भवेद्‌ द्विजः 1 पाटा ¢ 


५. 
ए 


 त्रावसायी तु पङ्के गोरिव सीदति ॥ योऽधीत्य % 


मः 
4 विधिवद्धेषो न वेदाथ विचार्यत्‌ । स सान्वयः ¢ 


शद्रसमः पात्रतां न प्रपद्यते". (मनुः) “योऽधीतेऽ- ‰ 
हन्यहन्येतां गायर्थ/ वेदमातरम्‌ । विज्ञायार्थ छु 
बरह्मचारो स याते परमाद्खातम्‌ ˆ ( कमेषु ) 

जपस्याभ्यन्तरे उयाख्या स्मत्तव्या मनसा एजः © 
स्मरणात्सवपापानि प्रणद्यस्ति न संदयः ॥ ध 


५ 
ध 
& | 


कमि 


~तो , = 
॥१। च | 11 4 | ड ॥ 
। ~ - ् 


~ 


॥। 


[ने 


क ~. 
- @- रः इगि £ 
१ (| किमिः ॥ 
"गत = च 


ह 
= 


~ 9 
् 
2 
ॐ #~ री 
+. 


विश्वासभक्तिजननं मन्त्रेयञ्ज्ञानमुत्तमम्‌ । तस्मा 

(== 
* दथं विजानीयाययलेन जपछ्कद्‌ द्विजः” (भारश्नज)। ४ 
£ इत्यादिवाव्येभ्यस्तद्पासनायास्तदथन्ञनसध्य- ६ 
( त 


(~: 


वात्‌ तदथज्ञानस्यावद्यकत्वम्‌ । अंतश्तद,धिका- 
"41444416: 


ए 


स= 


~ 


71>2 


भक { (कन, | 
=-= -ग----अ 4 
मी ~ 


{ ( 


। + ‹ पिड। (1 [9 
-+-- गः = --2-9 ~ 
~ न्नै 


4 


>~- ~~ > + व क ध 2 @ न कः (-2- = 
ऋ ¶% > {1 44 कम~ 
कक 


नहः 


न~~ 


#" 
6 
॥ 
--~- < 


1 
‰ 
८ 


४1 ष ~ #-- < 
पध 


[ 
(8 


क 
"ध ग 
+ 


~> 
|| 


3 
+ भू # ` 
+ 2 को 
~ 


ए 


प 
५ | थ. 


~ 


क 


भेका । 


1 1 


सस्करुत 


भै कके 
क 4 गी गं ४ भि > *० क १४ क र ति (रः ति > ॥। न मि ति १-न-9 ^ 0 > # > (द + द > 4 +र ८१ न> 1 "=> (र जिं ४ 3 


2 
4 
५. 


भा 
©>. 


| 


४ 


५ 


(कप 


रिजनोपकारा्थ मतान्तराक्षेपनि 


रसनपूवंकमल- 


क 
# 


येभ्य 


>| 
। # 


[ 


(० 


भ्यानेक 
सार 


स्मृति-प्रराण,--भाष्यादिथ 


श्रुति- 


र [क 


य 


12 
हिय 


सथ) 
। तस्य बहुमिच्र- 


ह 


दस्य यथास्थानं 


भृतं प्रधाना सस्च 
तार्थभास्कर 


॥ 


९ 


न "रू रूयः --- = क छ नवक = - 


$ नवमि {2 
>> 
८49 9 999 0 


[५ 
# 


सकटित 


© 


[नं 
+ 


गायन्रीम 


40 [षि 


ति~ गि >+ नसि 
कः = 
== ~+ ६ 4 0 र 1 9 
=> 


^ 


टाकापि कारेता । 


(च 


जनसम्मतानुमोदनाय भाषा 


तवती 


नयो 
रू 4 च न ~~~ ~ ~ ---- = ~ 


ध 9 = निकः ‰ +> ‰ | अ ४ 


= 
क "~ द>~ नहि.) 9> 


अ 3: = ~अ (4 


099 


& ५: रि 
८ + 


£ धग~-- नि १ - भ्व 
(ब, 1 अ 1 र ध 


।॥ 
>+ ; 


(> ~ 
ष 


< 4 
८.५ & 


+ & न ९: >? ॐ ~ 
& र "9 । ॥ 9 < 


& त्रः 
>£ 


म्यीन 


00 


पर ९० ग -416& ६ ५ इ 


ष ` भषाभ्रामक् । 


५ 


,१{ विदरलर्नोका गायत्रीमन्व विदित दही दहै जो चारों 
,{ वर्दोका सार हे ओर जो जह्य ओर जीवाटमाकी एकताका 
¶† बोधक है । शसखरमि एसा ठेख है कि वेदिहित सव 
¡ कर्मके आरस्भमे गायत्री मन्त्रका अनुष्ठान दोतारे एसा 
1 न कंरनस प्रायाश्चत्त (पप) हाता हे आर अन्य सत्कम 
५ करनेका अधिकार नही रहता है । पुनः समस्त श्यति 
' स्मरति, इतिहास, पुराणादिका लक्ष्य यदह रै कि संसार- 
डःखकी निवर्त ओर नित्य केवट्यानन्दकी प्राप्त हा, यह 4 
कंवर गायत्रोमन्तर द्वारा री परीभूत दो सकता है क्यो- 4 
किं गाय्नी मन्बका आश्रय लेनेस रीऽ मल, क्षिप ओर न 
आवरणका, नाश होता है ( यज्ञानां जपयकज्गाऽस्मि ) 4 
यज्ञेमिं भ जपयज्ञ द, भगवान्‌ श्रीकृष्णके इस वाक्यके 
नुसार सब यज्ञं हिसा तथा द्रव्यव्ययके अभावके 4 
{ ८ कारण जपयज्ञका है महत्व अधिक रहै, पनः ““ सर्वेषां «+ 
(4 जपसृक्तानां गायत्री परमो जपः ” सव प्रकारके जपोमि ८ 
< गायत्रीजप श्रेष्ठ हे पराशरयुमके ऽस वचनकं अनसार 44 
(4 साक्षात्‌ ब्रह्मकी उपासना होनेके कारण गायञ्जी मनका ‰ 
५५, जप सब जवै श्रेष्ठ है 1 पनः “गायन्तं यत्ते यस्मा- © 
‡ त्पातकादुपपातकात्‌ ' इत महाम व्यासजीके वचनके ' 
$ अनसार जो गाय्जी मन्धका गान ( जप ) करता 8 ५ 
4 उस) रक्षा यहं मनर पातक (महापातक ) ओर उपपात- 4 


न 


1010000 


म ५५ 
र <~ . १७ ^ 


= ध ५ 
(0 च~ । 


62 
€> 


~ (० ~ 2 


७८ 


प 


४ 


(भ~ 
~“ <,>९ 


रि <| 


~~~. 8. +^ -- 5ई-- 5 रि 
(त † 
(. (| 


0, € 4 


प 90165 


कसे करता हे । इस्त षचनफ अनुसार सर्वश्रेष्ट गायजी- 
ध जप दारा सव प्रकाशक महापातकादि मलोका नारा होता । 
& त्था “ असवादित्यो ब्रह्म? ( यह सूय्यं जो आका- 
\, मण्डलम उदय हाता है आरे अपने परकाशते अन्धशा- 
रका नाद करता है वश बह्म हे) “ सूये आला 
„ जगतस्तस्थुषरच'" ( सूय्यं चर आर अचर दानो परका- 
रकां खणका आवा हे ) ' य।[ऽपावादष्य पुरुषः 
सेसःवहम्‌ ” ( जो परुष सूय्यमं हं वही महू) 
‰ इत्यादि तियं द्वारा यह प्रतिपादित रोता है कि गाय- 
जीमन्याथं स्प जो तेजामय पुरुष सूय्येषण्डछ तथा 
| 4 दृदयकमटमें विराजमान है उसक। चिन्तन करनेसे 
= नाद होता है । गायत्रीमन्ञमं भी यदी उपा- 
4 सना प्रतिपाद्य है । तथा उस्र तेजोमय पुरुषके लक्षा 
= रपरूप अथात्‌ ब्रह्मत्मेक्यका जो ज्ञान होता हे उससे 


५ 
५ १२) भाषाभमिका | 


0 नाश्च होता, इन मरातिबन्धकोके क्षय देनेसे 
& पुरुषाय चत्टयमं सारभूत मोक्षकी ओर सक्ति चतष्टयमं 
4 अतिश्चष्ठ परमानन्दरूप सायुज्य कैवल्यपदकी प्राप्ति होती 


= हे। सव टखोगाका यह साधारण अनुभव हे कि अविद्या- 4 ॑ 


= चीजविंरसित सुष्राप्े अस्थाय अत्नानके काके रोप 
५ होनेसे से दःख निनरृतति पूषक पिषयानन्दसे उत्कृष्ट सुख 

होता है उससे भी अधिकं कैवल्यपद प्राप्त हाने पर॒ अज्ञान- 
 निश्ाशिवू्वंक अत्यन्त उत्कृष्ट अक्षय सुख होता हे । निश्चय 
4 करकं जो सत्कमं अधक्ञान तथा श्रदधाधूवेक किया जात्ता है 
# वह अधिकतर बण हाता दे ( छन्दाय > ^“ „उस 


9 62 {~© 94; ह & 4 आरः (4 & 28 4 


[-/^# 


न्न ते १ ~ अक प) {>© -- क 
४४444 


। 
१२९ 


8 हेः जह को क क 


क ` पक ० का 9 "विं कि +` बः 


५ च भाषभ्रूमिका । | (१३) ‹ 


कप 


0 न (न +^ / 


सः 4 क रका जप करना =2॥, र्‌ ड सक अथका 1चन्तन्‌ करना" । 
) 
फ 


{क "न्यक >» व--क 
५ ( > न° "नभ" र > र्ण > रि तति ¬) {> म > "भ को 1 नकन कन १ कभ क 9 र १-क- -क- 4, क~ क 1) क क 1 


+ क बति हाता ह जसे कोचडमं फी ह गऊ " (मन्न) 4 
८ ^“ जो विम विधिपूैक वेदका अध्ययन करता हे परन्त॒ 

= वेदक अर्थो नकौ विचारता बह वंदसटित ञदरके वलय च 
५ ६ आर्‌ छुपा्रताका नहा प्राप्त हाता (मनु) जो ५। 
न्च बलचार। प्रतिदेन वेका कारण इस गायत्रीके अर्धका सु 


(0 


र ध ( कूमुराण >) “दिज्ञको उचित है किं जपङ्क समय : 


वैः 


मनम मन्त्रार्थं 1चन्तन करते रहं क्योकि अथक स्मरणसे 44 


{4 वधी विश्वास ओर भक्तिको उतपन्न करनेवाल। ह, इत 


लिये जप करनेवाटे दिनक यलपुकं अथं जानना ' 
उचित ई" ( भारद्वाज ) इत्यादि बाक्यसि स्पष्ट है | 


= ^^ ६५ 
1५ गायन्न[ मरके अथक ज्ञान भी आर्यक ३ 
क्या फं मत्रके अथज्ञान विना उपासना साध्यनहीं ३। 

८ इस कारण अधेकारो पुरुषा उपकारकं छिये ("गायती 


नाथं भास्कर नामक ग्रन्यकं। रचना दुई है । इस ८ 
सै 
॥ 


१ 


} 
॥ 8 

५ 
4 


४ 


१ 
1 


( 
+ , ५. 


८ ग्रन्थम भिन्न भिन्न सम्भदायोके मतेंका उदेव न करके 
,† केवर अनेक अलभ्य शति, स्मृति, पुराण भाष्यादि- र 
ब ग्रन्था सारपरत प्रधान अथं लेकर यथोचित स्थानम ९। 
रखादेया हं । इति । ४ 
(0444 44984 ध 


नन्त 


२ ५ 


^ 


| ` 
/ श 


विषयानुक्रमणिका । 


© ® & 9 
गः 1-68-84 1 ग $ 16 9 ९) 
0 ~ अ~~ 9) 


| नगण कः 2 © द तदध = 
| ॥ विषयाङ्का 1 | | पृष्ठाङ्का । 
| ‰ १ मंगलाचरणम्‌ १ 


1 
^ 


~ 


२ गायत्रीमह खम्‌ 

३ गयत्रीव्रहयैक्यम्‌ 

9 कारभेदेन गायत्रीनामानि 
८, गायत्रीनामाथः 

६ वणोश्रमिणां तन्मन्त्रभेदाः 

७ ब्रह्मचारिगृहस्थयोः 

८ वानप्रस्थादीनाम्‌ _ 

2 गायत्रीप्रणवक्तयोगक्रण हतुः 


न 
-~९ 


४२. 
॥ 


~~ ५५/४४ 9 19 
9 


; + 
८. < 


छ १० गायत्रीमन्त्रः 
4 ११ गायत्रीपदच्छदः 
 & १२ अन्वय की नि 
4. १३ प्रणवमदत्वम्‌ दि 
| {4 १४ प्रणवस्य ब्रहमबोधकत्वम्‌ 


१५ प्रणवफटम्‌ 
८ १६ प्रणवनामानि 
१ १७ पदाथः 
= १८ मात्राभदाः श 
८ १९ मात्रभिदेप्वग््यादीनां व्याख्याः 
| २० प्रकारान्तरेण मात्राधीः 
¶ कः २१ व्याहृत्य 
२२ भूः-पदा्थः .... 4; 
98 


+ 
=> ` ४“ 


© = 
च 


# 
तख ¬) 
1 #+ # 
"=< 


+ 1 
= 


क्न = + ऊन -- 3: भ 1 टि *} > [1 
~> += -#; ग - ६५. िक 4 - ४) † 


र 


क व ( | ४ 
अ 9. २ <> 
~~ र ---~- ~+ न 


क~ 91. 
3 ६५. 


( 


>~ ऋ) 
॥ 
=> नु [क 


च) = 
१९ ("क 
=> 8- ~ 


॥#: 


५८५ 


~^ श्ल 
५ 
(1 


ह 


> 
= 4 
=) नी 


1 34 


| 


ना 
“6 


= 


ऊ @८2 न्ट १ 
-८-.. ~ 2 ५४ 


५ 


छिन्ने 
(9 


न्य 
+ च 
14 1 र) 
न ~+, 
(4 


>&= <> ~ €: 9 ~$ 
"9 


ग ¢ 
न्मः 


६.० ¬ &५९] = 
{*<८3 [ 
न 42 


ॐ ॥2 -- 


शः ४ + € 1 (च = €9 ९7 र {> ~ ^ 
2 = -5-. , 1 >, 9 | 9] 5०7 क्र #:9+~ क - > 
मी अ ? [ध - 9; 4० ` 49; 


¢ 2 

ध विषयानुक्रमणिका । ( 2& ) 
॥ न ऋ र विशम वक दः - परषठाङ्ाः 
ध २२ मवः-पदाथः १ २६४ ४ 2 
&& २४ स्वः-पदार्थः ५. „. ४ 
(\ २५ तत्‌-पदाथः {६.४ # 
२६ सवितुः-पदाथः ५ ॥ क ८ 
२७ वरेण्यं--पदाथः १ ,... ५७ 
२८ भगेः- पदार्थः ४. 4.८ 

२९ देवस्य-पदार्थः द 4: ७० 
३०-धीमहि- पदाः 5 15 हं ७३३ 
२१ धियः-पदा्ः 4 = ७६. 
३२ यः-पदाथः, + ५ .... ७७ 


ररे नः- पदाथः तः ७८ 


ज 


५ ~ + ~ क 9 =" ~ ~. 
५८ १० ९7 [~ €> --<2६9~ ~ 


५ 
नण 
~अ 


ध 


कः 


[= । 
) {~ :-© 


मे 


अन 
(4 


नद्ध 


4८ 
।- + 


9 
=-=“ 2 +^ 
॥ 

० 
4 
४ 


> (> =) [- १५ य 
इ 
1. +, १,१.1५ ~ ० 
ण 
8 
~© ~~ 


ग 


9 
[न्न 
न्म 


(> 
602 
|च 
9. 


1 


[~ 


£ ~ 
क {1 
= 


~ 
+; 
(८९ 


०. $ ;०--> &: 
; ~ 


=. नै [क 
44: 


[न 
+ 
च. 
€~" 


~ क = | 
न 


ॐ ३४ भरचोदयात्‌-पदाथः म 4 ७९ & 
२९ ब्रह्योगियाज्ञवरक्योक्तगायत्रीभत्रा्थ; . ८० & 
$ ३६ भरद्राजस्मृदयक्तगायत्रीभाष्यम्‌ , 
{4 १ „ „ 2." ८ & ६, 
५ ३७ अगस्त्योक्तररोकः 1 त । 
‡& २८ ब्ृहप्पाराशरोक्तर्लोकः =... मा 4 
८ २९ सूतसंहितोक्तमत्राथः 4 धि वी 19 


+ 0 > 
(= 


(गि 
~न" च 


४० आग्चेयनिवोणतन्तोक्तमत्राथः , , ह ८८ 
४९ उन्वटभाष्यम्‌ &१। र ९० 
४२९ सायनभाष्यम्‌ 1.५ ॥ ९२ 


= 4 =-= द 


~ 7 


द 
॥ 


~~ 
9 > <~ 


, 4 $ # ` 

१ ४२ रावणभाध्यम्‌ ४ ० च ् 
# ४४ महीधरभाष्यम्‌ ॥ अ ६ 
धक ¢", श्रीमच्छ डर | ४. ५.५) । 
~ ५4111 ... ९९ 


(@ः £ ध. भ्‌ ~ मूः ७ नन (कदन & ष > क्न 1. चकन 4, ४५ :-‡ 
18 री, ४५ 9311-4 37 ९१०7 ० भगा ट्र 8 (1 क - 5. ५ 
24 ~ ि। >. 2 ~ 9 4 9 भ | ४ ¡1 *¶ ॐ पर| ‰ भ्य ¢ 5. छ ४ = ४ अ 9 रः 5 न ~ कु „9 
= ५ :# र न = म => ९, । 8 छ 9 १८. 9 & प ः 
(क ॥ 2 ~ ( + ^ 4. => + 


34 हि >, > ह 59 > ५१ 9 ~ ध 03 2९->497{ ध 
~ 9 2 {4 नप 43 । 6. ग< कन ति 59 "न 4414397. । 1 
५ 2 र -  -ु - - क 


+ ~ 


ध्‌ १ विषयानुक्रमणिका । < 
नल तना वा षी १२. ० ५ ५ 
{ 


क अद [~ 
विषयाङ्काः । पृष्ठाङ्काः ५ 


४६ विचारण्यस्वामिकृतमंत्राथः 1४२ 1 


५ 
४७ मद्रोजिदीक्षितविरचितभाप्यम्‌ त ५... ५ 


४८ वरदराजभाप्यम ४ 2; ९९ 1 
४९ तारानाथतकेवाचस्पट्युक्तगायत्रीवाक्याथः ,  .-.. १०७ 
५० विष्णुधमेत्तरोक्तमेत्रवणोर्थः 4 4: 
( ५१ निप्कषेः ५ 8 „प 

9 (तावाः `. ` गिलक ९०९ 
र ५५३ गायन्नीजपमहत्वम्‌ ८ 1,11.1 
$ ५४ जपमेदः तत्फलश्च 44 4; ११. 


अवि ॥; 
9 * धकः) 
द 43 [9 + 
१ 0) ४ 
+ 


॥ 


५, + 4 


‡ ~ ^~ >~; 


= द्रः ‰ ~ ~ 
# & + ५) 
44 ~> च 9? "4 9» ॐ 
=> ब्‌ -{ +^ [८ 


४ 
$, ~+; ॐ 
1 + ~# ~ अ | © 


~; 4 
4 1 - 


२ 
6 
<| 
~ 
ॐ 
3 
[+ = 
[+ = 
१). 


+ ५६ जपस्थानं तत्फरञ्च = व ,... ११७ 


~ 
© 
4} 
~ 
> 
य? 
[० 
=> 
{४ 


"५८ माराविवरणम्‌ ५ भ 8९९९ 
+ ५९ जपसंख्या ... ९९६4 1 11 5 २१ 
र ६० जपफटम्‌ ,.. ५ ध 4 
इः ६१ गायव्यष्टकम्‌ ४ भ 445६ ९५ 
६२ सूप्राथना ५ ध ;;;; ४३० 


क ^ न | = ष ६ ५ 
^: ४।। 


<~ 
०० | 1 


1 


१ 
कणन 


ग्रथसमाप्ति ,,., (ल 144 10:९३ 


कौ 9: ॥ 


~ 


& + 
नह ` 


१ 


रु 
(04 , ५4 ६: ग ~ 4 3 & नरि ~ 4 {र 4 ~ -& 7 (क. ॥ नै १५ -8 {4 न => 
10141406 4414441 
¢ १५ की ै 


(च्वि 


ध 
+ 


"क क च्छक = क ` चः "१ क ` र काक सपक चक ` ` ` फ वा एक कर कः जा स ` "क गक क ऋ च 


ताता = ` का 


=+ 


{2 म । ४५ ध 1 २ श & { > +ˆ {~+ - कुक - हः ~ ~ -* =>, {रि "> <-> 
५) (१ ॥ ' क 4 1 4 ` प ५ ् ` प्र ॥ रः ह ॐ ~ 
4 ज ८ ~ अः = जमु # ~~~ =-= = 9 श. दु = 4 =+ 


५ | ः 
४] ध 
- 1 
४ ‰ ग्‌ । | [> | 93 | । 
$ ९, र =) &@ । 
„ गयत्रीषन्त्राथं षार्करः। 
(= रः तुः [ॐ खः ह ४) २ 
ध 01719217 1141, ध 
; क --2.०(23० 4 
मङ्गलाचरणम्‌ ¦ & 
+= ्ः 
न संस्कृतम्‌ । ५. 
नुद (~ ट 
£, (१) ध्याता जह्य प्रथममतयु प्राणम्रूरे नदन्तं ¦. 
१) 

£ 


दष्टा चान्तः प्रणवसुखरं उ्याहतीः सस्यगुक्त्वा \ 
यत्तद्रेदे तदिति सवितर्बह्मणोक्तं॒वरेण्यं तद्ध- ^ 
गाीख्यं किमपि परमं धाम गभं पपश्चे ॥१॥ 

भाषा 


प्रथम विश्च जद्यकों ध्यानकर, भीतर इदयवायुके 
भूटस्थानमें अव्यक्त शब्दकां करते इए, आदम ( ४) 


1 


न्नर 
ब: ४ 9 >+ 


^ 0 
१५ 111 (4 
~ ~ध; ~ ~ 94 


तव व्याह्यति ( भशरुषः स्वः) को भटे पकारसे कह ( तत्‌ ) <; 
यद ओर (सार्वतुदरण्यं ) एसा वेदम अह्माजीसे कथित 
को देखकर ( भर्गो ) भगे नामक कोर अनिपैचनीय तेजके ^+ 
शरणमे मे मात होता हूं ॥ १॥ ५ 


( १ ) साम्बपञ्चाशचिकायाम्‌ | 
ध वि ~> नि & 4 ¢ ~~ 2. -~ = क्ष निः त-स 
9.8 व 414 


ल > 
ह / । पवि 


4 (+ 7 9 £ ~ + क =-= द # च ्‌& ¢ = ९ 
५ 


> ० 9 ५: 


न (२) गायत्रांमन्ताथभास्कर ५ 
्) म क 
४ सस्करुतम्‌ । 8) 
= ४६५ 


५ 
2 
यन्मण्डलं ज्ञानघनं 
"^ जिगुणात्मरूपम्‌॥ समस्ततेजोमयदिव्यरूपं पुनातु ¦ 


८ (१) यन्मण्डर उयाधिषिनाशदक्चं यदहग्यजुः- 
€ सामस सम्प्रगीतम्‌ ॥ प्रकाशितं येन च भुवः 
~ स्वः पुनातु मां तत्सवितुवरेण्यम्‌ ॥ २ ॥ 


त्वगस्य चरक््ययृज्य 


गध इनत > 
अ) 


~ क ~ 
१. & 


नी 
# 


4. ् 


{दः ५ तठ (क „र ् 
+. मां तत्सवितुवरेण्यम्‌ ॥ ३ ॥ | 
य्‌ ५ 
् भाषा । थ्‌ 
८4 ५ 
४। ज € क~ = ०५ = क | ९ अ > ५.१ ७4 श 
. जो सूयेमण्डठ उाधिर्योके विनाश करने समथ हैजो 4 


4 
3 
41 


› या 


, ऋक, यज ओर साम्बेदमे सम्यक्‌ प्रकारस गान सयाग 
जमसे भुवः सवः प्रकारैत हता ८ तत्सवदवरण्य- 
म्‌ ) वह सूयदवका वणेनीय तेजवाछा मंडट मुञ्चे पावे 


च <©. <© 1 4 


अकरै ॥२॥ ५ 
‡ जो मण्डल निविड ज्ञानरूप) अगम्य, तैलोक्यपूज्पं, ध 
4 व्िशुणालमस्वरूप ओर समस्त तेजामय दन्य सरूप है, श 
4 4). 
4 वह सूं देषका वणेनीथ तेजवाला मण्डल सृक्षे पित्र 
~ करे ॥ ३॥ ४ 
ध ( १) महाभारते । & 
। < 
(0044 09409 


५ ६. । 
"क 


(2 9 भक - ० 
. ६ => = श =: | ४5; ‰ =/ + : क. क. &- निः ठ; =] ~ 6 


"+ (२) गायन्ना छन्दसां मातेति ॥२र 


ध गायजामटह्‌ चवम्‌ । (३) १ 
% त न मभ भभ भभ भमी भीमः त ; 
<> < 
भायत्रीमहक्वम्‌ । | 
ष) | ८. 
-) ८ ६३. 
(= ९, 
‡ (१) गायत्री छन्दसामहम्‌ ॥ १ ॥ सक 


> +> 4 > 
==> 9) 


2, > >> 4.8 
# + (१) 1 


{ (३) नास्ति गंगासमं तीथं न देवः केरावात्परः। 
„. गायञ्यास्तु पर जप्यं न भूतं न मविष्याते ॥ ३॥ ८ 


+ भूभुवः स्वरिति चेव चतुरविंशाक्षरास्तथा । 4 ९ 
गायन्ना चतुरा वदा आङ्करः सवमव तु ॥2॥ ~. 
। मभनणनक + च 
(\, छन्दोम गायी छन्द्मे द ॥ १॥ क 
९. ~. =. == ह] 
, गायत्री वेदोका आदि कारण है ॥ २॥ ~ 
| गंगाके समान्‌ कईं तीथ नही हैः केशव भगवानूसे परे ‰ 
| कोर देवता नहीं हैः गाथत्रीसे परे कोह जपन हुदै न 
\- होगा ॥ ३॥ | ५ 
५ भूवः स्वः यह तीन महाव्याहतियां ओर चौबीस ५ 
{\ अक्षरवारी गायन्नी चारों वेद्‌ स्वरूप दै ओर निस्संदेह 
(-\ ओंकार सवेरूप है ॥ ४ ॥ | 
त व ~= ---  --~ 0 
\{ (१९) भगवद्रीता अध्याय्‌ १०।३५। 


4 (२) महानारायणोपनिषदि १५१ 
४ (२३, ब्रृ०° यो० याज्ञ॒° अण० १९०।१०; २।७९; ४।९६। 
त) -&) वि र 44 4 वि न> वि प नाच विः 4) र ० 


[1 ५ ने 
¢> ¡ ` &>+< - ` 3५ ६ 


५ (+> 

‡ ० € -६/ 

६ ०+-~> [4 ॐ) +` 1 १ नि २ ८ ट 

जः । 2.9 १. व क रः =-= ४9 ८ ध स ः त ट प र ^~ - ट ~< 0 
~ 


४; गायत्री पन््राथभास्करः । ध 


११५ += ^+ शर 0 जि (8 १ 


५८ 
[६ 
दी 
ल 
धः 


संस्कृतम्‌ 1 ध 
यथा मधरु च पुष्पेभ्यो घ्रृतं दुग्धाद्रसार्पयः । 4 
एवं हि सवेवेदानां गायत्री सारसुच्यते ॥ ५५ 


त 


(१) त्रिभ्य एव तु वेदेभ्यः पादम्पादमदृदुहत्‌। 
तदिव्य॒चोऽस्याः सादि याः परमेष्टी प्रजापतिः॥६॥ \ 
(२) अष्टादशसु वियासु मीमां साऽतिमशैयसी। ' | 
ततोऽपि तकंदाच्ाणि पुराणं तभ्य एव च ॥ ७ ॥ ‰ 

+ ततोऽपि धर्मंशाच्रणि तेभ्यो गुवीं श्ुर्तिद्धज । 4 
& ततोऽप्युपानेषच्दष्ठा गायत्री च ततोऽधिका ॥ 
च दुमा सर्वमन्त्रेषु गायत्री घरणवान्विता ॥ < ॥ ‹ 
< भाषा) ४ 
$ जसे एखोका सार मधु, दूधका सार घृत रसक्ा सार. 
दूध है हसी प्रकार सव वेदोंका सार गयी मंन कदा 4 
¢ जाताद॥ ९॥ १ 
, परमेष्टी पजापति ( बद्या ) ने तीन ऋचावार। मायन्नीके 4. 
‰ तीनों चरणीको तीना वेदोसे सारष्रत निकले द ॥६॥ 
५ अटारहों .वरियामं मीर्मासा अतिगे है तरसे भी, 
{८ न्यायङाखर ओर न्यायशाखसे पुराण श्र हँ ॥ ७ ॥ | 
र हे द्विज ! तिससे भी प्रष्ठ धमशा हे ओर उससे भी श्र 
¢ वेद्‌ दं वेदसे श्र उपानेषद तिमे भी गाय्ी म्र शष्ट 1 


हे, प्रणवयुक्त यह गायत्री सवं म्मे इठेभ ३ ॥ ८ ॥ 


४) ~. ~~ --------~--- ~~~ ~~~ ~ -- ~~ -- --~- ~ ----------- -------- ` - -- 


(4 ( १) मनु० अ० २। शो° ७७, 
(२) व्र° सन्ध्याभार। 


त ~ ~ 86 ६1 शनि प? 
४4८ (न कः र {9 2 4 8 ~, ०५ २ | ॐ ~ (४ ४ प र ध 


> ५९ ~ ~ 


© यन्त नेनि 
> अर 9 ~ 6 ४ ८५५५9 


ह 


=> @ उना ६०. ४. =+ -- € >~ € - धूः) {~ &~‡9 श 
न, =+ = यु ४ ~ = ज ~ = = 


नै 


गाय्ीसहच्म्‌ (९ ) 


संस्कृतम्‌ । ६। 
५ (१ )एकाक्षिर परं बह्म ्राणायामाः परन्तपः। 
{ साविन्यास्तु परन्नास्त पावन परमं स्रुतम्‌ ॥९॥ + 


पाठान्तरम्‌--( मोनाव्सत्ये विदिष्यते ) ध ्‌ 
+ (२) तदित्युचःसमो नास्ति संत्री वेद चतुष्टये । 


‡ सवें वेदादच यज्ञाश्च दानानि च तर्पासि च ॥ 4 
समानि क्या ्राहु्र॑नयो न तदित्युचः ॥ १०॥ । 
¢ (३) सवेषां जपसृक्तानासरचाच यज॒षां तथा । ‡ 
\ सारा चेकाक्षरादीनां गायत्री परमो जपः ॥११॥ ५ 


< जादा । ‰&& 
4\ एकाक्षर (ॐ) परब्रह्म है, भराणायाम परमत्प रै, 4 


\ गायत्रीसे परे को$ मत्र परमपवित्र नौ है । तया सत्य & 
५ बोलना मौनते श्र है ॥ ९ ॥ ९ 
(, चारो वेदम गायश्रके समान कोड मन्म नं है। 4 
८ निरोग कृते है, कि गायश्रीके एक करके समान सेवेद्‌, 4 
८.4 सवयज्ञ, सवेदान ओर सवे तपस्याएं नहीं ह .॥.१० ॥ 1 
(1 सव जपसुक्तमि ऋग्यजुःसामवेदा आर एकाक्षरादि म~ ^ 
॥ न्मे गायत्री परम जपे) १९५ | 
॥ 


क 
4 (१) मनु° अ०२। शो ° ८३। अत्रस्म्ृ° अ०२।छो०११। ५ 
(1 (२ ) विरवामित्रः। ् 
4 (२३) त्र° पाराशरस्मृ०° अ० ५।शो०४। 


| 8. द त ©] - 
८09 


न \ 


(द्‌) गायजीमन्वाथंभास्करः 


४. 1१ क # त~ >~ "श्र ~+ +न न = = > ॥ शिली रज 1}; क 1, क > कै 4 > जक ~~ >^ 1, भ्न क +४ 


संस्कृतम्‌ । 


भावा । 


( १ ) योगियाज्ञवल्क्य °| 
(२) ब्रु° पाराश्र्‌० ।अ० ५। श्छो०१६। 


( 9 ) देवीभागवते कन्ध १२। अ० ८ इटो ९। 


7 ~. ~ ~ 0, 2..4> -< ~: 
4444-9: 


४ 


~+ + 4# ~न र += +१ न १४ २ 4 ) "अकृ ॥ + "श्व ५४ 1 एङि 1 कभ +~ क ॥ 


ध (१)साङनंरचचतुरोवेदानधीव्यापिसवाङ्मयान्‌। ` 
त सावित्री योन जानाति बृथा तस्य परिथ्रमः॥१२॥ 
+ ` ()गायन्री चेव वेदाश्च ब्रह्मणा ताता पुरा! 
^ वेदभ्यर्च सहस्रभ्यो गायञ्यतिगरीयस ॥ १३ ॥ . 
(३) सवेवेदसारभूता गायतयास्तु समचना । . 
४ बह्यादयोऽपि संध्यायां तां ध्यायन्ति जपन्ति च।१४॥ 
(ॐ) गायच्युपासना नित्या सर्ववेदः समीरिता । ` 
{ यया विनाखधःपातों बाद्यणस्थास्ति सवैथा।१५॥ 


{4 स्वर तथा अङ्क सित चारों वेद्‌ पद्ने परभ जो गाय 
| मन््रको नरह जानता है, उसका परिश्रम निष्फर हे ॥ १२ ॥ 
९ पूवं काट्मे ब्ह्याने गायश्री ओर बेदोको तीटा तो "4 
सदो वेदासे भी गायन्नीका पटा भारी पाया ॥ १३॥ | 
(=) गायद्चीका आराधन सव वेदाका साररूप है सन्ध्याकाले ` 
$ ब्रह्मादिक भी तिसका ध्यान सहित जप करत ह ॥ १४॥ ` 
$ सर्वं वेदाम गायत्रकिी नित्य उपासना वर्णित टै, जिसके 
॥ विना सवं प्रकारसं ब्राह्मणाकां अधोगते दाता ह॥ १५॥ 


( ३ ) देवीभागवते ्ं° ११। अ०१६। रलो ०।१५। 


न ~ #ि + ट ~ 
"न. 
ॐ 166 = ~= ~“ लद - 


८) 


कः 


८) ॥) [न 
५4 4८27-2 

४ ~ श्रै | 4: 8 {4 हः ग द्वि ॥ 
[क ‰ "कक 1 


© ~ ~+% न) च ् 
न २ कद (न = 


> न 7447 


+" 1: + 
14 धनः 1 (41. ॐ तर 
--+७५.---€५ ५.४9; 4 ~. 


न्‌ 
¶ + ठ 


क + +~ 
भु =) रेवं 


‹ (14 ४. 181, + / (द 
=^ ४ <+"6 +< ~€ ५4 


247 {- 49 


++ # 
4, ।\| 
°= ~७ 


अन 
"शी 
8 ५ 
# 


की जच 
= 


> <-> 
वि र | 


[-क 


ब्राग 
, च ॥। ॥ 
७ # <~ # £ 


[ ~~ += धि 
£-~ध4; 


च. 
५.० ^ 


| ६ | , (५ 
~ शरः 


4 
(> ०९९ 


कि 


£ 
ज 


» ¢ १ 
६५५६ 


१ 
४ ॐ > 


+ 1 
६3 
य  गायत्रीमहच्वम्‌ । (७) 
५ प म अ रि 1 > 
{ ॐ 
कः * 
¢ संस्कृतम्‌ \ 
ध 


& 
# 4 
= , +~ ~ + 7. ~~~. . €~..2,-~ - -न्‌- 
न्44441 तः 
= 0९५५८...०९ ८ 9४ ~~ ५? < 


\ (९) भायन्नीमाच्रनिष्णातो ष्डजो सोक्षसवाप्नु- 

९ 

¢, यात्‌ ॥ १६ ॥ ५ 
(८ ० @ __ (~ (~ = @ 
¢ (२) गायच्याः प्रम नस्त (दवि चहे च पाव- + 
< च =  & >~ ४६ 
{। नम्‌ । हस्तत्राणप्रदा देवी पततां नरकाण॥ १७ 
| (२)किं वेदै; पठितैः सर्वैः सेतिडहासपुराणकेः । 
| साडगेः सावित्रहीनेन न विप्रत्वमवाप्तुयात्‌ १८ 


भाषा। 


केवर गायनी माच्रकी  उपासनास द्विज मोक्षो प्राप्र 
होता है ॥ १६ ॥ 


~~ #५ 

| ९ ॥। 
६ र ०१५४ 
8/1 मो 
9 । ५ 


दः 
= 
~> 


४८ 
~ 


रस रोक तथा परलोकमं पवित्र केरनबाखा गायश्चीसे 
परे कोई मंत्र नरीह क्योकि नरकरूप समुद्रमे गिरत 
¢ शः इएका यह्‌ गायन्री हाथ पकडकर षचातां हे ॥ १७ \ 

 अङ्कसरित स्वं वेद्‌ तथा इतिहास पुराणादिकोके पट्नसे + 


॥ क्या हआ जो गायक्रीम्रकी उपासनासे रीन है षह 
| ५ ब्राह्मणत्वको नहीं पराप्त होता है ॥ १८ ॥ 


~~ 
# 


प र 
५ व ४. 


४८ # 


नानो 
य 1 ^ †॥ 1 91 
4 "०५५ ७ ‰6<-“ 


(८ ) दे ० भा० स्क ९१२९।अ० ८ ररो० 2. ©| रु 

(२ ) राडखस्प° अ० १२ रंखो° २५५ । 

(३) व° पराशरअ० ५४) ^ 
(~ 


9 -9309 
"श न= 0 ~न - ७ = ८५ .. ज्र ऋ <= छदः <~ अप > ४ 


१ + 


क 
(# ८८) गायनेमन्त्राथभास्करः । 4 

1 का 
छ (नि न नि मि म मजनि मिम मी मी र पिं र मि मी 4 

क ५ 

४ सस्ङ्ृतम्‌। 4 

द =+ ~ =. । 

६ (१) न ब्राञ्णो वेदपाटाल्न शाखपटनादपि । `4 

॥ दृड (> 02 (- - ण्‌ किः कि 1.३ 

4 दव्याल्काङनस्यासाद्भद्यणः स्याह्िज।- ~ 

। १ ` | 

¢ <न्यथा ॥ १९॥ ॥ | 


(२) गायन्यास्त॒ परन्नास्ति शोधनं पाप- 
9 कमणाम । महाव्याह्ति्ंयुक्तां धणवेन च 
संजपेत्‌ ॥ २० ॥ ४ 
4 (ई)गायन्री यः परित्यञ्य चान्यमंत्रसुपासते । 4 
.{ न साफल्यमवाभोति कल्पकोटि शतेरपि ॥ २१ ॥ 
५  भआषा। ४ 
| वद्‌ आर्‌ शसक पड़नकस्त भना बह्म नह्‌ हां सता ल ५4 
4 चि्ाठ गायत्रीकी उपासनासे बह्यण कहा जाता ई 4 
‡ अन्यथा द्विजौ रहता है ॥ १९ ॥ क 
+ गायभ्ीकी उवासनासे परे पापकर्मेकि शोधनेकं लिये कोई 4 
4 मच नरी है अतः प्रणव तथा महाव्याह्ति सहित ग।य्रीका ^ 
प कर्‌ ॥ २० ॥ 
गायत्रीको छंड़कर जो दूसरे मत्र उपासना करता ¢ 
वह शतकोटि कल्पतक भी सफ़टताके प्राप्त नरह कर 4 


कता ह॥२१॥ 


८ १) व° सन्ध्याभाष्ये | 
( २ ) सम्बतं स्¶० \ इखो० २१५ 
¦ ( २, व° सन्ध्याभाष्ये। ु 
† 8 904 20 0424742 00 


स 0.9 
{न भ्न 


1 गयजामहत्वस्‌ । (९) 
र न म भमी भीम मी मभीरभिरे मीम म गमिरमीपमि 
॥ सर्छतम्‌ । ध 
पष एव भंजो दविजंसखस्ंपादकोपनयनसंस्कारे ४ 


 उपदिर्यमानो गरुमंत्न इत्यच्यते, सयवंरीया- 
= अन्द्रवरीयाश्च सवै राजान इममेव -संत्रं 1 
शुचयो भत्वा नित्य जपन्ति स्म. यथा महाभारत ~ 
अतृशासनपवैणि अ० १५० उरो ७८ युधि- ¢ 
ॐ रं भति भीष्मवाक्यम्‌ । सोमादित्यान्वयाः ¢ 
९ सवं राघवाः कुरवस्तथा । पठन्ति शुचियो निस्य ` 
१ सावित्री परमां गतिम्‌ ॥ श्ररामचन्दकतेकनित्य- }4 
(4 सन्भ्योपालनं ( गायत्रीसंत्रजपः ) तु वारमीकीये ५ 
ध वहुषु स्थटेषुपवणितीमति षिदितरेवासित ॥२२) ५ 
भाषा ९ 

यही भ्र दिजल-तगादक्त-उपनयनतस्कासमे उपदेश + 
\ करिया गया शुरुभत्र कहा जाता है। इता भन्न ध 
सूभवशी तथा चद्रषञ्ली राजन्पगग पिच हकर नित्यं जपा 1 
करते येजेसा किं ( मह।भारतके अवुशासन पमे १५० (ज 


< १ क .4 -- ए 
रः = = < 


{{ अध्यायके ७८ वें इरोकम >) युयिष्ठिरके प्रति ष्म कहा 
१ हे) कि सूये ओर चन्रवंशके सष कोई तथा रर ॐ5- । 
ध वंशी ( विेष ) पवि नित्य परमगल 


ध सावित्रीको जपा करते है (श्वीराप्रचन्धजीका किप स॒न्ध्ये- भ ), 


पासन ( गायक्नीमत्रजप ) वाटभकय रामायणम कर एकं 
| स्थम वाणत ह इति ॥ २२॥ | 
श 


18 


( १०) गायनामन्जाधमास्ङरः | 
संस्कतम्‌ 
(१) नात्रतोयसम दान न चाहस्रापर तपः । 
न साविन्नीसमं जप्यं न उयाह्यतिसमं हतम्‌ ॥२३१ 
भाषा । 
अन्न ओंर जके समान दान, आ्सिके समान तप 
ध साविन्नीके समान जप ओर व्याहतिसमान कोई आदति 
(१ नदीदै॥२३॥ र 
| गायत्रीब्रह्यक्यय्‌ । 
संस्कृतम्‌ । 
(२) ब्य गायत्रीति- ह्य वे गायच्नी ॥ ६ ॥ 
(३) गायत्री परमात्मा †॥ २॥ 
4 6 (४) गायच्री परदेवतेते गदिता बह्येवं 
^ चिद्रूपिणी ॥ ३॥ 


न भाषा । 
। £ ब्रह्म दी गायन्नी हे ॥ १॥ 
गायज्नी परमात्मा है॥ २॥ 

छ गायत्री सवके परे देवता ओर चेतन्यरूपिणी बह्म रहै 
$ (१) चूतसदितायां यज्ञवेभवखण्डे (अ०६ इटो ०२००२६९) 
( २) शतपथत्राह्मणे।८।५।२।५।एतरेयव्रा० अ० २७ ख०५ 
( ३ ) गायत्रीतच्तवे । इको ९ । 

(9 ) गायत्रीपुरश्चरणप० । 

(44 04044444 


क 8 
~ < कर--» - ॐ ती 3 -~> अ ~~ , ~ =+ -9८ ..४- 6 ४ द, <~ < =-= + => 3 9 


गि-~ [शं 
व ८ ~ 9 ४. 


08 


४) 


[= ~ डि (439 ~ ~, + + <> 
{-) < श म ९ 3 {1 ९१०... २] क क: क). कप ॐ; :> ४६ ॐ ~ 
ट ^= --9 स+ -<9 ८ ~+ ~.-3 = -<9- =. १० (न => ॐ 2 ४----.9 छ - 2 (~ ५ 
[3 
[र [भ न 

यः 
ध गायचाबद्यक्यम्‌ । ( १९) 
1 

पः 
४) [१ 9१ र" >+" र मि मी कं ; +> >> + म र र ओति ण > न >+ =+ {मि #4 3 4 गतय क्क नभ-9° र ज भै जः 


६ 
> 


4 
ने ४६ 4 
# ` 
॥1 


संस्कृतम्‌ । 
(शयो वदासि गायन्नीं तत्त्वरूपा ज मयीम्‌)! 
यया परकाद्यते बह्म सचदानन्दखक्चणपर्‌ ॥ ९ ॥ 
(२) असावादित्यो चह्य ॥ + ? 
(३) सयं आद्मा जगतस्तस्थषदच ॥ -& ॥ 
(४) गायना का इदं सवेम्‌ ॥ ७॥ 
(५) गायनी वा इद सवभूत यादेदं !केच<)) 
भ्याषा ) 
तच्रूपिणी वेदमयी गायत्रीको भे कहता हँ, जिससे 


५ सच्चिदानन्द छक्षण ब्रह्म म्रङाक्ित रोता हे,अथाौत्‌ ब्रह्मका ज्ञा- 
न होता हे ॥४॥ 


यह परयकष सू यदेष ब्रह्मल्प दै ॥ ५ ॥ # 

यह सूयं भगवान्‌ चर अचर खषटेका आत्माहं ॥&॥ 
यह सव खृष्टे गायत्रीरूप हे ॥ ७ ॥ 

यह सपार जो ऊछ है वह सष गायश्रीरूप हे ॥ ८॥ 


(3.1 


५ 

11 ‰ ८ |.) 

~ 1 
= 


> 
& 


ग ९8० 
चै 


| । 4 
= 
~~ 


क |. = +, ## । १ + "1 क, ~ 
नि + 456 गा€ग71-4० 
46 
1 +~ ^ "<~ "4 =“ => <> भः ~~ ८ 2 - 


र 


6 


॥ 
(- 


( १ ) यायत्रीतक्से इलो० १) 

( २ ) महावाक्योपनिषदि 

(३ ) सूर्योपनिषटिि । 

( 9 ) चसिंहपूवेतापनीयोप ° ४।२। 

( ५ ) छन्दोग्योप ° ३।१२।९। ्‌ 
44444444: 


५ > १४ ~=4 ५ ~ +. = 
1 5 91. 6 ५1 >= < “~ । - 
कं &* ~ = # = [१ ॥॥ 


~> 4 


4 


=> ^ 
> ~+ (> 
4 भङ्गा 
न तः 


। 


# 
479 नि 2 
4 ४ 9 94 ;४..49 


ह {° 
^ 


£; + {+~ 4 
४५५ 


५४ ५ ६ 


१ 
¢ 


गि" 7-141-64 


४८८४ 


4 
ॐ ~+ < 


गि 
क 


ह {1 
+ 
# 
॥ 1 


४ 


4742 
[^# न, 0 


क 
ष, 
कन 


५५. दी 4 


= (१२) गायक्रामन््राथभास्करः। ““* = क 

८: ) 

४3 गम न मम म भ मीम मभौ ए 

। 

४६) सश्करतम्‌ ¦ 

ष 1 
डद 


ति ( ~. ९ क 
८) न भिन्नां भ्रतिप्ेत भायत्रीं बह्मणा सह । | 


ई सौऽहमस्मीययुपालीत विधिना येनकेनचित्‌ ॥ ९ ॥ 
&; (रो्देवस्य सवितुस्तस्थ धियो यो नः प्रचोदयात्‌ + 
् भर्गो वरेण्यं तद्रह्य धीमहीर्यथ उच्यते ॥ १० ॥ 
& सपरभं सत्यमानन्दं हृदये सण्डर्ऽपिं च । {| 
| ध्यायस्पेत्तदिस्येतन्निष्कामो मच्यतेऽचिरात्‌ ॥१९१॥ “† 


(स यश्चायं परुषो यश्चासावादिव्येस एकः+इतिश्चुतेः) | 
भाषा । ८ 

गायत्र ओर ब्रह्मे भद्‌ नहीं है, चाहे जिम किती मरका- 
रसंहा (बह) मरह, यह उपाकप्तना क८॥ ९ ॥ ४ 
उस प्रकाशमान संविताङा वणेन करने योग्य तेन जो ह~ { 

९। बु!दके। रणा करता € वह ब्रह्य ६ उस न ल्प 4 ब 
करता दर दसा कथन दे ॥ १० ॥ | 
भकाशचसर्हित सत्पानन्द्‌ खर्प व्रह्मक ददयम वा सूर्यम. 4 


ह त 


( १ ) व्याप्तः। 
(२ ) विदवामित्रः ४ 
94. 4.44. 


& ण्डलं ध्यान करता हआ निष्काम गायभीका जकर तो 
4 दीघर भववन्धनस दट जाता है ॥ {९ ॥ 4 
& (सप भरते ददम जौ आतरूप पुषठषहे ओर ज। 4 
& सूयमण्डलम परमातसरूप पुरुष हे वे दानां एकरूपे) 
0 ( ; 

१ 

किः 

ष्‌ 


01010166 2 


| ड 
५ ` गायत्रीजदयक्यम्‌ । ( १३) 4 
|] 9 1. ५ 
व्‌ संस्कृतम्‌ । प 
~ 9 ० ^ ^ 
(१) गायञ्यास्यं बह्म गायच्यनुगतं गायनाः. 
मुखेने्तम्‌ ॥ १२ ॥ ४ 
( # स्‌ १4 ` €, 
# (२) गायत्री पत्यग्ब्रह्मक्यवोधिका ॥ १३॥ 4 
1? (ड)प्रणवव्याहतिभ्याख गाय्या जितयन च । ` ` 
९ उपास्यं परमं बह्म आत्मा यच्च अरतिष्ठितः ॥ ९४ | +, 
ध (9) परव्ह्यस्वहपा च नवाणपद दायेन ॥ त 
‰ ब्ह्मतेजामयी शक्तस्तदधिष्ठात्देवता ॥ १५॥ ~ 
वुः <, 
। भाषा। । = 
[६ ॥ . 1 
४ ५. नामक ब्रह्न म[वन्नःम व्प्रापक गायञज्जा नामस सः 
4 वेणित दै ॥ १२॥ १ ध 
( गायत्री जीवात्मा ओर ब्मकी एकताका बोधक दै॥९३॥ 
. पणव व्याहते ओर गायत्री इन तीनोदयारा परब्रह्म उषा- 
|; सना करने यौग्य हे जिस ब्रह्मे आत्मा स्थित है ॥ १४ ॥ 
¢ % 


- ब्रह्मरूपा गायनी मेोक्षपद्‌ देनेवाटी है ओर बह्मतेजमयीं 
क जै + नेः ¢, ज क. +^ 
 दाक्ति रै वह गायत्री मनकी अधिष्ठात्री देवता हे ॥ १९५ 


ध. 


८ 
( ( १) छान्दोग्य० चकरभाष्ये प्र० ३ख० १२म० ५। ् 
4 ( २) रङ्करभप्य । 4 
$ (३) तारानाथक्ृतगा० व्या० प्र° २५। 
$ (9 ) दवीभाग० स्कं° ९अ० शरठोक ४२। ५ 
कि, ४ 4 
94444044 थ. 


ऋ ~ - ~> 6. 
= ॐ £ व 1. & (~ ॥ ह > ५ 1 ~ ^ ह. > ट ६ > ह वु 8 ४१५ 


ज 


ड ( ९८ ) गायत्रीमन्ताथभास्फरः । ध 
क! 
| सर्छृतम्‌ । 4 


(१) ओद्कारस्तत्परंव्रह्म सावित्रीस्यात्तदक्षरम्‌१६ , | 
२ (२) गायत्रा तु परं तच्वं गायनी परमा ^ 
4 गतिः ॥ १७ ॥ ५ 


(4 


(३) गायच्येवपरो विष्णुगोयञ्येव परः श्लिवः ॥ 4 


= 

ह 

{~ ५ 
~+ गायञ्यव परो बह्मा गायव्येव त्रयी यतः ॥ १८ ॥ 4 
| (४)सवारमना हि सा देवी सवभूतेषु संस्थिता 
५ 
क 


^ गायत्री मोक्षहेतुर्वं मोक्षस्थानमलकन्नणम्‌ ॥ १९ ॥ 
भाषा । | 
ॐ ओङ्कार परव्रहमह्प दै ओर गायत्री मी नाश रदित ब्रह्म च 
ॐ ह ॥ १६ ॥ € 
गायत्री परमतत्व ओर परम गति द ॥ १७ ॥ स 
ॐ । "ध १4 
ॐ गायत्री ही दूसरा विष्णु, दुसरा रिष आर दतरा बला 
+ है क्योकि गायज्री तीनों देर्ोका खरूष हे ॥ १८ ॥ ८ 
द वही गायश्री देवी स्वसरूपसे सै भृतोमे स्थित है ^ 
८ ओर गायगीही मोक्षा कारण तथा अलप मुक्तिका स्थान 4 
. ३॥ १९ ॥ | 
नि 
# ८१) क्रमपुरण उ० व्रिभार अ० १४। इलो° ५५। 
1 (२) ब्रृहत्पारा्चर स० अ० ५ रृखो० ४। 
क (र) व्रहत्सन्ध्याभाष्ये | 
क्क (४) ऋषिश्गः। 


8 


-~ 44 आ ¢ $-~247 रः 
6-4-46 286 


1 
4 + की 
# 
क. 


< 
( 
५ 


प 
( १५) 


(न न 
 काटमदन्‌ गायन्या नामान्‌ । | 
भ संस्कृतम्‌ । 8 
दन [अर ९१२ ॐ = ^, र = क क 
६ (गायत्री नाम पूवां सावित्री मध्यमे देन ॥ {| 
£ सरस्वती च सायाह सेव सन्ध्या तरिषु स्पृता५९; ;, 
= 
६ भाषा ॥ स 


1 पातःकार्ठे गायत्री) मध्याहमें सावित्री तथा सायङ्कार्मे + 
सरस्वपी नाम हं वश गायत्री तीनों सन्ध्रामे वणित ह ॥ १॥ "4 


| गायत्रीनामार्थः । ६ 


(1 संस्कृतम्‌ । ध 
ध्‌ स [9 ४ | 
{ (२) तद्य्रयाश्खायते तस्माद्वायज्ची॥१९॥ 4 र्‌ 


३ [कर = ह. ^~ १ 
+$ (३) गायन्री गायतेः स्ुतिकमेण इति ॥ २ ॥ 
र भाषा । 
४ ^ [कन = ब 3 9 
वै गायत्री जिस कारणस मआर्णोकगे रक्षा करती हं तसि 


{4 कारणे उसका गायश्री नाम हे ॥ १॥ 


+ गान ओर स्ततिकमपं गायत्री नाम दे ॥२॥ 


0 


4. 

(१ ) व्यास्तः। 

ध (२) ब्रहदारण्यकण० ५।१४।४। 

$ (२) निरुक्तौ नेषण्डके काण्डे । १अ०३पा० ३ ख०। & 
ककः 


=, क, | (न द ~ 03 2 १ (4 नी (क 2 
४.2. 4 19 & 1 1.4 
= 4 1 ~ =" 41 न /#; 


१ 
५ 


व 0400449 


क 
=| 1 
४ ल 
कः ˆ (१६. ) ` गायत्रमन्त्राथभास्करः। प 
५ कि 444 0 ^ 744 र रि 02 श) 
~ ४ ध 
£ सस्कृतम्‌ । ध 
>, 


५ 
| (१) प्रतियहान्नदोषाचच पातकादुपपातकात्‌ ॥ (4 


` गायत्री भाच्यते तस्माद्वायन्तं त्रायते यतः ॥ ३॥ 


(२) सवितदयोतनात्सेव साविन्नी परिकीतिता।। ५ 
++ जगतः प्रलवितृत्वात्‌ वागरूपत्वारसरस्वती ॥ ४ ॥ 


१ 


ॐ (३)गायानज्छष्यान्‌ यतचरायेत्कायं प्राणांस्तथैव च। 


¦ प्रकाशनात्सा सवितुवाग्ूपत्वात्सरस्वती ॥ ५॥ |, 
{ भाषा) ध 
निक्त कारणे जप करेनवांरकी प्रतिग्रह, अन्नदेष पातक «५ 

$ ओर उपपातकोसे रक्षा करती है तिस कारणे गाय्जी (व 
44 कही जाती है ॥ ३॥ ५1 
ॐ प्रकाञ्चकरनसे आर जगत्रकं उत्पन्न करनक कर्ण उसा 
(\ गायच्ीका नाम साविध्ी इजा ओर बाणीरूप हासे 4 
सरस्वती इ ॥ ४॥ ८५. „ ५ 
¢ जिसकारण जप करनेवारके शसर अर प्राणका रक्षा | 
(4 करती दै तिसकारण गायज्री नाम ई, मकारा दानसं सावित्रा व 
५ अर वाग्रूप हानसे सरस्वती नाम है ॥९॥ 4 
(१) व्यासः--याज्ञवल्क्यः। : 
@ (२) व्यसः। धु 
$ (२३) अधिपुराण अ० २१६ । उलो १-२। थ 


रि 
| 
< 


4 ४ $+ > - ~~ -4~- ~ 4 [~ ई 
44 -4 4244: 0 1149. धि 


25 (न 


18 क 


*। [+ 
॥१ 
[क ७ 


१5 | 
कि 


11 (2 
; 11} + 
५ + 


~ त ~ 
द 
~ 


^ 0 


भ्व पि 
[र 


| 


नक ) १४ 
गश 


क 
(नः -<4८ ~ 


ग्र 
~ = 


1 


क 1 2. 


& 
+~ + 


"४ 
रे 
५ & 
4. 


=< 


न 


= न. न= 4. --) 
+: 
-; ४ 


. त. 


8 ‰ 
ग~~ 


+~, 


0. ॥1 ४599 


` ० ~~: ` << ईः 
|) - 1] ४: ~ 
न्मी क 


५ । 


~ ध्र 
। | . 4 
॥ 2 रि 
॥ 


क (१ ~ भा 
19 | 
+ ~, (ल द । 


(0.2 


~ 
ौ न (६१ 
_ - ~ < ग -- 


५ 


2 "१ 
८ 


0 कथ 
वणाश्रमाणां गायच्रीमत्रभदः । ( १७) 4 
4 
सस्कृतम्‌ । | 
(१ प्राणा गया इति पोक्त। खायते तानथापि वा॥ & 
त ¢ 1 
(२) गयान्‌ प्राणान्‌ त्रायते सौ गायनौ ॥६॥ 4 
( ३) चतुर्विरत्यक्षराणां सच्ेन गायत्रीखन्वस्क- † 
तयापीयं गायत्रीव्य धीयते ॥ ७ ॥ ॥ 
भाषा। 3 


प्राणका नाम गयहे तिस प्राणकां रक्षा केरनके कारण 


पः 
गायज्री नाम दआ ॥ जा गय अथांत्‌-प्राणोके रक्षा ४ 
करती रे वह गायत्री दे॥ ६1 


चोषीस अक्षरास निमित टानके कारण तथा गायनी 


~ 9 (= ए 

छन्द टोनेके कारण गायनी नाम ॥«७॥ 

वणाश्रमिणां तन्मन्नभदमाह। + 

(४ ) ओङ्ारव्याह्तिपूव। गायत्रीं बाह्यणो जपेत! £ 

्रिष्टुभञ्चैव राजन्यो जगती वेदय एव च ॥ १॥ 

भाषा) €! 

ओकार ओर तीनों व्याहृति साहित गायत्री मरको {८ 

ब्राह्मण जपे। बिष्टप्छन्दबाछा मत्र क्षत्रिय आर जगती ॥ 
छन्द्वाछा मच वेश्य जपे ॥ १॥ + ~ 

2 1 

( १) भरद्राजः। | ॥ 

(२) एतरेयत्रा० । 

(२ ) तारानाथगाण्व्या^ | प्र १६ पं०। ५ 

( ¢ ) अपराके शाखान्तरे मन्त्रनिखूपणखण्डे | ९६ 


वा 
म. 


4 
{1 - र ¶ 
क ट 
४ (९८) गायन्नामन्तराथमास्करः। ॥ 
। | पमि वक 1 ध क त क म कुम 40 कत क-म 4 क 9 9 90 ९0 -# 9199-9 [81 
1, स्कतम्‌ । र 
ष ४ र | र + ¢ क शः 
+ यद्वा सवभप गायना तनाया बह्मस्ञेताम्‌ । 

| 


(9 


विड्‌ वेष्णवीं सृपो रोद्री सर्वे वा बह्यसंक्ञिताम्‌॥ २॥ 
भाषा) 


` ६०9 ; (` € > 4९ 


~ --7 
क 04 $ 
०4 >~ 


‡ अथवा तीनां वर्णं गायत्रीडन्दवाढा भत्र जपै । तिनं ` 
¢ अ ~. © + न्द ९ ^~ ~ {3 
४ आ।द्वण बह्मण वब्रह्मगायत्रा जपं । केरय ष्णुगायक्ना, & 
& क्तरिय रुद्रगायी अथवा तीनो इणे ब्रह्मगायत्री जपं ॥ २॥ & 
ध [श थ्‌ ९ ८] लः 
ब्रह्मचारिग्रदस्थयोः ध 
५ पस्छृतम्‌ । ५ 
€. म ^ (~ ~ = 4.1 

( १ )आङ्ारपूविकास्तसरो महाव्याह्यतयोऽव्ययाः) ‰ 


= ध 


^ नरिपदा चेव साविन्ना विज्ञेयं बरह्मणो मुखम्‌ ॥ १ ॥ `“ 
¦ (२ ) जपेसप्रणवपूवाभिग्याहताभेः सदेव तु। | 
1 ८ र 
 तिसुभिभूःपर खति्मिगौयनरं ब्रह्मरूपिणीम्‌ ॥ २॥ 1 
छ, त 
भाषा। र 
$ ओकार पवक पीनां अव्यय उथाहृतिपां सहित ्रिपदा 
59 4) < => =) ¢: ॥ 
> गायत्री ब्रह्मघुख जानने योग्य ह ॥ १ ॥ 1 
{ प्रणव पूवक तीनों व्याहतियीं (भूः भुवः खः) साहेत 44 
५ ब्रह्मरूपिणी गायत्नाके सदव जप ॥२॥ | | < 
श (१) मनु०। ० इलो० ८१। † 
41 > 

नवैर 


( २ )खष्वाद्वकायन० । पर० १ इंखो० ४५-४६ | 


4 
„2-47-4 < 7) नि ॐ. 4 9 - 6 -44:ॐ> प्र क (> / 

` (9 { ।#[` ` (ए छ 
‡०.--- त ० ४9 --०4# -० 9. (०६४ ./* ५५७! 9 >».---9 ‰ 3 


क 
६.1 
[* 8 


नी 


> र 2 
<7-= 


= “न 

8 
६9 
ड 


क 


। + 


ॐ ॐ ^ ५2 ~~ ~ हि 
(क 9 0000 0 
> ~ = 


ग 
ध 
गै 


ॐ 

= 
४) बह्यचारिगहस्थयेभ्रमदः ( १९) 4 
इ, अ न (4 0 4 > न 2 > + ~ ~ ~ ८.२ 
। ५ 
७ सस्कृतम्‌ । | ओः 


^ ( १ )ओङ्ारमादितः ता व्याह वीस्तदनन्तरम्‌ । 
॥ ततोऽधीयेत सावित्रीमेकाय्रः श्रद्धयान्वितः ॥ ३॥ 
(२) ओमिप्येकाक्षरं ब्रह्येव्येतदात्मायसुच्यते । 
¶ गायञयास्तत्पटित्वादो जपकभं समाचरेत्‌ ॥४। 
८ (३ ) प्रणवव्याहतियुतां गायत्री वे जपेत्ततः । 
¢ प ( 8 ) तत्रैकप्रणवा काय गहस्थेजेपकमणि ॥ “ 
भाषा । 


श्रद्धायुक्त एकाग्र चित्तसे आदिमं ओकार,तदनन्तर महा- 
व्याहति, ततपरचात्‌ गायत्रीं ( सावित्री ) मन्रका जप 
करे ।॥ ३॥ 

५4, न [+ आः = न्द € 

ॐ एकाक्षर बह्म है ओर दरसाको आतपा कहते रं इसी- 
को गाय्नीके आदिमे कहकर जपै ॥ ४ ॥ 


~ 8. 


& 
व रे कण । 
प ग 


र 


0 
नु 
१ 
| 
€~ -- र 
ण 
| 


~ 
1 


~~ ~~, 4 भ्न -- ~ 9 = । 41 हि 1 ख्ये 


= 
डि 
। ¶#; 
[4५1 


सवव 


(, इसके अनन्तर मणव व्याहति युक्त गायीको जे, & ।6 
८ जपकर्म एक प्रणव युक्त गायत्री गृहस्थो जप करना & ` 
\, उचितदहै॥९^॥ 4 
ति (१ ) द्रम पु० उ० मा० अ० १४ इलो० ५२। ध्‌ 
४ (२) रोनकः। स 
ष (२) ्यासः। < 
५ ( ४ ) वरिष्ठः । & 


&-: 


(ध ध9 0६ 


९ नु १6104014 - ‰ 


~ (२०) गायच्रामन्त्राथभस्करः । ५ 

। स ण स 
ध 

५ संस्कृतम्‌ । ध 
( १ ) गरहस्थवन् जत्या सदेव ब्रह्मचारिभिः॥ ६॥ 4 


पद 


~ ( २ ) ग्रहस्थो ब्रह्मचारो च प्रणवायामेमां जपेत्‌ । | 
४! अन्ते यः प्रणवडकुयान्नासो वद्धिमवाप्तुयात्‌ ॥ ५॥ 
¢ (३ ) ओङ्कारो व्याहतास्तसः परथमं संब्रयाजयेत्‌। ¦, 
८ ओङ्कारायाचिराव॒त्य वेदस्यारस्भणे तथा ॥ < ॥ 
4 प्रणवाद्या तु विज्ञेया जपे उ्याह्यतिभः सह । 


नि ¬~ ^द5 4 
2 ॥ 74 ॥ ¢ +. 
7 


ने भनु क्च 8 न) 29 


[| प्रणवनब्धाह्ातामः साद स्वाहान्त हमक्माण।?॥ ॑ 
५ भाषा। रु 
१ ब्रह्यचारयांको भां गृदस्थाक। भा।ते गायत्र[सदव जपना 4 
युः चाहय ॥ &॥ ् 
गृहस्थ ओर ब्रह्मचारी प्रणवको आदिमे कहके गाय्री 4 
4४ जपै जो अन्तम प्रणवकी योजना करके नपते हँ वे बाद 4 
८ के नद पाप्त हति हं ॥ ७ ॥ भ 4 
््‌ आकार आर्‌ ताना व्याद्तयाकेा प्रथमं यजना 11 
^ करै । तथा वेदकरे आरम्भे ओकरारयुक्त गायत्री तीन वार 1 
< जपे ॥ ८ ॥ ४) 
जपम प्रणवादि व्याहतियों सहित गायनी जानना चादि \! 
५; य । होमकरमम स्वाहा के अन्तक प्रणब ओर व्याति सहि 4 
^ त जपना चाहिये ॥ ९ ॥ ध 
न १ समृतिचन्दिकायाम्‌ । 4 
(२) यो० याज्ञ० अण ४।२६। र 
& (३) यो० या्न० ज० ४।३८,३९,४०.। ५ 


{९५ ~< 
शद 3 <= ~“ 


2२९ 


पुन ०0600064 


त 
वानप्रस्थादाना म्रजमद्‌ः । (२१) क 


क भम + 9१9 + कनक + ^ + नकन के न+ नरक क ककन ककर रेकु भ 9११99 रकम ॐ 
3 


वान्‌प्रस्थादीनाम्‌ । 


सस्कृतम्‌ । € 
( १) ओङ्कारं पूवेमुचायं भरशुवः स्वस्तथव च । ४ 
७; 


न 


+ # = चक, = 
> (2 ^ ऋ ~ महते @> कु = ~+ 4 १7 4 9 ० 
१ 14 [96 0, (2, 4 
(1) ~, पि # छः 
= [1 [ 
1 


+ 


,, गायत्री प्रणवश्चान्ते जपो दयेवमुदाहतः ॥ १ ॥ @ 
स भाषा । (6 


पारिठे ओंङ्गारका उच्चारण करके पिर शशव; खः अ 


० 
8. 


(\ नन्तर त्रिपदा गायत्री ओर अन्तम आकर सित गाय- 4 
. च्रीका ज कहा गया है॥ १॥ 4 
| | २१ 
(१.५4 क तू 
+ गायत्रीप्रणवयोगकरणे हेतः * 
८ सुस्करृतम्‌ । | ५ 
८ (२) गायन्री पकरतिर्ञेया ओङ्कारः पुरुषः स्षतः। | 
५ ताभ्यामनभयसयोगालगच्छव प्रवत्तते ॥१॥ 4 
|) 1 
५ भाषा । ४ 
५) @ ० ~ ®> 9 स र 8) 
गायको म्रकृति जानन! चारय, ओंकार परुष कहा 4 
|, गया है, इन दोरनाके सयोगं सच जगत्‌ होता हे ॥ १॥ 4 
॥ -- क ~- 
4 ( १) व्र° यो० यांज्ञु°। £ 


१ @ 


( २ ) ब्रहययोगियाज्ञव ० अ० ४।१७.। 
2 55. 9 ह 9 < नि नि > (क्वनि क ग 7 


कि = 
1 ५ 


( 
& 
ध 


( र 
५ 
हः 


१ 


(क 


५ 
८ 


नि मि म म भ ग म म 


( अ , गायत्रीमन्त्रः । 
1 (अत. - 
( १९ )ॐ* भरभुवः खः ततसवितुवेरेण्यं भगा देवस्य 


के 


। धिया या नः प्रचादयात्‌ ॥ १॥. 
~~~ 
पटच्छट्‌ः। 
आप्र भ्‌ः । भुवः। स्वः। तत्‌। सावेतः। वरेण्यम्‌। 
मगेः । दृवस्य । धामदह । धियः) यः! नः। 
पचोदयात्‌ ॥ १॥ 


‹ ५ 


ध्र 
४ "ॐ 
[1 


0942 
24 
द 7) 
1 
< 


9 


~~ 
~ 


द 
न भ 


अन्वयः । श्‌ 
सवितः देवस्य यद्वरेण्यं भगः नः पियः प्रचो- ,. 
कः = [9 (श 1 ॥: 
. दयात्‌ ( ब्ररयति ) तत्‌ धीमहि । कीदशं तत्‌रभूः +, 


गृ 


भुवः स्वः । पुनः काटरम्‌, ओम्‌ ॥ १॥ 


ग्निना 
। शौ ~ # न 


1, अनि 

11 1 

११४) ~ 94... 
न्‌ न्‌; 


दुः 
५१ 
 अथवा-सवितुः दवस्य यद्ररेण्यं भगः धीमाहि, 


~ 


तत्‌ नः धियः चच।दयात्‌ ( प्ररयेत्‌ ) कटरा तत्‌, & 


भूभृतः स्वः | पुनः कौटशम्र, ओम्‌ ॥ २ £ 
( अ ) मंत्रो मननात्‌ निरु० दै° ७ अ० ३ पा०& ख० ) य 


१४ ~ । च ४ [] 
=> क + 6 कदे रगु ८ 
४६ . < प : ¢ ४ = 
नै = र च्यः 


५. मन॒नात्त्वरूपस्य मितदेवस्य (१ ु 
१) त्रायते सनभरतस्तस्मान्म॑त् दतीरतः | (कराणवतन्त्रे १७।१ 
{ जायपन्ध्दायप्रदशकरगायत्रीभाष्य प्र २४) (= 
(५ ( १) त° व° अष्ट० ३अ० ०व०१०म््‌० २अ० ५ घ ६२ 4 
(4 मन्त्र १०, शकयजुेद अ० ३। म० २५ । 
् छृपष्णयजुर्ेद कां०१ अ० | प्र° २। अनु ° ६। ध 
ध सामवेद उत्त०५ ०१३ ख०४अ०६अ०२सू०९ऋ०१। ् 
0 


(२ ) गायक्नामन््ाथभास्करः । < 


टे 


> 
~ 
॥ | 
(5 
< 


+ रि [ क) ~--~ ८ ~~ ~~ = >-~ ्& -- ४ क) ९५ हि @&+~ > << 
{८ 01010107 १ हि ९:51 
"न + 101 11.102. ५२1 
{९ 1 
त (ट च, 


> <9 


प्रणवमहत्छम्‌ । (२३) & 


; 
चै - ॥ ` न 
& ~ 
क [€~ 1 > -क-4 र्वी +) वो ११ को क १५ क क~प + की क? ~क क 49. कव्य ~क [ए क + ६ ४ 
1; ३ 
१८ - 9 ^-*क*" "नन "० (अकि क रकि ; ऋ किरणै - कन" णी मि ति ति रि) +न" भ 4 ध 
क्‌ ५ 
^ % ए 
| - = क कं 
# 


यद्वा-यः ( सविता)नः धियःप्रचोदयात्‌(्ेरयति) 


र 


; तत्‌, तस्य सवितुः देवस्य वरेण्यं भर्म धीमहि, ५ 


तर्कोटशम्‌-भथवः स्वः, पुनः कट रम्‌,आओम्‌॥ ३) 


2 इः 
 इति(याज्ञवस्क्यभारद्राजागस्त्यक़तभाष्यानुसारेण € 
{ ५ 
¦^ पदये(लना कृता ) । 
(= = 
<) ५, 
५ प्रणवमहत्त्वम्‌ ) < 
{4 सस्कृतम्‌ । श 
४ ५ 
(१) ओङ्ारस्तु परं ब्य गायत्र स्यात्तदक्षरम्‌) 
दः > १ न्व उ स 
/; एव मन्त्र सहायागः साक्षारतार उकाहतः ॥ १॥ ¦ 
, (२) अकरं चाप्युकारं च मकारं च प्रजापतिः , 
९.१ ५४ 
‡ वेदत्रयाश्चैरदुहद्‌ भूभुवः स्वररेताति च॥२॥ 
(व 
्‌ भाषा ५ 
‰ आकार परजरह हे अर्‌ गायत्रो उसका अक्षर ह इसमकार & 
^ यद्‌ सन्त्र महायोग आर सक्षात्‌ सार कहा गया ६॥ १९ ॥ 4 
\ अकार्‌ उकार मङ्ार आरभ सःकोः ब्रह्मान तानां {| 
\ वेदति सारह्प प्रकट किया ६॥२॥ । 
। सष ६ 
(१) ओंशनसस्मृते ३।५२। ५ 
(२) मनु°। ज० २।७६। 1 
स द 


8 


ध (२४) गायत्रीमन््ाधभास्करः। 4 
५ न 
९ संस्कृतम्‌ । ध 
 ( १) सारभूतादच वेदानां गुह्योपनिषदः स्मृताः ¢ 

4 जै 
1 भ्यस्सार त॒ गायत्री गायन्या उ्याहतित्रयम्‌॥३॥ 
2, ४ 
+ उयह्ातभ्यस्तथाङ्कराखव्रृदबह्य सं उच्यत्‌ । 1 


निव्रद्‌ब्रह्याण नघ्णातः पर ब्ह्यषगच्छत ॥४॥ 


ल 
8 


१ 
8 भि न्‌ 


% आङ्ारः परम बह्य सवसमन्त्रेषु नायकः । ध 
छि ॐ न (= 
१ "दि 
ॐ प्रजापतक्षखोतयन्नः तपगकसेदस्य वे पररा॥ ५॥ `! 
द छ द 4 
५४ भाषा । | 
| ~< नि न. __ >. नज. ^ | ४2 
८ बद्र सार गद्य उप(नषद्‌ कहं गये ह ।तेनका सार ४ 
दः गायत्री, गायञ्नीका सार तीनों व्याति हं ॥ ३॥ 4 
| [क 
| । 2 तीनो व्याहृतियोका सार आकार कहा गया हे ओंकारको ¦| 
| 1 त्रिमात्र ब्रह्म कहते टं, मभा बरहम जो मग्र रदता हैबह ॥ 
॥ परब्रह्मक्ो प्राप्न हाता है ॥ ८४॥ ५ 
९ >. न, ञं 999 न् अ [चका र व्‌ 
ओंकार पर्रह्महै ओर सव मन्म श्रेष्ठ ह आदिमे धु 
(2 ० । ३ . कः 
८ तपते सिद्ध ईए वह्यके सुखसे प्रकट हआ है ॥ ५॥ ५ 
४ ध 
| | 
@ (१) बर° यो० याज्ञ० अ०४।७८-७९ । अ० २।२-२। 
कश 


(9 ‰- + &भ 47 ह > षः -& £ 1 ‰] (€ ्‌ 
1) प्रणयस्य बह्मषोधकतम्‌ । (२५) 4 


4 १ क # 
(नि श ॐ चै चक + - (> # नकश! (र गी क >; + -म9^ र नेति भी क 4) क -क-११ ~ क शन्कर म क ११ ~क} कौ ११ क ११ की केन 


$ प्रणवस्य ब्रह्मबोधकतमय्‌ । ध 


_ संस्छृतम्‌ । र 


र 
£=~*~& (~, 


( ए ध 
, (१) ओभितिक्ह्य॥१॥ 


नि 
~, 


५ 
० र 


८ स ओमित्येतदक्षरमपदयद्िवणं चतमौत्रम्‌ । 
$ सवव्यापि सवेविभ्वयातयास व्रह्म ॥ २॥ 
(२) हंसश्रणवयोरभेद इति ॥३॥ 


^; 
न ~ ~ 4 


८) ० > क. ८. 
(३८ प्रणवहंसः परबद्येति ॥ ४॥ ५ 
(४) परच्ापरच ब्रह्य यदाङ्कारः॥4॥ 
५ ओङ्ार एवेद१९५ स ५ 
. . (५4) ओङ्कार एवेद१५ सवम्‌ ॥ ६५ ५ 
तव भाषा । 


"2 -- 
प 


ओकर व्रह्यदहं॥१॥ 
 बह्मनि ओम्‌ इष अप्षरको दला ज दो वणं ओं चार , 
, मात्रावाखा सवेव्यापी नाशरहित बद्यहै॥२॥ 

दंस ( परमातसा ) ओर प्रण (ॐ )मे भेद नहीं ह।३॥ 

“+ प्रणव ओर्‌ हस ये दोनों परब्रह्म ॥५॥ 

4 ओकार निगुण ओर सण बह्म हे ॥ ५॥ 

(† (१) तेत्तिरीो१०।अ ० १।८-गोपथव्राह्मण पूवेमाग्प० एव्रा०१६ 


+ # 
~> ~ 


१ (२) पापतत्रह्मोप० 

¢ (३) परव्रह्मोप० 

र (४) प्ररन० ५।२ 

$ (५) छन्वो० २।२३।३ । 


6५6 धनिने 


(स, "+ ७ <; ५9 2 ७ # © *‡ ८९४. ४० - ५९ 44 © == ~ 2 (= 4 ६.१ द 


®< >~ ~ ~: ~ 9 ---- णद < 
^ 


109 ९६० 706 - ४466 

त ४ शुः + ७. -.+ ५ ~> * - $ ~ 4 { ह, - =+ {~ 4 
(1 

0.१ 


(€ ); गायन्नामन्घाधभास्रः। 


ठ 
७ ८ 


+` 
~~ 


ति नके ५64 -~ नि 

[न & ॥ 4, धः 
८ „+. 11 6 
५ # 1 


1 
२4 


2 ४१0 + वै ) 
<~" ५4 


) + = ~+» कौ कच “ च क 4 + = क~ ¶ को कच, भे क क ४ = को १ । को को १) क~ -क-१ } ती क 1१ को कर 
4 णि 7 क ष; => +त र शै ; क "कदर र गिं # ०" + , ~<= 8. 1 > ह अ - (र; #४ ३ शै कै क्र नि 


% 

4 संस्कृतम्‌ । 

(२ )भृतम्भवद्धविष्यति सवमोङ्कार एव यचा- 
6 


-+ 
© 


> ग्र 
(~ + 


¦ न्यलिकाटातीते तदप्योङ्कार एव सोऽयमारमाऽ | | 
( ध्यक्षरमोंकारोऽधिमाच्रम्‌। ओमित्येतदक्षरमिद?9 
४ | 


८ सर्वंम्र ॥ ७॥ | ४ 
८ (८२) यदमूर्तं तत्सत्थ तद्रह्य यद्रह्य तजञ्ञ्यो- 


५4 ति्थज्ञ्योतिः स अदित्यः वा एव आओमित्येत. ५ 
‰ दात्माऽप्यभवत्‌ ॥ < ॥ 
4 (३) ओं तत्सदिति निर्देशो ब्रह्मणचित्िधः '। 
¦ स्मृतः॥९॥ | 
भाषा । £ 


~+ ~, *^ 
) "< 


1 
मशि 


भूत, वत्त॑मान ओर भाष्रष्य सथर ओंकारल्पदै । तथा 
जो ऊछ तनां काल्प परह निश्चपर ककेस। भी ओकार 


ध रूप हं बह आकर यह आत्मा ह-१२ अध्प्रक्षटः नाराराहत 8 
) तथा अधिमत्रा यह सपे खषटि ओंक्ारर्प हे ॥ ७ ॥ 


=: 
2 ) 


(† जे रूपररित है, वह स्यद वही बह्याहे जा बह्महै “¦ 
4 वह प्रकारखसरूप ह, जो प्रकठाशव्वरूप दै वद सृषं है, वदी ` 
4 सूय्थं अकार दै वही अत्माहे॥८॥ ध 
¡ _ अततत यह वहा तीन महरा नाम कहा गमा है९॥ 
‰ (१) माण्डूक्य | श्रु° १६८१ रु 
1 ( २) मेत्रयुपनिष्रदि० ६।३। + 
श्र (३ ) मगवद्वीतायाम्‌ | अ० १७।२३। ध 
{4 01069600 धन 899; ¢ र 


4 &-- 2 >~ >>: >~ & <~ @~न -= ॐ +~ £ >= ~> २ 
४६ =^, (४ 9 क 8) ह = छि => - ध ह ठ | ५२१ 


ग्रणवस्य ब्रह्मबेधकत्वम्‌ । (२७) इ 
१ ------------------ 9 
। संस्कृतम्‌ । । 
(१) तस्य (ईश्वरस्य ) वाचकः प्रणवः ॥१०। 4 
(२) चिमाच्रादधपर बह्म मात्राक्षरविवाजतम्‌॥ & 
 अचिन्त्यमग्ययं सूक्ष्मं निष्कलं परमं पदम्‌ ॥ ११॥ 
~ वाच्यः स ईश्वरः घरोक्तो वाचकः प्रणवः स्प्रतः॥ 4 
‡ वाचकेऽपि च विज्ञाते वाच्य एव प्रसीदति ॥१२॥ 
४ भाषा। 
+ तिस इश्वरका बाचकं ( बोधक) प्रणव दहे ॥ १०॥ | 
 तीनमा्रसेपरे जो अमत्र है गह परब्रह्यहूप रै, जा 4 


‰ पाञ्चा ओर अक्षरे रहित, अचिन्त्य, अव्यथ, सृक्ष्मनिष्फर 


षु ( कृटाराहत ) अर परमप्रद ई।॥९९॥ ध | 
ध्रु वाच्य इश्वरहै आर वाचक प्रणवं कहा गा दषवाचक(प्रणव,) € 
4 का विेषज्ञान हानेपर वाच्य ( इश्वर ) ्रसन्न होता है ॥१२॥ ष 
५1 प्रणवफटम्‌ । (त 
4 संस्कृतम्‌ । 
¦ (-३)ओभिवेकाश्रं बह्म व्याहरन्मामनुस्मरन्‌। (। 
¦ ` यः प्रयाति त्यजन्देहं सं याति परमां गतिम्‌ ॥ १॥ ¦ 
४ भाषा। 

¢ _ ॐ इस एकाक्षर ब्रह्मका जप ओर मेग स्मरण करतः हआ 
श ( १) पातजल्योगसरत्राणि । १ पा० २७ सू०। ४ 
प (२) ब्र° यो० याज्ञ° अ०२। ४४। 6 

द ( ३ ) गीतायाम्‌ ८१३ । ४। 


म ~~ , ~ ध) ¢ - क) < ~ -~ & नि ~^ १, ति र 1 नि. निः ) हः ६! 447 


८.४ 
४ 


(0444 


९१ 
द भ [ 1 #ै ध 
४ (< गायज्ञामन्ाथभास्करः 1 
- ह (^ 2 
[-. 9 न न मी मिप म छ कं < 
9 ष 
(५ ॐ 


4 14। 
"=" 


४ संस्कृतम्‌ । 
५ ( १) यदोङ्ारमक्ृता किचिदारभ्यते तद्ध 
¦ च्रीभवति । तस्माद्रजभयाद्धीतमोकार प्रवमारभे- 


कत "र 


पः न 
"लव 


£ भाषा । 4 
 ओआकारका उच्चारण न करफेजो चछ (श्रौतादि ) ध्र 
# कार्य आरम्भ किया जाता है वह वच्रधत्‌ हाजाता ३ अति 


गकर 
=> 


निष्फङ दजावा हे । तिसक्रारण व्क भयस उर उ्कारभ 
उचारण प्रवेकं कायकां अ।रम्भ करे ॥२॥ 


प्रणवनामानि । 
संस्कृतम्‌ । | 


(२) आकारं पणवञेव सवघ्यापिनमेवे {¦ 
4 च । अनन्तं च तथा तारं हक्छं वैशयुतमेव च ॥ 4 


;> $ 
# 1 
8 


# [1 
=> # £. 
५. 
कि > 
८ क, . 
<; 3 प । 
= ॐ गॐ 


1 ~~ | 4. 4 [न न 1 क ~~ १४ 

भा 4 1 ¢ ‰] {शि ‰ 

9. > ~ द: त ~~ ~ 4 
च च 


£ देस वु परत्ह्म इति नमानि जानत ॥ १॥ | 
[81 भाषा । प 
४ ओंकार, प्रणप) स्ैव्यापी) अनन्त, तार, शुष्क, वैचयत \ 
‡ दस, तथे, परव्रह्म इन आङ्गार नामोको जानी ॥ १॥ 
; { -____~__~_~_~_~_______~__~_्‌]ब ]-~~--~--]बब-ब-~-~--~--~~~~~~-~--~------~ ^“ 
^ ( १) छन्दोग्यपरि०। त्‌ 
४. ( २ भ्रु यो०-याज्ञ॒०° अ० | २।११६-११७। ५ 
(44744414 44440424 


© ---9 5) 
र = 5-23-2 5५५ ¢ 2-1 => ५४ सी 
५ ग ४44 ~> -<& ४ 2. ४2 1, ध 9 0 १. द श ४४ 9 = 
४. 


3 


८ 
४ पदाथाः-ओरम्‌ | (२०४) | 
५ क ०9 ~ ९ 
न 
3 + | 
पदार्थाः-ओेम्‌ । ५ 
¢.) | + 
{ज ६ 
सस्कृतम्‌ । 1 
५ त6ो एष गन १ 
$ (१) आप्टुधातुरतिमप्येके रूपसामान्यादथ ५ 
{> = = त पाती + 
 सामान्यान्नेदायस्तस्मादपिराद्धारः सवमा १ 
[| ~" क 
(+ व्यथः ॥ १ ॥ ॥ 
त [ स । [प ५ 
(२) अव-रक्चाप्रकारपाखनाहसावृद्धयाद्‌ 4 
ध \ अवति चतुदैश्षभुवनानीत्योम्‌ ॥ २॥ ध 
& ५ 
{न्‌ भाषा । | 
५ = र = + =® [| 
ध आष्ट्र व्याप्तां अव रक्षणे इन द्‌न। धातुओंक्रा रूप सामान्य 4 
(= ह ३७५ क + = 90. 
& कथन किया दै इससे अथ॑ सपान्य है तिषसे आष्ट धातुसे ५ 
|= ९/ ¢ न, -- 
4 अकार सवेव्यापीदहे ॥ ९॥ ५ 
(ष [क [** = नट 
५ अव-ध।ठ्‌, रक्षा-मकाश-पालन रिसा बृद्धि आदि अथेमे (| 
(है । चतुदश शवनके रक्षा करनेके कारण उकार नाम ५ | 
५ हुआ ॥२॥ ४ 
४ ५ 
१ ( ९) गोपथव्रा० पूण भा° प्र०२त्रा०२६। 1 
ध्म (२) विष्णुस० भा० [ शाब्दकल्पदुमकोशे च ] \¶ 
0 


% 


(009४ 
4 

ॐ (३०) गायत्रीमन्वराधभास्करः । ५ 
= क ध. 
2 ४ 
¢ ८; । 

८ संस्कृतम्‌ । 
< 8 
(१) अवति संसारसागरादिति ओम्‌ । ५ 

५ अवतेष्टिरोपश्चत्योणादिकसुत्रेण मनूघ्रत्यथः । ध 

(| प्रत्ययस्य रिखोपः । उ्वरत्वरेव्यदिनोढ, ततो व 

(4 गुणः ततः दषछाचारणामात नक्यया जारम्‌ । ॥ 

¦ इति निष्यन्नभ्‌ ॥ ३ ॥ | 

५ = = "९ = त 

` > (२) ब-ण्‌-स्ततो-प्रकषण नूयते स्त्रयते आत्मा | 
१५ ५ शे 

८ स्वेष्टदेवता अनेनेति प्रणवः ॥ ४ ॥ त 

४ भाषा । ४) 

 संस्ारमागप्ते रक्षा करता है इतत अ नाम हआ) अपे (| 

(~ धतुसे “अवनेष्टिलोपश्च"-दृस उणादि सत्रप मन॒ प्रत्यय | 


न [ने 
94 
॥ नू 


हान पर ओर मन््रतययङ लपि करन पर्‌ ( प्रत्पर० ) 


(1 इतय्‌/दि सूरत उश करसे तदनन्तर गुण करने पर मिटा || 
= करके उच्चरण करनेते ॐ नाम सिद्ध हुआ ॥३॥ । 
‡ प्र-उपस)। प्रक णुः धातु स्तुति अथव । अच्छी- 
(^ च्छीः 
= तरदसे स्तुति कीजाय आतमा खेष्ट॒देवताकी जिपत- 
4 करके वह प्रणव है ॥ ८ ॥ र 
# --- ~~ 
ब्र 8 {ल 
# (१) ब्हत्सं° भा०। ४ 
(५) ( २) विष्णुस्त० भा०। £ 
(4 ~ ^ ~ ~ -~ 249) + ध 
6. 


~ ५ : * * ह ~ क + ५५ 

१८2, = 23 +: ° ~ 32. ~ क. ~ २-, (5२1 > क; ~ ९२ त) -- 

११.११. 1 ५ । ; ॥. 1 (> | 1 | 7. ४ 5) {1 1 1 + |! 

द "+ = - ध ~ 0-9-99 = - र =-= -=- (अ ~ प -,- < क +~ र्‌ 
{ 3 ॥ च 1 ~ 

(= 

(४ पदाथाः ओम्‌ । ( ३१ 

(.7) म 

4-# 

५ 1 (क +न+ 1 न" ++ र > > म 9 + + ("द मकै ह ने रम- षि ~त नि > > र > (र मि रि मि > 
¢< 

04 


(1 


संस्कृतम्‌ । ८ 
$ ( १) अकारङ्चाप्युकाररच मकारश्चाक्षरत्रयम्‌॥ & 


रि 
+ 4 गा 
~ क 


|> › 1 
+ £ ॥ 
2 ॥, (0 | 5 


‡ बह्या विष्णुश्च रुद्रश्च त्रिरवत्य उदाहतः॥ ~ ॥ 

(२ ) प्रणवा हे परन्तततव तवेद्‌ च्िगुणा- 
` रमकप्‌ ॥ च्रिवेदस्वं त्रिधामं च तरिधज्ञं धरिरवस्थि- ¦| 
¦ तम्‌ ॥ £ ॥ 
८. चजिमानं च तिकारं च त्रिलिङ्गं कवयो विदुः 


¶ 
~ (ऋ = 


् सवंमेतच्चिरूपेण व्यासं तु पणवेन तु ॥ ७ ॥ ध 
4 अकार, उकार, मकार यह तीना अक्षर बह्मा, वेष्णु रद्र; ५ 
५ अिदवता कहं गय ह ॥ ^ ॥ भ्व 
1 निश्चय करकं प्रणव परमतक्छ तान्‌ वड्‌ अरतान शण & 
रूप हे । तथा तीन धाम तीन प्रज्ञा तीन अवस्था रूष दे॥६॥ 4 
+$ तीन प्रमाण तीन कार ओर तीन रूप कवि रोग जानते ५ 
५५ है । यह सवै सृष्टि विराट्‌ द्िरण्यगभ ररूप मणक्ते 
4 परिश्णं है ॥ ७॥ ् 
प ( १) त्र° यो० याज्ञवल्क्य०° | अ० २।१९-२०। | ४) 
भि (२) व° पाराशरसं० ( षट्कमांणि स्वरूपवणेनम्‌ ›) अ० ५। 9 
# छो° १०-११। ४ 
# 


€, 


{ब 
> , 9 ~ 4 0 24 
{98 #! ध 11.44. 1. ५५५४... ५ 1: (वि १.४.) ^ धिः 9 वि 84 


व 48 


(९ गायन्नीमन्ताधमास्करः । ५ 

ए पम ५ 
माजाभेदाः ८ 

(१)अ१उ २ म अद्धमात्रा ४ ( 
कृष्णा कपिटा अद्धस्फटिकसान्नेभा 4 

यजुः साम अथणः 4 

शि ९: सुवः स्वः मर्य] कः 
ॐ गायज्यम्‌ ननेष्टुनम्‌ जागतम्‌ अवुष्टुभम्‌ ५ 
५ भरमिखकः अतरिक्षलोकः सुरलाकः परकः & 
अश्रिः वायुः आदित्यः सर्वदेवत्या 9। 
4 रजः सत्त्वम्‌ तमः निगणः ८ 
८ बह्मा विष्णुः शिवः निराकारः ५ 
८. विराट्‌ हिरण्यगभेः ईश्वरः बह्म ५ 
(| विः तेत्सः प्रज्ञः कूटस्थः । 
८ नाहि"पज्ञः अन्तःपज्ञः धनभज्ञः च्रिभज्ञरहितः 
! स्थूरशरीरम्‌ सृक्ष्मशर्रिम्‌ कारणङारीरम्‌ भरारीरम्‌ ध 
१ जाग्रत्‌ स्थप्रः सुपुप्िः तीया 
(4 मनद १४ अन्तःकरणं चित्तम्‌ करणरदितम्‌ च 
 ‰& वाचमध्यार पराणमध्या० मनञध्या० जयोतिरष्यालमम्‌ 4 
५ स्थूटधृक्‌ = सूर्मजुक्‌ = आनन्दयुक्‌ भागरदितः ९ 
4 ब्रह्मचयः गरहस्थः वपनप्रस्थः सन्यासः ५ 
च धपः अथः कामः मोक्षः (= 
८ ब्रह्मलोक- विष्णलाक- रिवलोक- अन।मयपद्‌- ( 
(भातिः षिः प्रक्षि पिष ल 
( १ ) गोपथत्रा त्रहमविधोप०अथर्वशिखोप०वृ ण्यो ०याज्ञ०वृ ० 4 
पाराशर० गायत्रीनिवाणशिवरदस्ये । 


4 


(3 ८8 
04444644 424 


6 


(09 


न माजाभदेष्वरन्यादीनां व्याख्याः (३३) & 
` रि नि 
६ मात्राभदष्वगन्यादीर्ना व्याख्याः । 4 
५ व संस्कृतम्‌ । 
^ अश्निः=अज्चु गतिपूजनयोः-गतेखरयोऽथाः ज्ञानं 4 
+ गमनं प्रातिश्वेति-पूजने सत्कारः । अजति ५ 
5 अच्येते वा सोयमेः ॥ १॥ १ 
वायुः=वा गतिगन्धनयोः-गन्धनं हिंसनम्‌, 
वाति सोऽय वायुः चराचर जगद्धारयाते वा स 

+ वायुः ॥ २॥ ५ 


आदित्यः = दोऽवखण्डने-अवखण्डनं विनाशः! 
८! व्यति नदयतीति व्युत्पत्या दित्यः न दिव्यः अदि- 
(‹ व्यः अदित्यः एवादित्यः ॥ ३ ॥ 

८ भाषा । 

५ ( अभिः ) “अञ्चु धातु गति पूजन अभम, ओर 
| 


[1 
ऋं, 


(4 
"कीं 


~~ 
हि 
#॥ क 


ववद 


गतिके ज्ञान, गमन, मराति ये तीन अर्थं है,पूजन सत्कार है । 
! सवन्न जा उयाप्त हं अथवा सबसे पूजित हे वह अभि ३।१॥ 
' (वायुः) "वा" धातु गति गन्धन अभैमं है, गन्धन कहते 
दं हिंसनको, चले जा अथवा चराचर जगतको प्राणरूपसे 
चारण कर्‌ वह्‌ वायु ह । वायु परमश्वर ह ॥ 

( आदित्यः ) दो' धाह 'अबखण्डनः अथे है । अव 
ण्डन विनाशक कहते है । जो नाश हो वह दिस्य है ओर 
सका नाश न ही बह अदित्य हे ओर वही आदित्य ३।॥३॥ 


110 08880 ८ 


४ 


49 


ह == 1 


छन 
। न ~ 9 ८०८६७ 


र: क 


ख्‌ 


८ ~~ 
पि 01 


49] -- 


भु) ~> 
=-= 


॥। 


& ध ग २ > नच > 2. (0.+ ~> & 9 ~ ६ (> (>) => 5* ५५ 
4 + ~> ध क < = च ~= ग =. = + \ | 2 9 श = श 5 


= 2 क 4 # 35 


~ श 
= &4‡ ~ 
~ ५५. 


( ३.४ ) गायन्नीमन्बाथभास्करः । 


संस्कतम्‌ । 
बरह्मा=वह बहि वद्धो, वहयति वद्धयति जगत्‌ 


१ 
०८ 
जः ष 


(1 


- र भः >£ 
४. । ५9: ^ ++ +. 
~ ~ 
> न~ ~ + 
४ 4 


को =) 


4 इति बरह्मा ॥ ४ ॥ । 
‰ _ विष्ण=विष्ट व्यातो, वेवेष्टि व्याप्नोति चरा- 
ष चरं जगत्‌ स विष्णः ॥ ५ ॥ ८ 
^ ,. शिषः=शीड्‌ शयने-शेते चराचरं जगदस्मिन्‌ ध 

{ स एवः ॥६॥ 4 


1 


बु 


~= 


निराकारः=नास्व्याकारो यस्य स निराकारः॥७॥ 
विराट्‌=“राज दाप्तो-विविधं चराचरं जगत 
राजते परकाशते स विराट ॥ < ॥ 


भषा | [५। 

ॐ (अरह्या ) बह बाहः का अथव्रादे दः जो संसारक ५ 
वटि उसे बह्मा कते ह । ओर स्वथ बृहत्‌ ओर परिपूर्णं !, 
हो उसे भी ब्रह्मा कहते दं ॥४॥ 

( विष्णुः ) "विपट्टर' धाठुका अथं व्याप्ते जो चराचर 4 
जगत्‌ व्याप्त हो वह विष्णु है ॥ ९ ॥ श 

( शिवः >) (शी' धाठुका दयन अर्थं होत। है, चराचर ५ 
जगत्‌ जिसम सावे उस रिव कहते है ॥ £ ॥ ४1 


( निराकारःजिसका चवरूप नहीं है वह निराकार ६७; 4 
८ विराट्‌ ) राज धतु प्रकाश अर्थं है जो नानाप्रकारके म 
चराचर जगतुका प्रकाशेत करे वह विराट्‌ है॥ < ॥ 


द 


0 6 ० धः 


|, 


009 
% 


0 


ह~ + 


@- > ५ भ. 
\ (4 


भि मच्रामदेष्वन्पादीनां व्याख्याः । ८ ३८ ) 
1) 0 भवनि वि क ^ ग ला दण क र थय ९ 
8 संस्कृतम्‌ । & 
2) ष! 
> हिरण्यगभः = हिरण्यं तजसो नाम, हिरण्यानि ख 
£ सूयादीनि तजांसि गभे यस्य स हिरण्यगभः-वा 
ट हिरण्यानां सयदना तजसा गभः हरण्यगमेः श्‌ 
् ( उ्योतेवे हेरण्यम-शतपथन्रा०) = हिरण्यगभः [3 
‡ समवतता भूतस्य जातः पतिरेक आसीत्‌ 
# ( यज्ञवेद्‌ ) ॥९॥ ््‌ 
््‌ ७ < न ० © - = (न | ष, ञ्‌ 
= (इश्वरः = श श्ये, देश्यं करोति असो 
ध £ ^ (~ ~ । ५ ॥ 
ॐ इरः स्वे श्चयवानिति ॥ १० ॥ [त 
< भाषा | क 
इ ९ब्‌ 
‡ ( दद्रण्यगभ्‌ः ) दिरण्य तेजका नीम प्रकाशरूप ध 
५ सू 1 तञ जसम व्याप्त हे वह्‌ दहिरण्यगभदहे। अथवा ५4 
= मूधाद्क तजा उतपत्तिस्थान हिरण्यगर्भे है । ज्येत्ति ही 
निश्चय करके दिरण्य दै फेसा शतपथ जह्यणका वचन है 1 & 
$ दहरण्यगम प्रथम इआ जससे भूर्तोकी उत्पत्ति इरे । वही & 
$ एक पात था) यह यजुवदका वचन दै ॥ ९॥ र 
¦ ( इश्वरः )६श' धातु शव्यं अथे है । ज अने रेशवर्यतं अ 
सवका पाटन करे वह्‌ इश्वर दै, अथवा जो सपे रेश्वभेवाटा ध 
श्र हे॥ १०॥ 

(९ ; 


। ट # श्रः ~ ॐ $> ॐ शृ दः - . निर 
५ 1 9, ॥ (॥१। च #॥ । + ? 1 


क 
( ३६ ) गायन्नीमन्बाथभास्करः ्‌ 


न , 
1 
ञे ष्मः (9 


+ बिश्व=विश्च धवेशने-विदान्ति स्वाणि भतानि ` | 


{ 1 
+, क) की -को- 41 की नि ~क "+ (न ण ने +र“ कर + यः 
५ व 


< 


ॐ: ् 
ए, 


१ 


(व 


४ [क्प 
£ आकाडादाने यास्सन्‌ स विश्चः( वा) विरात 


|) ~ 
ज 


| ¦ ५ 
¶ ग्यष्टिस्थृलारीरं भ्ाभोतीति विद्वः ॥ १९॥ ८ 
"स्थः १०८ 
५ ^~ ~ [+ ष ^ | 
४ तेजसः = तिज निशानि, निशान सुक्ष्मीकरणम्‌, “ 
च ५ स | 4 
& तजान्ते सृक्ष्मवासनामयप्रज्ञायामाश्चयत्वेन वते- (. 
; 1 
~ मान इति तेजसः; वा सूयादीनां परकाशखा- ८ 
नयः ^ [क 
%& देति ॥ १२॥ | 
त्त्‌ ` ५ 
८ भाषा । ध 
= (विश्वः) ' विक" यवेशन अर्थे हैः मेरा दो सम्पूण 
4 धेत आकाशादि जिसमे वह विश्व हे, व्यष्टि स्थूल शारीरम 4 
ॐ जा परिपूण हं वह शव द ॥ ११॥ < 
^ ( तेजसः) (तिजः निश्चान अथमें ह । निदान सृक्ष्म कर- ध 
< नेको कहते ह । सुक्ष्म वासनामय बुद्धिम आश्रय करके जो & 
‰ साक्षा खूपते षरमान ३ वह तैजस है, अथवा र््यादिकोंका & 
ध प्रकाद्चक होने तेजस नाम हे॥ १२॥ ५ 


00202054 94 
त 1 % 11 चि >> ५६ 


४ 


08041419 
माजामेदेष्गन्यादीनां व्याख्याः । (३७ 


॥ 6 


संस्कृतम्‌ । 


प्राक्ञः ॥ १३ ॥ 


५ कुटस्थः=कृटे मायाकायविकारे आकारावत्ति 
(* छतीत्ति कटस्थः । (कूटस्थोऽक्षर उच्यते! 1० अ° 


4 ९५९६ ) ॥ १९ ॥ 


भाषा । 


$ (प्रज्ञः) क्ञा' धातु अवबोधन अथेमे है, अच्छी तरसे 
# जो जने उप्तका नाम प्रज्ञ हे, अथवा ` खप्रकाशातममें 
 अज्ञानरूप वर्तिका जिसको बोध है वह रज्ञ है, अथवा 
4 चराचर जगत्कौ जो जानता हे वह मज्ञ है । भ्र्नशी प्राज्न 
8] न= 

! हे ॥ १२॥ 


श्ककी तरह जो स्थितहै वह कूटस्थ हे । कूटस्थको अक्षर 
क ( नाश रहित ) कहते हँ ( गीता अध्याय १५ ।९६ ?॥१४॥ 


(२ {-& ~ <= 24 4 
व 44 


पराज्ञः = ज्ञा अववबोधने-जानएतीति ज्ञः, षकरष्ट- ; 
श्वासौ ज्ञश्च प्रज्ञः ( वा ) परक्ृष्ट स्वप्रकाशात्मनि 
¢ ज्ञान ज्ञसिरज्ञानघृतत्यास्मको बोधो यस्य सः रज्ञः 0 
^ ( वा प्रजानाति चराचरं जगत्‌ स प्रज्ञः,षनज्ञ एव 


(कूटस्थः › कूट अथात्‌ मायाके कायके विकारमे आकारा ध 


निनि 
८५. 1 


(. नि ४ £ ि 


| 
४ 


दि नवर न 
य तौ वि: 0 


8 


७. 


"48 [41 ६.7 णु $ 4 गुध ©> 91 &:] (6 +> 29 (©> @2 = ~> &६० = ~ ५ (कतं 
५ 1 ् / 4 + १ 4 नृनं = + ` ऋ न्न ५ 14 १८ ५ ॥ ए ¡ ६ 
(9 ~ 4 न ~ = 4. ~ + -- ~ (~~ (=. -- ~~ ८4: 
क } 
` = $ 


€ 8 [+> © 
(२३८ ) गायत्नरौमन्त्राथभास्करः । ५, 
= न भी भी भ मीभीर्थिम ममी भौ मीम भीभीम ः 
1 


= नि #-> 4 >) =+ ‡ 4 
९४.५.५9. छ्‌ ~, 39. 
(न~ (0. न्व + 


प्रकारान्तरेण मावार्थाः ¦ 
 . संस्कृतम्‌। 


नि £ ४8 
॥ भे १ 
= 0 
न 


(9 


$ 


५ कै र क } ४, न । ५ ; ~ 1 न~ 
0. 
~ > 4 किः, ~ चक: 
~ ~ + 
= नत्र 
+: त 


19 


ध  : (१) समष्टिञ्यष्टिस्थुलप्रपचेपहितचैतन्य- .. 
& मकारार्थःलस्स्थटप्रपचांडपरित्यागन केवलचेत- ५ 
‡ न्यमात्रमकारेण रक्ष्यते ॥ १ ॥ 
तथा समष्टिञ्य्िसक्ष्मपपचोपहितं वेतन्य- + 
< मुकाराथः । तत्त॒क्ष्मप्रप॑चांशपरित्यागेन केवट- ध 
¦ चेतन्यमातरमकारेण लक्ष्यते ॥ २ ॥ 
& भाषा। | 
;3 सप्रषटि व्यष्टि स्थूल प्रप्धोपदित चेतन्य आकारका 


वाच्यार्थं है तिस स्थूल प्रपश्वरूप अंश्चके परिव्याग्से जे 
[१ + श्रै क १८६ 3 ८९ 
केवट चेतन्यमा् रहता है वह अकारसे ठश्षित होता हे ॥१॥ 


4 
७ ६ 44 


५ 
<." 


भ 


४ 
प ५4 ६ (+) ६ रः 
+. ~ ० \ 
+~ ह. 


६४ 


तथा समष्टि व्यष्टि स्म परपशचोपहित चेतन्य उकारका ^ 
वाच्यार्थं हे तिसः सृक्ष्प प्रपंच अंशके परित्यागमे जां क्षल 


> 0 ष्क. 
>~ ` $¢»? 
 , 
१. 
् „८ 


४ 
७ 


चैतन्य दोष है वह उकारका रक्ष्या है) २॥ 


८4 


३५ ९ 
क 
१ 
"न 
५». रः : 
ध 9 -> 


& ‡ & 
ॐ (१) रिवरहस्यभा०। [६१ 
। ॥ 
श. ८.3 
५. 1 ४ हः. -‡ॐ- नः शरत ४ ~ 2 रि ++ & $> = 2 द + न न + क का ^= 242; +“ ~> ++ 4 4 {+> ५२. 
(46444444 4348 2 


क नरी 


(4 “99 -८8 "9 455 
५ प्रकारान्तरेण माजाथीः। (३९) 
५) न म न भ भ मीम भ भभम धः 
{८ 1 
तथा समष्टिव्यष्टेस्धूलसक्ष्मप्रपचहयका- 

रणभ्रतमायोपहितचेतन्यं मकाराथः । त्दशमा- & 


यांशपरि्थागेन केवखचेतन्यसात्रं सकारेण 
रक्ष्यते । ३ ॥ 

एवं तरीयत्वसवानगतत्वोपहितं चेतन्यमङमा- 
थः. तदपाधेपरेत्यागेनाद्धमाच्रया चेतन्यमाच्र 
लक्ष्यते ! एव चतणा समानाषेकरणपादर भेदबोधे 
$. पास्यिणमदहितीयं चेतन्यमाचरभमेव सवद्रेतापमदन 


4; : < <9 त < @ ९ << भज ८ र 59 कि = ४4 1 
जक = -.4-4--- ५4 - 


= 


14 


तद 


। वन्वन ८ 


+$ सिद्ध भवति ॥ ४॥ स 
८ भाषा। ४ 
{ तथा समष्टे व्यष्टि स्थूल सूक्ष्म दोर्नो प्रपञ्चोका कारण & 
,\ जो माया उपारत. चेतन्यं दं वह सकारका वच्याथ ह। 
(4 इसी प्रकार मायारूप अंशके परित्यागे केवर चैतन्या 
,\ मकारका रक्ष्याथं हे ॥ २॥ चै 
1 इसी प्रकार तुरीय सवेमं अनुगत व्यापक उपारत 
^ चेतन्थ अभेमा्ाका वाच्यां हे तिष्ठ उपाधिके परित्थागसे ६ 
‡ अधमाच्राका जो चेत्य मात्रा दोष रहता हं वह अधपा- 
का ट्यां हे । इसी प्रकार चारां स्मनाधिकरण पाद्‌ ~^ 
= ( चरण ) कै भेदको जाननेते परिपूणं अद्वितीय चेतन्- ल 


च माज सद्धितमावके मदने सिद्ध होता रै ॥ ४॥ स 


८.५ 
1 नि~ कः> 54 $ 
५>५३५०-० र ल ० ज ०9 ~ 9 ०४ ५.० 99 ५७२9 ० २०५५ भ 42) 


नि) 


04004600 
गायक्रीमन््ाथभास्करः। ४ 


८ 

= (४०) 

र ष न म भी भभम भमि ध 

ध व्याहंत्यथः | ध 
सस्ृतम्‌ । 

6 (१) विषेण आहतिः सवेविराजः प्राह्मान ध 

४ प्रकारीकरण व्याहतिः ॥ १॥ 

(२) भभवःसुवन्रह्य । भभुवःसवराप ओमरर 


+= ~ क "क " = 
.1 1 ्,: र. (4 । 
# > 1 तती ("तं ~ 


| ५ 7 क । ~ ४ (4 च 6५ र, 

४ ( ३ ) बरह्मसत्ताव्यतिरेकेण भृरोकादिपरपचस्य ५ 
५ प्रथक्‌सत्ताऽनद्भमकारात्तद्रद्यव ॥ ३ ॥ ट 
8) 

[| भाषा। ` र 


५ विरोषरूपसे आहति अथात्‌ स्वेविराट्का बोध अथात्‌ € 
& प्रकार करने व्याहृति हआ ॥ १॥ . 


अङ्कार न करनेसे वह निश्चय करके बरह्म है ॥ २ ॥ | 
(1 

( १) विष्णुस भा०। र 

( २ ) महानारा० ८।१।॥ १४।१। १) 


र 
^. [= 


€^ "नन्दा [र 
८ ३ ) निणेयकलपवच्याख्यसं० भा० । 
प 982 


४3 
वः । 
न 
< 
ॐ & 


(2, 


ए 99990969 
15: #। 
| व्याद्त्यथः (४१) 
| न म जिन कनि मि मि नं की व व सी ती सी य क मनीन सी म य द 2 
५ सस्कृतम्‌ । 


४ मव ५ प्च त 

4 ( १.) भभरवस्स्वस्तथाः पूवं स्वय्मव स्वय 
ध स्भुवा । व्याहता ज्ञानदेहेन तेनं व्याहृतयः 
{~ स्व्ताः॥ &॥ 

¢. ( २) प्रधान पुरुषः काटो जह्य विष्णुमहे दवराः। 
+ सत्वं रजस्तमरस्तिखः कमाद्वयाङ तयः स्मृताः ॥५॥ 
भूः । 


(३ ) भवतेः किविपि भूरिति रूपम्‌ ॥ १ ॥ 


चः 
अ क 14 आनि 1 


= 8 


9 १. 
 &4 4 ॥ + 


॥"। 
+ "4 
141 


[+ 
~. ~~ 
10 4 
» ० 


भाषा । - 


४ (६ 
4 सष्टिसे प्रवे स्वयं ब्रह्मनि ज्ञानदेहसे भयुषः स्वः कहा हे « 
तिस कारणसे व्यादतियां कटी जातीं हं ॥ ४॥ 


प्रधान, पुरुष, कार, बह्या, षिष्णु, रुद्र) सक्छ, रज, « 
तम तीनों कशसे उपहत्य करी गयी हं ॥ ^ ॥ ध 


ह्व ष्णि -४- = 1 4 > नि इये [न 
4 41 # 1 "4 1 क 

#‡ न> 14, 4 ‡ (न 

= &- क ~. (00 = 


न ~+ 9 
न ~. 
# | ^~ ट 4 32 ४ च 


भः = श्र" धाठुत्त किप्‌ मरत्यय करनस शरः एसा रूप 
होतादे॥ १॥ | 


५. ् 
४ (१) यो० । याक्ञ० । अ० | छो । 
॥ि () करूभेपुराणे । उत्तरविभागे }.अ० १४ । शो ५४। 


( २ ) बहचसन्ध्यापद्धतिभा० पर° ८। 


-- ‰& -- 
4 3 ५ $ [1.0 
(7 


त 619 "6४4 ऋ. १9. ० न १8 प ॥ 


{2 ¢ £ <+ ° 
० ह न. % ८ क कः ४74 ८7 1 3 9 
( ४२) गाय्रीमन्त्राथेभास्करः । 


2 


> ईः" 
८4 


ति 
६. 


3 =| 

-- 4 
ई 

९ न 


~ 


~> +~ ५, ॥ > इ 
५ 
<~ 


4. 
1; 
13 
3 
4 
॥ 
1 
४. 
4. 
५ 
4 
+. 
(1 
1 
¶ 
4 
१ 
2 
4 
{ 
। 
¦ 
4 
¡ 
1 
५१ श्रः ^ & 


`< - 


सस्कृतम्‌ । 

‰ (१) भवतीति भूः स्वेषाभरपत्तिस्थानं लिङ्ग. 
% रान्‌ पाताखादिसतभृवनसदहितो भरछोकश्च ॥२॥ 
ध ५ ( २ ) भवन्ति चास्मिन्भताति स्थावराण 
< उण च। तस्माद्भ्रिति विज्ञेया प्रथमा व्याह 
® तिस्तुथा॥३॥ 

4 (३) रिति वै प्राणः । प्राणयति जीवयति 
| | १५ चाणनः सः ( स उ पणस्य प्राण =[ति- & 
! श्रतेः ) प्राण इद्र एव ॥ ४ ॥ 
= भषा। 


य 4६4 ~ 
\*= । श्र. & १४३ 
~~ <~ ~< ~~ 


=> &, 


~ल < 
^~ 
र. 4 4. द्र <> 4 
ठ च र #ै = 


= ~® 


< 


41 
<>. ~. 


दनि 


१५ "===, | (न 

४१ कः क 1 „4 क मि 
च „८५ ॥॥ | 
= ९8. -> 


[र 


ध: 


4 + 
॥ ॥ ^ [\ 41 
॥ 


भवतति मूः ( प्रथिवी ) जा सवेकं उत्णत्तेका स्थान 


[क 


५ 
8 लङ्क्यान पातालादि सप्त भुवन सहित भूटाक हं ॥ २॥ 


। 4 त - (^ ~, + "= 
~ ग द 
-+ 


= „ 
हि त्रि 18} _ 


५ जसम चराचर भूत उत्पन्न हात हं तिसकारणत भूः - 1 
८ परधम वाह्यति कटौ गड है ॥ ३ ॥ 1 । ् 
दः क = ॐ 
|. ~ (-2 
श _ मूः यह निश्चय करके माण है । सम्पूरणं प्राणियोंको ज ५ 
५ 1 स त्राण कृतं दे । प्राण टी इश्वर हे ( श्रुति ) | 
{& (ह इश्वर माणकामी प्राण है) ॥ ५। ४) 
नि ~ =-= १ {4 
५] ं "न ~~ 2 प १ । 
८ ( १ ) विष्ुस० भा०। | 
(1 ^ ९) ० वोऽ वाक्च ।भ० ३ १६-१७। ध 
& ( ८ ) तेत्तिरीयोप 9 ( शिक्षाध्याये ) अनु9 म्‌० २ । ् 
20 9. ~; ति वी विः 4 "94288 

701 ० = 1 


€ ‡> {> ४: 9 9 7. "9 £ +~ & ॐ ष र [क + 

‡ | (८ ६ हि ४ हः (९ & + पः ६० &< ~ $ 9 ‰् [ 4 1; 1 (9 ४ ग २९। 
1 ९... र ¢ रः 8 ४ भ" ¢ वि ज भं ^ : (८ # ४ ~ "भ न &> ~ क 5. । 4. [> । - क ~ ~ < ~ ती. + ९१ 
११) १६ 1 4 ¢ +. +~ & ~ ष 

~ 1 ॥ „~, (५ ~+ 0 ५ + * (क "द „~. |“ # ~ र (1 ५ 1 ज ४ 

छः, र प ५ 1. 

च्म { 

9; 


4 व्याहत: । ` ( ४३) 


दे कत", +क्त + १ -9 -न^ क व्करि+ गे १ :* २ 
> 4 दो- -क-११-4 ~+) क 91) द 1१ न 94 ककन" न > ~ "वकि > रि कति "++ (रै जक # > 
# २ ॥ क ; क कर ६; 

४] 


छ 


॥। 
< 


। 


„1४ 
1 ॥ 4] 


ष स 
4 (१ )भ्ररिति वा अग्निः) ( अत्राग्निरूप 
खर एव )॥५॥ 


क्ष 
न + 4. 


&<& 
~ = 


१ 
। ~ न) 


नर 
~ वि ~ 


= 


4१ ८ ह सदिति वेका वन तन ६) 
~ (२) भवति- अस्तीति सदिति व्युदत््या + 
शः +. =. 1914 | धः 
-. भ्रिति सन्मात्रमुच्यते ॥ ६॥ १ 
:/ (३)भावयति स्थापयति विदवमि।त भुवः ( 
¦| (४) भवन्ति भूयो भ्रतानि उपभीगक्ष पुनः + 
न = = ~ {रि ॥ . ५ 
:\ कद्पान्ते उपभोगाय भृवस्तेन प्रकातितव्‌ ॥ ९ ॥ 
८ ॥ मावा {= 
५ अथवा भ्रूः यह अग्नि द ओर आभ ही इश्वर ह १ 
८ जः अथं जा तीन कारम रह, तानी काट्म रहनस 


+= 
[1 


५१५ 
>, 


न, 
सत॒ परमालसारूप दै ॥&॥ 
विश्वका जो स्यापन करे वहयुबःदै॥९॥ 
कृदपान्तम भोगके क्षयके पश्चात्‌ फिर उपभोगकं टिमे 
उसन्न होति है शस कारणत सुवः कहा गया ९ ॥ २॥ 


निन {~ 


५. = ++. 
‡* ^ त न क. >- 
1६ ८.१ >~ *१ १ 
1. ०, 


> ॐ = / ५ १ 
छन "7 - ४ ~+ 
~ य नि 4 

# ॥, 


~> 
, 
१५ 


~ 


॥ | 


क 
3 & 
ल 31. 
# = 
<~ © > 


( १ ) तेत्तिरीयौप °( दीक्षाध्ययि ) अनु० ५० २। 
(२) शङ्करभा०। 
( ३ ) सायनम।० । | 
(४) वृण यो० यान अ २।१.७- १८ । 
^ 8 ऋ = $= & 
> ॥ & ह ¢ नि + 0 &ः 84.424 8. 80. क 


~© 
#प 2. 


न ८ € 

1, : 

१५९ ९~--> 
नेः 


=> 


1 


^~ 
1 = 
| 1१ 
1 ५ | ऋ 
= 


४ 
न्स 


(~ 
4-+ + 
५ ॥ 


+ 
"४ 
न= 


अ 


~~ 


8 


“~ 


¢ बै च 
प्र | । 8 -- > ग ८४ "प +: 
+ ++ 9943-9 > 9 2 "८ . > ८ 
(0 ~ ८4 =-=. 987 | क त 9 { गरि 614 ०] "० > % >.्? ; "(शि सः 
ककि 3 -9 । {= 5. ©= ए. 4 = ८ = ~ 
3 
४० 


(2 ४ 
ह (४४) गाय्जीमन्वार्थभास्करः । 

र 
९.) - | 
क सदकृतम्‌ । ् 
(१ )रवरिति सवे भावयति प्रकाशयतीति 4 
स ५ 


0 
"< 


व्युत्पत्त्या चिद्रूपमुच्यते ॥ ३ ॥ क 
( २, भव इत्यपानः, अपानयति दूरीकरोति " 

४ + * ~ +, ¢ © (१ 
सव दुःख मुम्नक्षणा मुक्तनां स्वसेवकानां धर्मा- + 
त्मना यः सोऽपानो दथाद्ुरीदवरः ॥ ४॥ = 
(4 © ६.४ 

(२ ) भूव इति वायुः । वायुरूप ईद्वरः॥५॥ ॥ 


स्वः। ` ५ 
( ४ ) सू. अवति प्राप्नुवते, इति स्वः १॥ ' 
| भाषा 

खः यह सनक मकारा करता है, इस उ्युत्पत्तिसे चैत- 
न्यरूप कहा जाता है ॥ ३ ॥ | 
_ सदः अपनवायु दैन समुधो, जीबन्धुक्तो, सपने +1 
स्का ओर धमौत्मा्ओंक सर्वं डः्वोको दूर करत। 2 वह 

अपानवायुरूप दया श्वर है ॥ ४ ॥ ४ 
सुवः यह बायुरूप है, वायु ही श्वर है॥ ५ ॥ ध 


रिन्न 


2 


[कवक ~ १ 
कै ष 
ए ~ 


ॐ 9 + 
य 
व~ 


४ 
[नि ट (= । ट 3 
(+ 
= 19 ~ = 


= / गुद 
1 श ‡ = 
ह कः , 4 
द्य = ~" 


ध्र = - 
£ "अ 1. 


२ रि 
। 
= = 


# क ५ न 

8. 
त ~~ ष 
च 


नी । 
#॥ 
श्च 


२. > 
== 


4 ॐ न) ~ 7 "क 
¢ ॥ ( ४ 1 2 "पः ॥ | * 


१. . अवति' का अथ परिपूर्णं है, भली मकार परिप्र्णं 
& दानसं स्वः कहा जात। है॥ १॥ ( 
न (२) ेततिरीयोप० शीक्षाध्याये जनु० ५.१० ३। ४ 
(३ ॥ तततिरीयोप ^ रीक्षाध्याये अनु० ५० २। 


3 ( ) _ 

4, ४ „ सायनभा० | 1 

$ { (> ~न - प कः 4 
पः ~ व ॥ . 14॥ 9 4 ¡9३ 9 1. ती 5 62 (ब 4. ड + =. 9 -& ~ > €, 
न 


$ 


नः ~ रः ~ॐ~1 : [- 8 ^ | 

( ~ षि ~ <“ ह) = = --- -- ~~" ~ ॐ ६ 5-- 4 + ^ °] 

(4 9999 88 ४ 
ध १ | 
॑ ठ्याहत्यथः । ( ४९ ) | 
=) ठि +~ कर) क कक -9 4 -कक 


१ 
सस्करतम्‌ । | 


। # (१) स्वयन्ते उचायन्ते परकटाभवन्त देह- 
+ देवता यतः तत्‌ स्वः ब्रयाखशत्कणट्दवताद्यः 
५ स्वर्लोक इति ॥ २ ॥ 


य, 


( २ ) सवरित्यादित्यः। अदित्यरूपेद्‌वरः॥॥ 
( ३ ) रीतोषणवृ्ितेजांसि जायन्ते तानि वे 
¢ ततः । आख्यस्स॒कृतनां च स्वखाकरस्ल उदा- 
1 दतः ॥ ९॥ 


4 ~ ~. 
॥॥ (१. 14.59. । ।1 
~~ > ~~ < - 


प्र 
<-> © 


(४,.& 


(५ सा 9.) * = 
५ ^ &: = -- 


भाषा) 


=. > अहि +, 
श्छ 
„4 ~ 
7 ८.९ 


स्र्यन्ते-देहके देवता जिक्षमे प्रकट हौ उक्तके स्वः 
> + + 44 च. ~ =$ क 
कहते हँ अर्थात्‌ ततीः कोटि देवताओंका स्थान स्वलोक 


= ~, ~¬ ~~ 
श! ॥ १ 


५ ६ र 
५ ट ॥ ४ 
सुषः यह आदिसय हे आदित्यदही इईश्षरदहं॥३॥ ध 


| रीत, उष्ण, वृष्टि, तेज) जिपस उत्पन्न हाते दहै बह 
पुण्याटपा पुरुषोका स्थान स्वगेखक कहा जाता है ॥ ४ ॥ 


( १ ) विष्णुस भा०। 
¦ ( २ ) तेततिरीयोप० शीक्षाध्याये अनु° ५ म॑०२। 

4 (३) बर° योऽ याज्ञ° अ० ३।१८-१९ । 
(पद (ण 


८४ 
५4 #ै 
४. 


षः 


६ 
(4 क # 
व 


= €$ नचर्जमिन्नाथंमात्केरः १. र 
४ नि 3 ण्‌ कि दि ठ मेर हि 4 केत त-न + रु 
(3 । 4 
ध ++ सस्कृतम्‌ । ` 1 
ज म [3 क ज 
4 ६१, स्वःराब्दो हि सुखवाची प्रसिद्धः) ध 
६ (व 
‰ तङ्क्तम्‌-पूणा भूतिवरोऽनन्तस॒खो यद्रयाहती- च 
~ सितः॥ ५॥ र 
५ ( २ )स्वरिति व्युत्पत्त्या सष सर्वेनियमाणस॒ख- + ` 
५ स्वरूपमच्यते ॥ ६ ॥ 
|; > ८5}. 
& (५३) सुवरेति व्यानः-व्यानयति चेष्टयति ~. 
५ / ~प ९ | श | 
& प्राणादेलकटं जगदमिव्याप्य सल व्यानः सवाधि- + 
८. (9; 
‰ छन बृहद्र ॥ ७ ॥ ध 
५ भाषा । ् 
५ स्थः रोष्द सुखवाची प्रद हे यद कहाहै। प्रेण 4 
= एशवर्मश्रष्ट अनन्तसख जिसमे हो वह स्वः व्याहृति हं ॥ ९॥ 
4 स्वः इस व्युत्पत्तिसि खट सांसे कथित सुखस्वरूप ध 
श्रु कहा जाताहे॥ ६ ॥ ६ 
स्वः यह व्यान वायु ह, जा जगत्‌म व्यापक टकर लं 


र प्राणादि स्वको चषा कराता है बहे व्यान वायु सतक 
॥ | न 

१ अधिष्ठान व्यापक त्ह्महे॥ ७॥ 

( १) बहंचसन्ध्याभा० पृ० ९। 

(२) शाङ्करभा०। 


य 


श्रि 


जु ~ - (~ $>. 2 ~ =, > 
+ ॥ (ॐ # 2 
> “७५ “य = ह 


1. [# ; ^ 

१४) 

५५ ध 
हि) 


( २ ) तेत्तिरीयभा० शीक्षाध्याय अनु° ५ मे ३ । र्‌ 
८.६ 


८ 9 04084 


= च 3-43-7 नू ग 0 
0 
४ | गायच्यथः । (४५१,) 
| क 1 वा > ~ / 
1 ++ "+ 4 0० +> ++ ०. > %, श" + 0.39 "र ) ॥. > मजि > 1 ~ >~ अ नि प र (३ (3 युः 
५ € ॥ 
६ गायस्यथः । 
¢ (< | प्‌ 
९ ॑ त्‌ 
| सूस्फुतय य 
9 ॥ > 
हः य 


^ (१) तदिति अव्ययं परोश्चाथं \॥ १॥ 
& (२) तदिति टु्तषष्ठयन्ते भगे विशेषण 


५ 
छवा\॥\>॥ । 
५ ( ३ ) तच्छचव्वः स्ववुद्धिभेदशतः अतिदूरत- 
^ मेऽलयुत्कषाख्येऽ्थं वतेते ।॥ ३ ॥ [8 
“ (४) तच्छब्देन भत्यग्भरतं स्वतस्सिद्धं पर ध 
¦! ब्मोच्यते ॥ ४ \ ४ 
४ भाषा 

^: 


† तत्‌ यह अव्यय पराक्ष अथेमे है अथेत्त्‌ जो दिखलाई त 
४ नद्‌॥ ^ ॥ ¢ 


* तत्‌ य ्षषष्ठन्त दै वा भेशब्दकां विशेषण हे ॥२॥ ` ‡ 
^ तत्‌ रब्द्‌ अपनी अपनी बुद्धिके भदसे अति दूर अंति 

४ उत्क ( अति श्रेष्ठ ) अथम्‌ वतेमान्‌ 2२॥ ?॥ ध 
५ शब्दस आत्मरूप खतस्तिद्ध॒ परब्रह्म कडा 4 
ध जाता ६ ॥ ४॥ 

+ ( १) सन्ध्याभा० । 

५] (२) तारा०)। 

४ ( २ ) विष्णु९ भा०। 

< 


( ® ) राङ्करभा० । 
५ 


.-# 


1. 

५ (४८) गायजीमन्तरार्थभास्करः। 

ध भ भिरि 

| सस्करतम्‌ । 

५ ५ 
६ (१) तत्‌, तस्य सवासु श्रुतिषु प्रसिद्धस्य ॥५॥ 
५ ( २ ) ओंतत्सदिति निर्देशो ब्रह्मणच्िवि- & 
४ ५, ५ 
£ वरस्स्न्रतः | ] & ॥ ॥ । - 
५ सवितः । ध 
क । र इः = ५ 
(३ ) षुञ्‌-प्राणिप्रसवें इत्यस्य धातोरतद्रूपम्‌, ¦| 
५ सनोति सूते वा उत्पादयति चराचरं जगत्‌ स ४ 
~ सविता सूर्यमण्डलान्तर्ग॑तपुरुष ईंदवरः ॥ १ ॥ | 
४ भाषा । { 
तत्‌ उसका-जो सष श्चतियोमं प्रसिद्ध दै ॥ ९॥ र 
५ , ॐ ततं ओर सत ये बह्मके तीन प्रकारके नाम कदं गये 


& है ऽसतते "तत्‌ ब्रह्यक। नाम है ॥ ६ ॥ 


ॐ ४ 7 रि & 
र 1 ~+ ६४।8., ;: 4. द ७ "- „€ 


पुः धातु प्राणिके उत्पन्न करनेके अथेमे है, इस धातुसे 

विता यह्‌ रूप बना जां चराचर जगतको उतपन्न करता 
[भ ५9. ५८ + च [च ~ # 

वह सिता देव सूयमण्डलकं अन्तगेत पुरुष इश्वर ६।१॥ 


१ ^ 
- € >) 
|~ 
[श 


> 
4 


96 


( १ ) सायन० । 
(२ ) गीता १७३ 
(८ ३ ) भारद्राजभा० रावण० | 


(00440044 व 


¬^ 
` 


तः 0496 ¢ 0007044 
५  गायञ्ययथेः । ( ४९ ) 
। संस्कृतम्‌ । 
| २ __ 6 6 ७ १ 
( १ ) षु=षरसवेदवययोः, सवेवस्तूनां प्रसवः ! 
उत्पात्तस्थाने सर्वेवयस्य च ॥ २ ॥ | 
( २ )ष=प्ररणे-सवति स्वस्वव्याषारे परयति ¦ ध 


= हिरणयगर्भोपाध्यवच्छिनः ॥ २ ॥ | 

( ३ ) सतच्‌-जगतखष्टरि परमेदवरे ॥ ४॥ ` 

( ४ ) सवनात्‌ सवेता ॥ ५ ॥ ्ः 
भाषा । 


¶† षु धातु उत्पति ओर देथ अर्थम है इस कारण स्व & 
#‰ वस्तुओंके उत्पति ओर रेश्वथका स्थान सविता देव दै ॥२॥ 4 । 
$ ष्‌ धातु प्ररणा करनकं अथेभं है, जो सबको अपने & 
छ अपने व्यापारमें प्रेरणा करे वह्‌ सविता प्रेरकं अन्तय।म) & 
विज्ञान आनन्दस्वरूप दिरण्यगभे उपाधिमं व्यापकं ६ ॥ २३॥ & 
| त्रच प्रत्यय सरू धाक जगता ख।टकता परमश्वर्कं अन ह 

मे हे॥४॥ प 


पाटन करनसे सविता नाम हआ ॥ ^ ॥ 


(१) विष्णुसं० भा । मारद्राजण महीधर० ¦ 
(२ >) महीघरभा०। 

$ ( २ ) वाचस्पत्ये । 

¶ (४) भेच्युप० ६।२५। 
क 


ग944 


ज्ज + स 4 ~ नि 
>; ग 93 +; 1 >~ ~ >~ - ॐ © (अ ह ४; & स 
; 


ल (५०) गायज्रीमन्ब्राथभास्करः \ र 
[६] मिपि ध ५ 
£ ५ 
ध ८१) सविता सवंभतानां सवेभावांश्च संयेत ॥ 
& सवनास्पररणाचेव सविता तेन चोच्यते ॥ ६ ॥ ८ 
ए ८ २ )सविता वे प्रसवानामीदो ॥ ७ ॥ ६ 


| । 


` ~ 
| == ~: 


&& 
[ऋ 


सयं टयम्पाप्नवन्ति यः सयः सोऽहभव च ॥ ८ ॥ ¦ 
( ४ ) हिरण्मयेन ` पात्रेण सस्यस्यापिहितं 


1 (३ ) संयावान्त भतान सयण पारुतानं तु 
49 
६ मुखम्‌ ॥ योऽसावादेत्य परुषः सासावहम्र ॥ ~ ॥ < 


व 


् - भाषा । 


० 


£ सबमूताका उद्पाठक. ट आर सवे भावाकी उतपन्न 
। करता हे । उत्पन्न आर प्ररणाकरनेसे सवेता कहते ६ ॥ ६॥ 


8 ग 
| ~ ~ 1 


कु 


गेम ~> $~ 4 & 
॥। (वे 
~--< 24. ----<र 


सर्वाधिका ईश्वर सविता ई ॥ ७ ॥ ८ 
&  सूयेभगवानसे सवखष्टिकी उत्पाते पालन ओर संहार ५ 
८ हाता ह, जा सुयका स्वरूप हं वहा नेश्चयकरकेमे दू ॥८॥ ५; 
& _ तेजोमय ठकनेसे सत्यरूप परमात्माका खख वका हे। 4 
(जा पुरुष सुयमण्डलम ह वही मटर ॥ ९॥ [र 
र (१) ° बो° याज्ञ° ज ९।५५ । सायन० । त 
# (२) हृष्णयजुः। ८ 
4 ( 9 ) सूयाप० । < 
त (२ )मेच्यप० ६ । ३५ । न्‌ 


् 4 1 ५ ज. ‰ न, न्व 7, ० त्क पि ~ (5 <. 
09 ट „४ © &4 3 क {>€ „ = १ 4: >> । {7 भ १५०74 र" [1 ~> $ षि ४) भ ४ ग गु | = ४ 
(क 4 "4194 = ज 4 = = = = 
वि 4 = क & 
# ह 
गायञ्धथः । क. 


संस्कृतम्‌ । रु 
+ (१)यएषोन्तरादित्ये हिरण्मयः पुरुषो 
4 हद्यते हिरण्यदमश्चार्हिरण्यकेरा आघ्रणखात्सवं 
एवे सुवणः ॥ १० ॥ 
4 ( २ ) आदित्यमण्डले ध्यायेत्परमास्मानमव्य- 

यमू ॥ १९१॥ 

, (३) सते सकरुजनदुःखनिवृत्तिहेतु ब्रा ज 
+ नयतीते सविता ( याभरादेत्यस्तपाते रारेमाभ- & 
“4 स्ताभिः पञन्यो वषति-श्रु° ) ( आदित्याजायते ्‌ 


: 
४ 


“ बरिदषटरन्नं ततः प्रजाः-स्मर० ) ॥ १२ ॥ 
भाषा । ¦ ध 

4 जो यद्‌ सू्ेमण्डलमें तेजोमय पुरूष सुषणेङमश्चु ओर 
¶ केशबाखा देख पडता है बह नखसे शिखातक तेजोमय 
५] ह्‌ ॥ १०॥ | ६ 
ध आदित्यमण्डलमे अन्यथ परम(त्माका व्यान करं ॥१९१॥ € 
{ सकङजनके दुःखके निबत्तिका कारण सृष्टिक जो करे & 
$, बह सविता ( सूय्येभगवान्‌ ) हे ( जिन किरणकि आदित्य & 
५ ५ भगवाच्‌ तपत हं उन्द किरणों दारा जक रखीच करके [क 

भेघरूपसे बसोते दै-ति ) आदित्यम बृष्ट, वृति अन्न (- 
ओर अनस प्रजा उत्पन्नं होती हं ॥ १२॥ 

( १ ) छन्दोग्योप० । अ० १। ख० ६।म० ६। 

( २ ) रौनक ० । 
( ३ ) स्ष्याभा० | 


(- 

निहि 

4. 1. + 9 ~ 
नः 


५. 
~ 


१ ^ 
0 <~ 


^ 


+# 1 
ग => 


52" 
(=, 
इः 

श 


(ग ५, १. ६4 4 ~ ८. ~> < 
४ 9 ४ 4: ४ भना | ` ९ ~ 1.1 | ध ५“ ४ ध 59 न > धि > १ 
न => - 9-9-44 8 - ॐ प --= ए = = गु === <~ (ॐ 


गायन्मन्वाथेभास्कर, । 


१ कवक क्छ "वकर भक 7 वक ¬ 9 ¬ क 


सस्करतम्‌ । 
( १) देवोयं भगवान्भानरन्तयांमी सना 


^ 
=> ~क {+ ककत +: ( ग ^ र 
४ 1 ॥ ८5 ५ + | = 4 1} द 3.2 स=“ ईः ॥ धी 4 9" 4 " क -74-> =+ 
। ऋ ^~ ..५ „1.9. | 
# + न 


ऽ तनः ॥ १३ ॥ र 
¢ (२)एष भरतास्मको देवः स॒क्ष्मोऽन्यक्तःसना- 4 
तनः । इ रः सवेभतानां पर्भो पजापातेः।१४॥ & 
५ नमः साते जगदेकचक्षषे ज गस्रसूतिस्थिति 1 
त्र नाश्ञेतवे॥ जयीभ्याय न्रिगुणास्मधारिणे विरिञि 4 


= नारायणश्च करास्मने ॥ १५ ॥ 


=, बि > -,- 
॥ 4 1४1 ॥ 
अ = । ५. 

नर न्‌ ~ 


~ 


>" " ~ 


भपिा । 


नर 
+ "| ि 
£ ~ [~ 


वह्‌ सूयं भगवान्‌ अन्वयामी ओर सनातन देव हं ॥१३॥ 
यह भताव्मारूपष देव सुक्ष्म, अव्यक्तरूप ओर सनातन 
सप्रभतकि इर, परमेष्टी मजापाक्ते ( बह्मा ) है ॥ १८ ॥ 


4 १ ^ (क~ १ 0 
॥1 गि 1.4 #।।॥ = क | 
< 9 


; नि धः 
४ उन सविता सूरथदेषकों नमस्कार हे जो जगत्के एकं नेत्र + 
८“ ई जे जगतुक्े उतवा, पाटन ओर नारके कारण दै, जो 4 
= ब्रहमा-िष्य॒-मेशरूप, मिराणरूप धारण करनेवटे ओर ¢ 
| तीनों वेदक खरूप द॑ ॥ १५ ॥ [१ 
“आ -----नत्कलतन्दलं - व | 
| ( १) सयेपु° अ० १ शो° ११। 1 
3 ( २ ) भविष्यपु०। 
4 


| ( मां तत्सवितवेरेण्यप्‌ ॥ १६ ॥ 


१५ + 1 {7१ ग ४ र} 
1*- ¶5./1 " कचः # चि २ र 
4, ~" 1-9८-9 ~~~ - 3 - + 
(5 "नै =" [1 (41 


6 आ 
न= ९ 9 स 
गायञयथैः ( ५३.) 4 


ॐ, =, क 1 


संस्छृतम्‌ । 


॥ यन्मण्डरं ज्ञानघनं त्वगस्य बरोच्यपञ्यं ध 
& त्रिगुणाससरूपम्‌पसमस्ततजोमयादेव्यरूपं युनातु 


‡ मां तस्सवितुवरेण्यम्‌ ॥ १७॥ 
{७ , 
५ | न 
(8 भाषा) ( 
& ् 
1 स 
९ ज्ञानघन, अगम्य) तीन टाकते पूञ्य, रजोगुण-तमो- 4 
“+ गुण-सतोगुणर्प समस्त तेजोमय दिव्यस्वरूप सेके ४ 
4 वणेनयोग्य जो सक्षिता देवा मण्डल है वह सुञ्षफो पवित्र ^. 
न 


~ 


५ करे ॥ १६ ॥ 


| 
-- 


४4242 


६ स्वस्त भौमं व्यापक विष्णु भगगावका आसा परमधाम 
« विश्चद्रत्छ (तज ) रपयोग दारा सकषम बुद्धिवाठे महासा- 
^ ओके माप्त होनेयेग्य सते उपासनीय देसा जो सूभेभगवान्‌ 
1 का मडल हे वह सुञ्षको पवित्र करे ॥ १७ ॥ 

86 


श 89. 


# 


गा 696 1606006 ध 
( ५४ ) गायत्रीमन्बाथभाकरः 4 


„9 को 4) 4 को) क -क>-१, क~ 9 4 == -क>4 + क~ 4 
च ॥ 6 च ै (>) "न+ गकर "नक ११" 941 "नशा 91 > क > गर ॥ र 


संस्कृतम्‌ । 


= [ _ अ 
& (१) नत्वा सूर्यं परं धाम ऋग्यज्ुःसामरूपि- $ 
णम्‌ । परज्ञनायालिटेशाय सप्तश्वाय तरभ्रूतये ॥ । 
नमो व्याह्टतिरूपाय तमोङ्कारः सदेव हिं । तामृते | 
= परमात्मानं न तत्पदयामे दैवतम्‌ ॥ १ ॥ (2 

श, =, = ^~ = क 4 
॥ (२) अशं तै देवः सवितेति ॥ १९॥ 
# (३) तदक्षर तर्सवितुवेरेण्यम्‌ ॥ २० ॥ 
क भाषा। (१ 
= £ 
® परमधाम, ऋग्यजुस्खाप-वेदस्वरूप सूभैको नमस्कार 
प करकं ज्ञानस्वरूप, सेश्वर, सते घाडकं रथ पर्‌ १९११७ प 
< अद्या-विष्ण-महेशस्वरूय, व्याहतिरूपष सधको नमस्कार है 4 


& आप सदेव अकाररूप हँ तुम्हारे परमात्मस्वरूपक) छोड 


3... । 
॥ 2 ~ म (ऋ 


| 
3 द, 


++" न [ 
4 += “न १४५ 
4. 19 
*& ‹ 


निश्चय करके यह देव सविता हे ॥ १९ ॥ प 
{ वह श्रेष्ठ सविता दे वह अविनारी दै ॥ २०॥ प 

५ 112 1149110 41. 91141 अ 
८ 
न (१) सूर्यपु० अ° १।१३।३३।३४।३७। (र 
‡ (२ ) शतपथत्रा० । ५ 
‰ (३) सपेताइवतरण०। ४।१८। ५ 


८ 


प # 8 4 नरि, 406 :# धन 40 शश ध्रः 


न, 51116 ४ 458 


+ 


46४ 1 
1 ध ग(यच्यर्थः । (९९) भ 
0 4 
८ संस्कृतम्‌ =. 
९ ८ १ »सविता वे सवस्य प्रसविता आप साव- 
8 तारमाह सवस्य पसवितारम्‌ ॥ २९) £ 
(२) चन्द्रमाः सविता भ्रण प्व सविता ¢ 
# विद्युदेव सविता ॥ २२ ॥ ध 
^ (८३ ) सवितुरितिस्ष्टिस्थितिर्यलक्षणकर 1 ध 
।! सर्वपरपञ्चस्य ससस्तद्रैतविश्चमस्याधिष्टान कल्यत 


4 


( यतो वा इमान भतालं ज्ञायन्ते येन जातान 


,! जीवन्ति यस्त्ययन्त्यभिसंविशन्ति तदविजिज्ञा ५ 
,\ सस्व तटद्येति-तेत्तिरीय०मृ०च०अ०१) ॥ ३ + 
५ 
५1 भाषा ) ध त्‌ 
{\ निश्चय करफे सविता सब सृष्टिक्ता उत्पन्न करनबाट। है। श 
+ अभर सविता कहते है, आशि ही सवका उतत क ध 
५ बाला है॥२९॥ ५ 
चन्द्रमा सवितारै, प्राण भी सविता दै, वदयुत्‌ * + 
2 सरिता दे ॥ १२॥ ५ 
च खृष्टि ( उत्पत्ति ) षाठन रयरूप सवेप्रपचका अथौत्‌ 4 
| समस्त दैतविध्रमका आधारभूत सावता है ॥ (सत्त ध 
4 यह सभरत उत्पन्न ओर पात हते ह जिम भवे होत ¢ 
^ दै तिसके ज।ननेकी इच्छ! करो वही बहम ९ › + --- ३)॥ २३ \ ५ 
4 (१) निरुक्ते दैवतकाण्डे अ० ७ पा० =^“ ९। ध 
५ 
(२) गोपथव्रा ० । पूथैमगे । प्र० १ व्रा० ३९ । ॥ 
४. | ( ३ ) राकृरभा० उव्वट ° विद्यारण्य° । > 


‰ 


+ =. 

[) शभ 

(4) (५ 
जी 


व 


कह ई 
६ द 


ह~ ~ 


४ 
र ध 
भ 


जो ऋ 


10614000 16 19 
(५६ ) गाय्नीसन्जाथभास्करः । 


संस्कृतम्‌ । 
( १) एष हि खल्वात्मा सविता ॥ २४ ॥ 
(२) संरक्षिता च भरतानां सविता च ततः 
स्मृतः ॥ २५ ॥ 


(३9 सते सकटश्रर्थासि ध्यातणामिति स- 
विता ( उबन्तमस्तं यन्तमादिव्यमभिध्यायन्‌ 
कृवेन्‌ बह्यणो विद्वान्‌ सकलं भव्रमदनुत-इति 
श्रतेः ) ॥ >२६॥ 


भाषा) 


व 


3 निश्चय करकं यहा रविता दव सव भताका आता 
& रे ॥ २४॥ 
~ सच भरर्तोकी रक्षा करने सविता नाम इभा ॥ २९ ॥ 
, {र धान 5 रनवाटेके सै कल्यार्णोको उत्पन्न करनेके कारण 
। (न सवित्ता नाः हआ ( उदय अर अस्त समय सूय भगवा- 
| १ चका ध्यान करता इअ वद्राच्‌ बह्यण सवै कल्याणकं 
क प्राप्न करता ह-यहश्चतिह) ॥२६ ॥ 


( १) मेच्युप ०६ ८। 
(२) न्र°यो० या्ञ० अ०९।९१ | 
( ३ ) सन्ध्यामा०। 


4. 


क्‌ 


{ म 
2 


(4 
हः 
) 
< 
~ 


५ 


क म) 3141. ~ 2 9 


न 12 ~$ 
(| 11 १॥। 
€ £ 


1 - { €! 


† | # 

12 
9 >, 
[2 


ए 


3... ~< “~ ~ 


[ ॥ न 


1 
॥ 
+ 1 


~+ 


> कि 


सपन 


ध गायञ्यथंः ॥ ( ५.9 ) 
# | 


~ ~क) +++) +) 94१4 + +++ ग भ) 


वरेण्यम्‌ । 

संसृतम्‌ । | 

( १ ) ( एण्य )-प्रधाने प्राथनीये चयद्वर ्‌ 
वतुम्‌ अरम्‌, अतिशरे् तदरेण्यम्‌ ॥ १ ॥ 

८ २.) वरणीयं प्राथनीयम्‌) जन्मभरलयुदुःखाः 


चै ॥1 ५ ॥1 


६८ ~ 7 अका ~ 11 
व ॥ ५.8 र 4 91 ध 1 


४ 


00 
ष्ठि 
|+ 


५ शना नाशाय ष्यनिनोपासनीयम्‌ ॥ २ ॥ 


१४ 
4 

~ ~> - ९, [॥ 

[6 णै 


( ३) पुरुषार्थकािभिरथ्येमानम्‌ ॥ ३ 1 
भाषा । 
एण्य प्रत्यय युक्त वजयात्‌ प्रधन्‌ अर प्राधनय्‌ अथे 


+ - किन्न 
4 ~~ 


ण 
+~ ~. 


र 


१.४ 


४ 
9 
= ~~ 
1 4 ( ये 
क 4 7 4 1 द 
। <= ~~त < 


५ | 
् ~ द 
® दै, जो वणेन करेनके योग्य अतिश्रेष्ठ दे १६। बरणय दा्दसे ॥ 
^ कहा गया दहै ॥ १॥ 1 
/ वरणीयनप्रथमीय अथेमे हे अथात्‌ जन्म, शट्यु- ५, 
| दःखादिकके नाश्च-नामत्त छान प्रक उपासना करन ध 
‰ योग्यहे॥२॥ ९ 
नै च 
। परषाधरकामनावारोमे प्रथित है॥ २ ॥ 
५५ 0 + र~ ५ 
५ 

‰ (१) बाचस्पये। 

(५ ( २) सायनभा० भारद्राजण० रवण महीधर ° । 

वु ८३) तैत्तिरीय स० भा० गु° ४ धरण ५२। 


79 


> "> $> 
१५:93 4 * 9 0 णन ८ 4.19 2 १ ८ $ हुः & ड) 1 ‡ 


7 4090 धप 
4 (५९८ ) गायत्रीमन््ाथेभास्करः । 
ध षेत्‌ 9 सरकम्‌ शः 
(। (१) सर्वैरुपास्यतया ज्ञेयतया च सम्भजनी- |. 
(1 यम्‌ ॥४॥ 
॥ ( २) वरणीयमभदगसम्यमित्यथः ॥ ५ ॥ 


( ३) सवेवरणीयं निरतिक्ञयानन्दरूपम्‌ ॥६॥ ५1. 
(९ ) वरेण्यमाश्रयणीयत्‌ ॥ ७ ॥ 4 
(५ ) वरेण्य वरणीयञ्च ससारभयभीरुभिः ॥ '! 
आदित्यान्तगतं यच्च भगांख्यं वा स्मक्षभिः॥ < ॥ ` 


४) + र = क 

000 

क ह ~ रः ५ न 1. 
४८.६७ 


1... ण  & 
सवेप्राणियों करकं उपास्यभाव भौर ज्ञयभाव करके 44 
ए चन्तनकरने योग्यहे॥ ४॥ ६ 


वरणीय=अर्थात्‌ अभेद ज्ञानकरके जाननेकं योग्य है।॥५॥ +, 
सके चिन्तन करनेकै योग्य परमानन्दरूप बह्म है ॥६॥ 
वरेण्यम्‌-आश्रय टेनेके योग्य है ॥ ७ ॥ 
ध वरण्यम्‌=तेसारके भयसे डरे हृए  परुपेति वा सुक्तिकी | 
# इच्छाव जर्नेसि आदित्यकै अन्तगेत जो भगे नाम तेज ^ 
है वह प्राथनीयह ॥ ८ 
त्रिं (१) मारद्वाज््र° । 

(२) वि० स०भा०। 

(३ ) रकरभा० । 

( ¢ ) विद्यारण्य० । 

( ५५ ) यो० याज्ञ ° ९ । ५8६-५७] 


¢ २ 
ध ~ +. = +, ~ 9 त र न (2) 

: 49 ¬~ & < न. ४ ~ = 9 -~ 7 ~ ~ ८3 
‡ ये (0. ८ ~ द:> ध." 4 ६4; 21 र र "~ 

+ "^© 4 ~". <~ - 9 ~ ` 94 + 7 11 "भः 


 ----~ ~ --- 


06665606 41546 ५ 


¶ 

४ 
६ यथः (५९) 
भा 8 
संस्कृतम्‌ । ध 
 ( १ ) वरेण्यं सवतेजोभ्यः ्रषठं वे परम पदम्‌ । 
४) % गं काभ भ © + च्व १ ६ 
 स्वगोऽपवगंकामेवां वरणीय सदेव हि ॥९॥ । 
{\ (२) वृणते बरणाःथत्वालायस्स्वन्नादिवजितम्‌ । 4 
\ निस्य शद्धे बुद्धभेकं सत्य तद्धीमदहीदवरम्‌ ॥१९॥ ५ 
8 ५ 


(‡ (३) सवितुर्स्वात्मश्रतन्तु वरेण्यं सवेजन्तुभिः । ~ 


(~ 
<~ 


^ भजनीयं द्विजा भगैः तेजङ्चेतन्यलक्षणम्‌ ५९१ ॥ 1 
^ (४) वरेण्यं सेव्यम्‌ ५१२) व 
(4 भाषा । 
! वरेण्यम्‌ पएवेतेजोसे श्रे परम्पद्‌ - ह ॥ स्वगं तथा & 
“^ मोक्षकी कामनावटे पुरुषों सदेव प्राधनीय है ॥ ९॥ | 
‡ वृणुते ( वरणा होनसे ) जाग्रत्खसादिसे बाजत, 1 
%‰ नित्य, खद, बद्र एक सतयरूप तिक्त ईश्वरका. ध्यान ह 
% करतार ॥ ९० ॥ ५ 
व सविता दषा आत्मरूप) समैजन्तुओंसे प्राथनीय 4 
ध ेसा जो भं तेजन चेतन्यरूप हे बह दिना द्वारा भजन 
4 करने योग्य है ॥ ११॥ 8 
८; वरेण्यमु-सेवाकरनेथोग्य है ॥ ९२ ॥ 

५ ( १ ) अथिपु° अ०-१६ । ५। 

प्न (२) अभ्निपुराण अ० २९६ ्ो° & 
ध ( २ )) स्कन्दपु० सूत्दितायाम्‌ । 


4 (४ ) खण्डराजदीक्षिति सं° भा० । 


क 
(>. ते & >+ + {~~ > ह 09) वि ने निः 8८959. नि ध 
के = द्र > 


4 


न + 2 न 0 2 


भगः 

सस्कुतम्‌ । _ 4 

८ १ )भाभिरीतिरस्य ईति भगो भजयतीति 6 
वैष भगः ॥ १॥ | 


थ ^. ५९ £ 
(२)भस्रो-आमरईनेःभृजी भजन इव्यतयोधां 
त्वोभर्मः । भजतां पापभञ्नहेतुभतभित्यथः ॥ 
श्राज्ञ दीसावित्यस्य धातोवां भगः तेज इत्यथः) २॥ 


शबर 


५.५ „14१ ॥ १1 ॥ 
४ 


1 ~. +~ शि ~ 
4 4 श्रः: 
द 


प = 
विः 


भाषा । 


र) 


२ 


भातगति-किरणदारा गति अथात्‌ विषयन्याधति है 
जिसकी वह्‌ भगं हे अथद जगते नाश करनेकं कारण 
भर्ग नाम इषा॥ १॥ 


निनि 
<© 


५ 
ट < 


व 


र 


आनि 
18 


~त [> कनो † #}» 
= "84 
(८.3 


१.४ 
छः 


+~ 


भञ्ज धतु आमदंन अथंपरं ओर अज्ञ धातु भजन अ 
है इन दोनो धातुओंसे भजन करनेवाखोके पापक 
भञ्चनका कारण होसि भगे नाम हभ । आजु धातु 


सै 
श्र ~© 


[क 


त 


~ 
~ 


नि 
। ~ 


५ दप्ति अर्थे टै हस धातुका रूप भगं है, भगैङा अर्थ ४ 
1 जटहै॥२॥ | 
त ~ 2 9119 306. पवि ८2) 
५ ( १) मेच्युप० ६।७। ध 
¢ (२) भारदरानर | ५ 
(व 


(न 14 प्न 
= 
न्नः 


1 
१ ॥ 
[-- ऋ ~ 


| = "नि 
[~ 


भ 


= 


क ~ [न 
न्न ¢ 
9 


न । -- ++ 1 
1 + ५ 
| ~ को = 


् ४ क च 
कन्न 
#~ 


(1. 


ल ण नि 
=< 2 


4 । 4| . 4 -< ॥ [ 


१ 
ह) 


ड क 
44 


+ == > छिन 
ष ॐ 
0~- अ उ युः 


६97 


~ 11 


{39 


8. 


ष्म & 


~ 
"ख न) +१ 
नि 9 ] 40; 
0 र 


§ 
क 


(व) {4 ~¬ 


+ --~ --^ 1" प्र 3 ( स 
0144 | ट 799. 1 6 > १. ->~<3 4 > - < १ ४.९ £ 9.4 =, 8 द 


वन 4047 4079674 


"2. ॥ 


~> 


गायञ्यथ॑ः । (६१), 4 


सर्कतच्‌ । & 

( १) श्रस्ज=पाके, असुन्‌? भ्रस्जो रोपधयो- ‹ 
मन्यतरस्यान्निति रोपधयोलोपः रमागमः € 
स्यङकादित्वाल्कत्वप्र्‌ ॥ ३॥ 


( २) श्रस्जः<घञ्‌, आदित्यान्तगंते रेद्वरे ध 
तेजसि ॥ ४॥ - 

(३ ) पापानां तापकं तेजामण्डकम्‌ ॥ ५ ॥ 4 

( ४ ›) अवियादोषभजैनात्मकज्ञानेकविषय- & 
त्वम्‌ ॥ ६ ॥ 


भाषा । 
भ्रसज धातु पाक अर्थे असुन्‌ प्रत्य “ भ्रस्जो रोपधभो- 
रमन्यतरस्याम्‌" इस सूत्रसे उपधाक्रा खोप पिर रमागम 
्यङ्क्छादिसे वव होता है इससे भगं सिद्ध हइ ॥ ३॥ 
( घञ्‌ ग्रत्यययुक्तं भ्रस्ज्‌ धातु) सूयमण्डङान्तगेत ईश्वर 


48 ¶ (आः नि नू 
0 १६ 
=. 9 ए 
{=< ~7~<~ 


0 


(द 


सम्बन्धी तेज अथमदहे॥ > ॥ त 
पपकं तपने ( नाश करने) बाडा तेजरूपमण्डक ९ 
भरगेह्‌॥ <^ ॥ रज 


आव्याके दोषोका नार करनेवाखा एकं ( केवर ) } 
ज्ञान स्वरूप भगंदे॥६॥ 
( १ ) गृह्यपरिरिष्ट° । 
(२) तारानाथकोशे । 
( २ ) सायनभाष्ये | 
९ 9 ) शोकर ° महीघर्‌० । 


न ^.) 

+^ >+ १ न नौ च ( च ५ पन्त) 2, +~ ~ = ( 4 | द्र र) 
>> 2 9 ४ -39-{> &् 2-- = = & ९ £ 

। (4 ५: === ० = - += ~ ~= ~~ = =-= + 


4 (६९) गायन्नामन्त्राधभार्करः । र 
< मि न म म भी क भि द | 
सस्कृतस्‌ । ॥ 


+ (१) भर्गोऽविद्यातत्कार्थयोभेजनाद्धगेः । 
% स्वयंज्योतिः परबह्यत्मकं तेजः ॥ ७ ॥ 

( (२)श्रस्ज पाके भ्वेद्धातयंस्मास्पाचयते द्यसो ॥ 

१ भ्राजते दीप्यते यस्माजगदन्ते हरत्यपि ॥ < ॥ 


८ (३) भनैन्ति नद्यन्ति पापानि संसार- \ 
, जन्ममरणाविदुःखगरूठानि येन असौ भगः ॥ ९॥ + 


चै 
2 विन 
^ व. ©~#.~ 


अ 


4 


४ ( ४ )पकारषदानन जगतो बाद्याभ्यन्तरतमो- ध 
(‡ भञ्जकस्वाद्धगेः ॥ १०॥ क 
ब ४ 
[९ भाषा। स 


{ अविद्या ओर उसके कार्यौका नाद करने भगं स्वय- # 


£ यह्‌ भगे नाम हओ ॥ < ॥ [१ 
पाष अथात्‌ संस्ररू¶ी जन्ममरणदि इःखका मूर | 


(^> 


८ जिसमे नष्टहो वह भगदै॥ ९ ॥ 
† प्रकाश्च द्वारा जगते भीतर बाहर्कं अज्गानरूप तमका ` 


2 नाश्च करनेसे भगं नाम हआ ॥ १०॥ -- 
ॐ (१) सायन० विद्यारण्य मद्रोजिदीण । + 
ध (२) बरृण्यो य्ञ० ज०९। ५२-५३ । ४ 
1 (३) सं०भा०। 1 
र (४) वरदराज०। 4 


¢ 


¢ 4 । । 
र 4 य &} =. ~ 99 प थी ० 4 "9 


४ 


गायच्यथ्‌ः (६३) 


¶ 4 
+ 3 23१ । ४ अकी रे | > > त व > त > +++ कर" + +~ क 1) क. ४ क > ४ मि क "नकर श (न >> 9 3॥ 


(61 


स्स्छत्‌म्‌ । 
( १) परकाशरूपं यस्प्रकारोन सवेप्रकाशः घरका- 
राते । ( “न तन्न सया माति न चन्द्रतारके नमा 


( क 


विद्युतो भान्ति कुतोऽयमग्निः तमेव भान्तमनु- 


+. 


> ॐ 
0 "8 १ & & ~ 4.44 ह 
| 


भ 


1/1 1. ~ जव क) = 01 जक) 


= ं = । 
98 8 


0 


(6 


द्र 
कु = 
=© 


६ भाति सवं तस्य नसा सवामेदं विभाते & 
ॐ कृटोप< ) ११ ॥ \ 
4 6 ¢ < 
~ (२) भगेस्तेजः-प्रकाराः प्रकारो ज्ञानम्‌, ¦ 
^ यच्िरपद्वं निष्पापं निगुणं श्चद सकरदोषरहित ;+ 
कं परमाथवज्ञानस्वरूपं तद्धगेः ॥ १२ ॥ ५ . 
8 भाषा । ५ 
4 प्रकाशरू१ जिसके प्रकाशस स्ै मकाडित रै वह भगं 4 
< टे ( यथा श्रुस्यथ) (न वहां सूय प्रकाश करता है न ५ | 
4 चन्द्रमा नतारा न॒ विद्युत्‌) तो इस अभिका वहां क्व च 
43 प्रकार टोसकता ह; उसके मका होने पश्चात सष ५ 
4 प्रकाशेत रीत दं ओर तेसौीके प्रकाशसे यह सवे म्रकारेत 
८4; है-कठोप० ) ॥ ११ ॥ ५4 
८३ भगै तेज है प्रकाश है ओर पकाशकज्ञानरूप है जो , 
{ग उपद्रबरहित, पापरहितः, निगणशचुद्सकल दोषरदित परिपक्र ‰4 
८ परमार्थ विज्ञानस्वरूप बौ मग है ॥ १२ ॥ ६५ 
"न ्ः ~-~ ध 
६ @). सन्ध्याभा० 

ध (२) निरुक्ते \ तारानाथ० | 


= ५) ह 4 (2 (~, ; & च न न ~ ६ = ~ग ^ & ~, भम) ~, इनन न 
५९५, निव ज ०-०-०१ ~-9 -५ 


५ हद । ; 
6,. 
ध च्रे १ 1} 
र 

८; 


09444949 


१५ 
& (६8) गायक्रीमन्बाथभास्करः । ५ 
(= + क| 
सु विमि यिप 0 म म  ः) 
( ् 
स रक्तम्‌ | १ 


५ 


( १) भ-भासयती्मद्धोकानिति । 
र-रञ्जयतीमानि भ्रतानि | 
ग-गच्छन्त्यास्मिन्नागच्छन्व्यस्मादिमाः ~ 


~ 


५. (व 
च ।, [ मः 
1] #। ५ 
१ 
244 
<~~~€ 


#।. ©, 
[8 = 
अध 4 < 
0 भ्र 1 
+ 2 ~ ॥/) 


५  अनासतसमादरणसा भर्गः ॥१६॥ 
% (२) भेति-भासयते छोकान्‌ रेति र यते प्रजाः । 
4 ग इत्यागच्छतेऽज खं भरगाद्धगे उच्यते ॥ १४ ॥ | 
- ¢ भाषा । 

4 मन्दन ठोकाको मकाशित करता है । 

7 र= इन मूतोको आनन्द देता हे । 


1 


2 > 


( गजस कारण आतपा यह सव प्रजा सुषु ओर 
^ , ग्रलय कालम. ठ्यको ्राप्त होती है, पुनः जिपकारण 
~ आलि जाग्रत्‌ ओर खष्टिकाटमे सब उत्पन्न हाती हं 


प्व 


( वह गअक्षरका अथ है तिस भासन रंजन ओर गमनोतसे ^ 
भी दाब्दं करके सवाटमाका प्रहण हं ॥ १३ ॥ । 
ध "भः स्वैटोकोको काश्च करता है र सवे प्रजाको 4 
८\ आनन्द्‌ देता है ग" बारम्बार लय होता है तिस॒ कारणम 4 
५ भग कट्टता हं ॥ १४ ॥ | 


नः 
1 
; 


¦ (१) मेच्युप० ६।७। 
# * (२ गत्रु० योग्यान्न ००९ छो ४९५] ४६।५०।५३।५४।२३। 


€. गो; = 
रः 04450076 04042448 


~, ति 
श ४6 
= ॥ च 


८ 
1 
~ व { 
श र „1 
ल= 2 ~ 


१ 


(ध 


= गायञयथः । ( ६५ ) ^ 
ध (1. ध 
॥ संसृतम्‌ । ४ 
इ = 6 = ध 
४२ भ्राजते च यंदां भगः पुरुषत्वाच पूरुषः । [8 
स ९. ५ आः ० ~ ॥ 
(1 सवात्मा सवेभावस्त आत्मा तन नंगद्य्तं ॥९ | ५ 
५ काराग्निरूपमास्थाय सक्ताः स्तरद्विमभिः। 
ह ^ भ्राजते स्वेन रूपेण तस्माद्धगं इति स्मत 4 
५ {= 
१ (सच्छे ) ॥ १६ ॥ 
श इईदवरं पुरुषाख्यं तु सत्यधसाणसन्ययमू।नगौ- {1 
8 ख्यं विष्णसज्ञ तु यं ज्ञात्वा तमदनुते ॥ ९७ ॥ ¦ 
८ हद्ञ्योम्नि तपते ह्येष बाह्ये सृय्यंस्य चान्तरे । ¦ 
(+ अभो द्यधुमके द्येष उयोतिञ्चिज्रतर ङ्वत्‌ ॥ १८ ॥ 
५ भाषा । & 
 म्रकाशरूप दने भगं नाम हं, परिप्रणें दीनसे परुष ‰‡ ¡{` 
नाम ह, सबालत्मा जार स्वरूप रर्नस् आतपा करटा गया 4 
॥ १५ ॥ & 
कारामिरूपे स्थित होकर सप्ताचि अभिरूप ओर ^ 
५ सप्तकिरणो करके जो अपने रूपसे प्रकारित दह तिस कारः (~ 
णसे भगं हे ॥ १६ ॥ क 
„ इश्वर पुरुष सत्यधमवाला अविनाशी भग॑नामके विष्णु | 
ट जिरेको जानकर पक्षको माप होता दे ॥ १७ ॥ + +. 
शु वह भगे हृदयाकरामे तथा वाह सूयैमण्डलनरं तप। यमान \¦ 
# हाता है र नाना प्रकारके तरगकणे नाई यह ज्यो तिरू१ | 
भगे धृमराहेत आभरम्‌ प्रकाशस्वरूप रे ॥ १८ ॥ ५९ 
00006080 ८ 04 
५ 


९ प > ~: ४ >~ ४ , (ज 


<) भ~ क्व गन्म =, च ननौ क्क क) क › क) यी १ व्क ~क # > भ्वी कको १ ११-91-91) द भच + 1 + द, † र 
* 


| 


शि र 
9 1. +: ५ 


.9 


न 


८5. 


¢ 


# 


+न 
५५ 


„2.4> (=, +~ 
ण ध ध 
<= 9९ र्ट > 


व वि 
>~ ९ भ~ ~र 2. < ५ 


$ & 
१ <~ & 1; = 


^~ -7 
"न 


त + 4 $, 
० 


निः || 
< {7 -~~ ७ 


> 


~ 20, 
ह, 26 
॥ 


भ कुर गाग 24 ०70 
1 2 (9 अ~ 9 ~= ५) 


७९९ , गायन्नौमन्तराथभास्करः ४ 


० दः 

सस्छृतम्‌ । 8 

<> 

हृदाकादयं त यां जवः साधकेर्पगायते |, 
एवादतव्यरू्पण बहिनभतसि राजते ॥ १९ ॥ 


तस्य चान्तगतं धाम सक्षम पाकारयमव च । ¢ 

८ 

स चात्मा सवभूतानां चतामाचरस्वरूपकः॥२०॥ `! 
सवस्येवोपारष्टस्य प्रणा्पुरुषः स्ताः । २ 

+ [द [ ख < 
भवभीत्यन्धकारेभ्यः रं करोति ततः रोषः२१॥ 1. 

७ [र्‌ [ ज्य ॐ £\ ५१ 
( १ )मण्डरं पुरुषो रदमय ईति तरय भग- ध 
पदवाच्यम्‌ ॥ २२ ॥ & 
भाषा । {1 
= © ज [4 क "१५ 

जो भगं दृद्याकाशम्‌ जीवालारूपसे साधक पुरषो {| 
करके कथन किया गया ह वही भगं बाह्याकारामे आदित्य +. 
रूपसे योभित रे ॥ १९ ॥ ५ 
तिस आदित्थके अन्तगतं जो सक्षम प्रकारारूप है वही ^: 
सव भूरतोका चेतनरूप आत्मा दै ॥ २० ॥ ५ 
वही भगं सर्वोपरि परिपृूणं हानेसं पुरुष कहा गया हे । “+ 
सी भर्भको संसारके भयरूप अन्धकारसे बचानेके कारण ५ 
हिव कहते ह ॥ २१॥ ५ 
सूर्यमण्डल, पुरुष, तथा (किरण यह तीनां भगं षदके ध 
वल्ध ॥ 1॥1 0 
( १ ) य्॒कयज्ः । वाजसनेयसंहिता । ५ 


र 
०१ - । 


तवि ~ > न 
944 


५. | 


(40440244: 


त =, [श श्ये नै, न. ~ 5 
ध] प १ न गा? ~} हि ~य हि ग ग< > =<>» ग 
[॥ र = ॐ = 
बः [अ 
4१. से यङ नुद #+3 
। गायः । ( ९७) & 
५ ४, { क, 
4४ | 4.५ 
कि 


संस्कतम्‌ । 
( १) वीर्य्यं वे भगे इति ॥ २३ ॥ 


(नि {4 1 ५ ~ ॥ 
1419 9 


4 = 


= ०५९ | ९ 
‰ (२) गायथ्येव भगः तेजो वे गायत्री ॥२९॥ 
४) 4 ©\ {५ >~ [ 8 9 
( ३ ) तेजो वे बह्मवचसम्‌ । गायत्नो तेजस्वां 9 
+ वचसी मवति ॥ २५ ॥ ध 
; ष, क कि इ 
# (९) स यश्चायं पुरुषे यश्चासावादित्ये स ,' 
ध एकः ॥ २६ ॥ ध 
८ श ४ 4 
क निश्चय करके बल भर्ग रूपरै॥२३॥ ¢ 
(4 = ¢ ^ (3 हे । ® ` 4. 
~ निश्चय करके गायत्री दीभगेदै तथा तेज दी गायत्री ¶ 
दहे ॥ २४॥ 


1 74 
८०५९ 


046४ 


निश्चय करके तेज दी जह्य तज है गायत्री तेज- 


द 


१ स्वरूप है ॥ २५ ॥ त 
क 9 रं (२) 
$. जो स्र प्राणिर्येमिं आलाहे ओर जो सुयमे हे वह 
= दोनो एकह ॥ २६॥ । 
/‡ (१) शतपथत्रा०५।४।५। १। | £ 
+ (२) गोपथत्रा° रावण० पू० ॥ ५। १५६। ~ \ त्‌ 
१ (२) पेतरेयत्रा० अ १।ख०१।अ०५।. ¦ श 


( ४ ) तैत्तिरीयत्रा० ब्रह्मवल्ली ख० ८। "श 
स 


(भ 
+ 

४ (4 
+ 


# ५ 
६ 


क 
(९६८ ) गायज्रीमन्ताथभास्करः । 

<| संस्छृतम्‌ ¦ 

& . (८१) आदित्यान्तगेतं यच्च ञ्योतिषां ज्योति 
¢ रुत्तमम्‌ ॥ क्ये सवभूतानां जीवभ्रतः स 
{ प्तडतिं ॥ २७ ॥ 


च्यः र 
{ (२) तज्ज्योतिः परमं बह्म भगेस्तजो यत 
& स्स्मृतम्‌ ॥ २८ ॥ 


४ भादाक्षावाति रूप हे भ्रस्जपाकेऽथ तस्स्घ्रतम्‌। 
‡ ओषध्यादिकं पचति श्नाज्ञ दीप्तो तथा भवेत्‌ ॥ 
भगः स्याद्धाजत इति बहुरं छन्द ईरितम्‌ २९ 
ध. -1॥1 8, 


४ ६ आदित्यकं अन्तगत जो सवे ञ्योति्योमें उत्तम ज्योति 
है वही सव भूतोके खदयःप जीवरूपसे स्थित दै ॥ २७ ॥ 

| ष जेस कारणक्षे भं तजरूप है उसीसे वह तेज पर- 
। € ब्रह्म हई ॥ २८ ॥ 

५ दीप्ट्यथक भाः धीता रूप भगं हे । जिससे ओौष- 
+ ध्यादिक परिपक्त होतेदे श्रस्जः धुका रूप भगेहे। 
+ द्‌[प्त्यथकं आ्राज्न षतिका स्प भगंदटे ( आर्‌ प्रकाशरूप 
41 भगक। वेदम बह त मरकारसे कथन किया है) ॥ २९ ॥ 


¢ (१) द° थो० याक्ञ° । | 
& (२) अनिपु०। ० २९६। इलो ३; ४, ५, ९। 


| 


ध कः | 


४ ~, (~, ~+ ध व ~ 
द, क ^ {4 ्\ । «१ 
44 व 


ज 
८. 


"क ८ 
4 ५ = (* (१ # क८५ "च~. 
क = । 


{2 ~£ ५.१६ त 8 5 
:- 9 (द; ५.६ ५८ --०८9. --अदौ 


8 ४ 046 0 


(1. थ 
॥ गायञ्यथैः \ (६९) 
र #) | 
ध सस्क्रतम्‌ । ४ 
 # रिषं केवितपठेति स्म शक्तिरूप पटति च । £ 
५ केचिस्सर्थं केचिदग्नि वेदग। अग्निहोन्रिणः३० 
 अग्न्याहदिरूषी विष्णुाह वदाद्‌। बह्म र्यत । । 
८ तत्पदे परमं विष्णोदेवस्य सवितुरस्ततम्‌ ॥ ३१॥ ‰, 
¦ (१) फतद्रह्येतदभतमेतद्धगेः ॥३२॥ 4 


( २) भर्मः। अद्वयानन्वलक्षणं सवेजगदुपा- ध 
दानं परिपूणज्योतिरूपं विभ्बस्थानोय च्य वाज्या- < 
रतया पर्यवसन्नम्‌, णएतादग्ब्राह्य तद्रपस्ेनेतिं 4 


ध 


५ रोषः ॥ ३३ ॥ ५ 
५ भाषा । 
कोई भेको शिव कहते दै, कोई शक्ति निरूपण करते 4 
4 है । कोई सभ ओर कोड वेदिक अआश्वो्री अग्निरूप & 
@ कहते है ॥ ३० ॥ 
+ अमि आदि रूपी विष्णु, यह वेद आदिमे जह्मल्पस ^ 
ध कथन. किंयागया है वहे विष्णुदेव सविताका परमपद कंद। 
। गया रै॥ ३९॥ 
4 यक्ष्म है यदी मोक्ष है यद भै ॥ ३२ ॥ ९ 
% अभर्-अद्रय, आनन्दरूपः सम्पूणजगत्‌का आधार, परि" 
¶ पूण ज्योतिस्वरूप बिम्बरूप बरह्यवाक्यके अथेरूपसे सम्पन्न ^^ 
| ठेसा बह्यसम्बधी तेज यगंरूपसे कहा गया दहै ॥ ३३ ॥ ६ 
0 ` (१) भेच्युप० ६।३५। ९ 
६1 ( २ ) निणेयक्स्पवर्स्याख्य ° स° भा०। 1 
वध 


£ 


06614198 69 


$$ (७० ) गायजामन्तराथभास्करः । 1 
४ नी शी म भी भ मी भ ममम भी ५ 

ए 
२ दवस्य | 6 
रीः + ७ 
० सस्छतम्‌ । प 
ध ८ 
# (१) दिवु-करौडा-विजिगीषा-व्यवहार-युति- ५ 
‡ स्तति-मोद-मद-स्वन्र -कान्ति-गतिष, पचादयच॒ 
कः 4 
~ इत्यच्‌ पत्ययःदीव्याते भकाराते चराचरजेगत्‌ ,, 
४ स देवः प्रकाशस्वरूप वा ॥ १॥ 
(२) सवेययोतनात्मके आत्मनि परमेदवरे 
ॐ अमरे ॥ २॥ ् 
ध भाषा । 1 


क आ 
& 


(देवु' धातु डा) विजगीषा ( जीदनेकां इच्छा ) 
व्यवहार, दयात, स्तात, माद, मद्‌, स्वप्र कान्ति, गाते इन & 
` अथामं है । पचाद्यच्‌ इस सूत्रसं अच' म्रव्यय करने पर 4 
- देवता बनता हं । जा चर अचर जगतुकों प्रकाश करे 4 


[न 


मं 
7 


् वह देव है अथवा ज प्रकाशस्वरूप है ॥ १ ॥ 

क 9 = 9४ + = 94 न. == @ ^ 
ष्च सव प्रकारमिं, आत्मामे, परमेश्वरम, देवतार्भमि देव ^| 
/# शब्द्‌ घटित होता रै ॥ २॥ 

॥ 

† (१) षा पाठ०। मर्ाज० । सायन ° । रावण० । 

धृ ( २ ) वाचस्पतिको० शब्दस्तोमको० महीधर्‌० । 


~ = ~ 2. ~ & । ८ 
६ ष ध ॥ ४ नि दन ध 38 श ध्न् = &> ह; न 


70 ग 004 
8 | 


॥ गायञयथेः। (५९) 8 
५ 1 न भ म अ 0 
र च्‌ 
दः ` = । दकः 
५ स॒स्करतम्‌ । (= 

द 


6 # चिः ए 
{ (१) सवद्योतनात्मकाखण्डविद्करसम्‌ १३॥ 4 
(२) देवा दलनद्धा दीपना द्॒स्थाने मवति & 


६; ~ 


(1 ख, 
तवा॥४॥ . 
६ 6/9 + = क ॐ ६ 
¢ (३ ) दाव्यते कोडते यस्माद्राचते योततं ध 

वि । तस्मादेव इति परोक्तः स्तयते सवे- «4 
॥ वतेः ॥ ५ ॥ य 
द 
। आषा) 0 
ध = । चेतः (तव) (4 
तरै सवका मफाशक, अखण्ड, चतन्यः एकरस देष' का ¢ 
4 अथंदटे॥८॥. | = 
4 | १ 
देवः शव्द दानमे, प्रकाशा करम, वा खलोकके अथै- 4 
५ महे ॥४॥ ८ 
ह 0 ‰ (3 
४  जिसकारणस स्वगे क्रीडा करता है मकारा करता हे ~ 
+ इस कारण देव कहागया ह ओर जिसकी सच देवता स्वति 
^ करते रं ५५॥ ¢ 
4 (१) रकरभा०। त्‌ 
1 ८९) निरुक्त दैवतकाण्डे ७ अ० ४पा० २ खण०। व्‌ 
म (२) ब्र यो० याज्ञ॒° अ० ९, | ५४ | विद्यारण्य ० । ४, 
४ 1 ५ 8 ऋ 
9 


४9 


9 = अन. ~ 


‰ (५२) गायत्रीमन्त्राथभास्करः। ध 
कः (मा 
५ सस्कृतस्र्‌ । धु 
५ ( १ ) रञ्ञ्वाकाराद्ीढयाति पकाश्चयतीति देवः & 
५. भ्यातृहृदयारेन्क्मध्ये कौडतीति देवः॥ दीव्यति 
† नन्दतीति देवः। अखण्डानन्देकरस इत्यथः ॥& ॥ ¢ 
ज (२) सवेभ्रतेषवात्मतया योतते स्तयते स्तव्यः 4 
| सवेन गच्छति तस्मादेव „२ 
{ (एको देवः सवे्रतेषु गढः सवेव्यापी सवभ्रता- ¢ 
++ न्तरात्मा । कमाध्यक्षः सवेश्रताधिवासःसाक्षी चेता 


~. 
केवला नशुणर्च-इातं शवाद्वतरः। ११) ७ ॥ & 


गिव 
[= 


| [व प 
& रज्ज ( रस्सी ) कं आकाशम स॒चके भरमके सद्दा आभै- (च्‌ 
| छनि रूपत्तं ज। सवका प्रकारक हं वह्‌ देव कटा गयाहे । 
{ ध्यान करनवाटेके हृद्यकमलमे क्रीडा करेसि प्व, कहा ‡ 
© गया ह! आनन्दित कता है इस कारण दष शब्द ९ 
(+ अखण्डानन्द एक रसक्ते अथ्महे ॥ & ॥ ५ 
/ सव भरतो आत्मारूपसे मकारा करता है, स्तते <“ 
.{ स्वाति किया जाता दै सब जगह आत्मरूपते पराप्त है इस ~ 
कारण देव कहा जाता है ( एकी देव सवैमूतोमे गद्य है ५ 
{ स्वैव्यापी ओर. सर्वभूतोका अन्तरात्मा है । कर्मोका 
{ सवाम सत्‌ मृताके निवास स्थान) साक्षी, सवको चेतन „4 
4 करनवाटा कवर अर निगुण टे-श्वताश्वतर ६।११)॥ ७॥ 5 
4 (१) सन्ध्यामा०। 
4 (२) शब्दकस्पदुमे। ~ 


| न) ~ & ~ ^ 4 (4 9416 म {4 (4 (4 14 4 ५; नि < 


| 


ध 


ध 
६ गायञ्यथः । ( ७३) ध 
१ म 0 तपय 1 
& © 
ह धीमाहं । । 


र 
च, 


सस्करतम्‌ । 6 


८४ 


न 
धौ | 


त (१) ध्यैनचिन्तायाम्‌ । ध्यायतेलिड्‌) बहुं 
५1 9 | द 

¦ छन्दसीति सभ्प्रसारणा (अ ) उ्यस्ययेनात्सनेषदम्‌। ¦ | 
. ध्यायाभः । चिन्तयामः निगमनिरुकूविधानरूपण 


६ 
त 


री ४, (पि 
4 ॥} ` 


13 „4 


[3 
सनु 

[1 

(4 


29 
"= 


~+ < 


[च~ 
~= 


श्वा निदिभ्यासं तद्िक्य कुम इति ॥ १॥ 
( २ ) धीड्-आधारे खड वहु छन्दसति 
विकरणस्य लुका ध्यातुध्येयव्यापाराभिच्चस्वमेवं | 


ध्यानम्‌ ॥ >२॥ 


4 ~ 
[7 


= 64 
अर ध ~ वल ज 
, १ 

9 

~ ऋ 


+ 
~ ~ 


भाषा । स 
धै" धातु चिन्तवन अथेमे दै ध्यायतेः लिडः बहुख 
छन्दासि इस सूत्र सम्प्रसारण न्यल्पयसं करनं पर अत्मनः (ज 
पद्‌ इ. निगम, निरुक्त षिधानरूप नच्रसे चन्त्न करता 
र अर्थात्‌ तत्‌ स्वरूपका ध्यान करता टर ॥ १॥ 
धौीडः धातु आधार अथेमे ह छि बदर छन्दा | 
इस सृते विकरण का लोप हआ ध्यान कर्नाटक ध 
ध्यान करने योग्य परमात्मासे अभेद हाना ध्यान कर [5 | 


{1 ~ = 
6 
(न 
मै १ 


(>) हि: मे 


|> ॥ ¢ . 
क 


3० > 7 2 ॥.- 
१ ॐ 141 स प ४ # & 
# 


५ 9. 00. यक 4 4 
न 2 ---~-------- - --~ 1 
ठ [53 
( १ ) भरद्वाज गृह्परिरिष्ट | याज्ञवस्वय ० उन्वर ० । 1 
(२) गृ्वपरिशिष्ट सायन० । विप्णु स० भा० । ४1 


; व 4 
(धः अ 
~ ~ ०४ ~° =< ~ 


व 4 ध 
€ (७४ ) गायत्रीमन्वाथेभास्करः । 1 
& (= 
2 वि भमी मभ भभम 9 
4 सस्कृतम्‌ । 4 
द) ^ [त र ट व्‌ 
~ (१) धीमहि-आत्मना आत्मरूपेण ध्यानं 4 


¢ 0 १ जड ल, 
वेयमकुमं । ध्यानम्‌ नाम ““ सवेरारारषु चतन्य- 


न 
छौ ॥ व > |] 
~ + 1.1 
~. = "५ 

~ | 


स) + पे र) 23> +>. ~ ~- कग“ गि} ४ 
14424 


कतानता ˆ ॥ ३॥ 6 

( २ ) ध्यानैन हेया वृत्तयः ॥ ४ ॥ (1 

ध ( ३ ) रागोपहि तध्यानम्‌ ॥ 4 ॥ £ 

† (४) ध्यानेन भते मोक्षं मोक्षेण कमते सुखम्‌ । ^ 

¦ सखेनानन्वद्रदिः स्यावानन्दो बरह्मविध्रहः ॥ ६ ॥ । | 

॥ ४ आत्मरूप करकं आत्माका हम खाग ध्न करत्‌ है । {2 


२ <^ 


सभूतो्मे चतन्यका फैटाव देन।'" ध्यान क्हटाता 
| 4 
ध्यानसे वृत्तिर्याका त्याग करना चाहिये ॥ ४ ॥ 
किसी वस्मे अच्ररागसे युक्त हनेका नाम ध्यान हे॥५॥ 


ॐ 


४ = 
च # ~ ¢" क, ~ & 4 
~" ध 


04 


५ 
गि क 
{| ७ 
1 
प्च 
= 


न) 4 - 
^ अन्द 


क 

इ र ४ 

„1 
क 


१ ~~ 
को 


> = 
1 
क 


(१ ५ 
श घ्यानस मज्ञ अर माक्ष छख तत्त हता ह खुखस ५ 


& 
प 


आनन्दकी बृद्धि हाती हं ओर आनन्द ही ब्रह्ममति दहं॥६॥ 


ॐ जक 
& 4 
1 
{५ 
{ध ° 1 
= + 


7 
<.^~& 
^ 


| 


क 
ॐ 
।4 
[ 
= 


( १) मण्डल्राह्मणोप० | १। १ 
( २) योगसूत्रपा° २। सू० ११। 


[^ ~ 
+ > 
१५4१. ,१। + [9 
+ ^ ५४७ 
4 ऋ < 


~ त 
{४1 7, 
* / 
~ (1 
4 


ङ्ध, 

(= + न, ञ ध 4 
च (३) सांख्यसूत्रे अ० ३ सू० ३० & 
€ ? रतने ४ 
रु „€ ¢ ) रुद्रयामलोत्तरतन्त्रे प° २४।.१३९ । ३ । ) 
८ नाः 0. क) 
44 


४ 
1“ ® 
५ 
1 द) 


[~ ~ 
ककः 
२.८1 


4 0० 


(+| (=> ~ 4.3 


र र # 


गायञ्यथंः । .  ( ७ 1 

ध ४ म वि ॥ 
ध संस्कृतम्‌ । 64 
+ (१९) वय ध्ययिम-ध्येयतया मनसा धारयेम 
< &‡ 
\ वा वयम्‌ उपालीमह उपास्महे वा ॥ ७ \ ५ 
¢ (२) अहस्ब्रह्मत धोसाहं ॥ ८ ॥ ~ 
५ (३ ) बहमेव साश्षिरूपभिति  तदछक्षणतय। 4 
4 ध्यायितभपपन्नामेाते ॥ २ ॥  # 
ध्यायते अनया ध्यान वा चः | 
६.) € 
4 ध्यायते सम्बरसारण च इतिं वय्‌ सस्त्रसरण ४] 

, र) 
† हर इति दीधः ॥ १० ॥ ४ 
र भाषा। व्‌ 
श ध्येय पदूथैको हम छोग मनम धारण करते ह अथा [६ 
६५. ए 3 
¶ हम्‌. उपा्तना कःते ह ॥ > ५ 
बरह्म ही साक्षेरूप है इस सक्षत +त करनवाेको ~ 
श ध्यान करना युक्त हे ॥९॥ | 
{4 जिससे ध्यान किया जाय उक्ते ध्यान व्‌ धा कतं ह {५ 
"धयायतः सम्प्रसारणं चै " इस स्स व्यक चकर 
4 हीगया ता 1६ चना फिर “हलः” इस सत्र द्ध हागच। क 
01 £ 
(र (क 

¦ ( १ `कन्दपु° । भारद्वाज ० । सायन 

(२) अभिषु अण २१६।१८। 


(2 


( ३ ) निर्णकल्पवल्ख्याख्य स ० भा० । ॑ 4 


भिः 
ण भ, ह $^ {+ ब॥ ~ द गि क्न प" ज 
५४ @-1> ^~-3&? 2" 24 नक 4 -& ६ & वि [च हैः चि ८८३ 


व~ 
4 <“ (धः 


५ 


(वाध 
> ५ पः 
् ( ७६ ) ` गाय्नीमन्त्राथंभास्करः । 4 
न म म मी (ज्‌ 

॥ ६) 

धियः ¢ 

सस्छृतम्‌ । £ 

( १) बुद्धयो वे धियः ॥ १॥ 61 

८ २ ) धियो धारणवत्यो बुद्धयः (धीर्घारणा- 


^, 


वतो मधेत्यमरः ) ॥ २॥ 
( ३ ) धमादिविषया बुद्धिः ॥ ३॥ 
(४ ) कमोणि पिय इति ॥ ४ ॥ 
८ ८) धीश्चव्दो बुद्धिवचनः, कमेवचनो, वा 


~ ` {2 यै ५ ¬ ~ 41 > 1.8 ++ 
4494 
ण र == < "~" ~ ~~ अभः ह, ~ ।“ ~ 


^ १.८. ~ > ~~ +0 (. => 
29 4 4 =+ 
नी ( ६3 ॥ #; 1 
र ॐ» [ख "९ ॐ [य 
॥ 1 


(य्‌ 

4] 

वाग्वचनद्च ॥ ५ ॥ (त 

1 माषा । ध 
| बुद्धियां निश्चय करके धियः इ ॥ १॥ च 
क्कः ॥ ॐ 
4 धियः, धारण करनेवाली इद्धि ई, ( धी धारण करने- | 
4 वाटी जुद्धिको कहते दँ, यह्‌ अमरकोप॒क। वचन हे ) ॥ 1 
ध धमाद विषृयााटी बुद्धिको धी कहतेदं॥ ३ ॥ ६ 
=) १ 
छ कमाके इद्धि कतं द॥ ४॥ ८1 
1 धाराब्द बुद्धिवाचां कमनाचां अर वाक्राचां दहे ॥९4॥ 
॥ ( १) मेच्युप० & । ७ । मरद्राजण०। १ 
{ (२) विष्णु० मा०। (4 
# (३) याज्ञ० । सायन । 4 ॥ 
1 ( ४ ) अथवेण० । = 
ष (५) उव्वट० । सायन० | १ 


7 क ^ > > =, ^ 
(द न्न नि गो ~ 07 ~ ~ 2 --4~- 4 48 ~ 9 ~-^ (| 
५ िः 4: ध) &4 । 1 व दि म. 
{45 9 ४ 9 = ~€ 4 = 9 "शद = “धद रध <. ०५ = “९ ०. > ‰ ६८२ 


। (9 
नति = कष प ज चर ह) च्व र गी हरं ] 
क 99 


) 
= 
| 


गाय्ञ्यथैः । (७७) 


© । 4 ॥। 


संस्कृतम्‌ । 1 
( १) कमेयन्ञसहसरभ्यस्तपायनज्ञे विरिष्यते। ¦¦ 
तपोयक्ञखहस्चेभ्यो जपयक्ञो विरदिष्यते ॥ 
जपयज्ञसदस्ेभ्या ध्यानयज्ञो वि्िष्यते। ध्यानय- 
; ध ज्ञात्परो नास्ति ध्यानं ज्ञानस्य साधनम्‌ ॥ ६॥ 
| यः 
(२) यः शञ्दश्च थदित्य्थे लिङ्कव्यत्यथतो 
भवेत्‌ ॥ १॥ 
॥ (३) य इति लिङ्गव्यत्ययः यद्धगेः यः भगं 
$वा॥ २॥ 
(4 भाषा । 
¶ हजारों कमयज्ञसे तपयज्ञ विशेष ह ओर हजारों तप- 
4 यज्ञसे जपयज्ञ विशेष द॑ ओर हजारो जपयक्ञसं ष्यानयज्ञ 


“श विरोष ह-ध्यान यज्ञपते परे कारे यन्न नक्षिं है ध्यान ज्ञनकां 
साधन है ॥ & ॥ 


+ शिङ्गक्यत्ययसे "यः" शब्द्‌ “यत्‌' होजाता है॥ १॥ 


छ "यः" दाब्द्‌ लङ्ग व्यत्ययं 'यद्धगः' बना वा "यः भगं 
वन! ॥ २॥ 


रश्ने 
4 (१1 


9८. अनि 
५ ~क 


(कि ^ छ 
। (4 ~ [3 
+€ ध्रै ~¢ 


6 
ॐ ~ 
~+ न > + 


श्रः ~ 


८+५-< ४९ 


5 9 


~ = ।# न त 
4414 
^ ~ 

44 


^ - 
€ 


त / - क्का" च 
(~ध ४ गै-~ 44 84 
॥ 09 ॥ ५ ॥  (¶, 

[व 

=> = 4 न 


9 


~ 
| 
। = 


0474554 


विरि" 
«-“¢ 


॥ 


, 2 


> 
(9 


‰ 2८80६ ~ 


= 
^< 


१८) 
[ ौ 

४ 

# 


( १ ) लिगपुराणपूर्रद्धं अध्यायऽ<इको० १२-१४ 
( २ ) लोहित्यनीरुकण्ट० । भरद्वाज ° उव्वट० । 

( २३ ) योऽ याज्ञ ० सरट्राज० सायन ० । महीधर ० । 
4 


गे 
९९ 


शर, ४ $ 
[11 श 
८~ ०९५ 


१, 
त ध इ>- & 
, गि # न 
4 „ (3 
४8 


६ 0109 ~€ 17 €“ ४ "616 1919 ध्र ऽ 
८. "णि ग ~~ ४ <> .-6 4 नि ४ द ~< ४. ~ ज 44 “~ - = 9 
: 
६ प थ । द 
(1१८  गधिनानलूलाशनपस्करः । 
य वी सि म म ~ क क 

त 


6 + 


१ संस्कृतम्‌ । 


अनतिः 
॥ 


६० 


1 
+~: 


{ १ ) यत्सत्यज्ञानादिटक्षणप्‌ ॥ ३ ॥ 


~~ | + कक 
6 


$} < 7 
ई प्रत्य १- ८ 
„१ (२) यः प्रत्यथूपः॥ ४॥ ह| 
(*) (~ म 4 
८ (३) यः सावेता देवः ॥ ५॥ ८ 
द & 
ष्य व ४ 
४, नः 


( ४) नः अस्माकम्‌ ॥ १॥ 
( ५) नः अस्मदीयाः ॥ २ ॥ 


गवृ 
न 6 
न्‌ = 


४, 
५^-+& धू 


<= ४५. 
| 1 
;; 


भाषा । 


- २.9 


+ = ११ 
मि न; 


जौ सत्यन्नानादिरूप व्ह्य हे ॥ ३ ॥ 
जी जीवात्मरूप दै ॥ ४ ॥ 

, जो सविता देवै ५॥ 

"नः काथं हमारादहै॥ १॥ 


ल 
~ । रि । + ~ 


$> 


६ (५.६4 © * ७ ५ 
^ नः! काअथैहमलेर्गोकाहे॥२॥ 4 
२ ५ + -----------------------~- ~ ~ 4 [६ 
4 


{१ (१) विद्यारण्यस्वा० । 
न (२) निणेयकल्पवल्ट्याख्यसै० भा० 
(३) सायन० महीधरण० 
ॐ (४) सायन० महीधर° 

, (५) तारानाथतकंवाच० 
(व 6 


इ - ~ 
&-+--9 


^ 
। ५ / २ | 


8 [ ~~! 
<+ 


१ ~क) इने" $~ 
` ६ \ # ६ 
6 न= 


< 
नः इ>‰ 
८ वि [1५ 


> 

च्‌ नकं कि < 

६, (आहि) न+ 1; 37 ‰ >¬ ®= €9 ~ £ ९ ¡ 
४ च 4 ~> 0. . > *<# [3 ५ ^+ 2) ~ => > 9 <$ ~~ ॐ ‡८ -- -. ४4 ~> "9 न ^ 5 


~ 


॥ गायञ्य्थः । (५७९) 
¢ ध गता दि किक क थ 4 द्ध 

; प्रचोदयात्‌ । र 

४२) प 
|] सस्कृतम्‌ । ५ 
(१) चद्‌-प्ररणे प्रकषण चोदयाते प्रयाति ९) 
९. ५ ¶ 
& (रोघ्ररथति, अयमाशयः-सवस्यारंचतनाया 
$ अचतनचेतनोऽपि भगवादचात्र पतिभ्ररयति॥२॥ 
८ च 


(३) योजयति घमाधंकाममोक्षिष्वस्मदादीनां ` 

( क 
1 

बुद्धिम्‌ ।॥ ३ ॥ £ 


~~~ > # 
व. ` 4 -4 
< 999 ~. ४ + 


[1 
न 
रे क ->- 


भाषा । | 
, व्वुद्‌, धातु पप्ररणा' अर्थम है । अच्छीतरहतते प्रेरणा 
करने 'प्रचे(दयात्‌' इअ! ॥ १ ॥ ४ 
@ व्रेरयति' का यह आशय है किं सव अचेतर्नोके अचे- & 


(> 
तन्यको चतन्य करनेवाला भगवान्‌ यहा प्ररणा करता {र 
ह ॥ २॥ ४) 


2 ५ हि 
21. ~. |, 49 ५ 
# ॥ 7 


- ‰ © 
# र (~ 
>4 ~. 


=° 
५ 
© 


|१ 
८: "== 


धम? अर्थ काम, मोक्षम हम ठोगोंकी बद्धक युक्त \, 
करता दहे ॥ ३॥ ^ 


- + - 


८ तः र ----------~-~-- ४) 
(१) सायन० । महीधर० योया महः ८ 
(२) विष्णु मा ४ 


( ३ >) भारद्वाज० योगियाज्ञ ° । स 
& + व (64.80 "418 विपि 825४ गोर र ५ 


 - 


कै 
क शह ० 9 
ह 1, | 
~ 4 € 


( १) प्रचोदयात्‌-प्रकषेण प्ररयति सकर ८ 
कृमानषछानपवणा उष्कमविमखादचास्मदव्च 
६ + केरोति ! अन्तःकरणवृत्तीः भकारायाति वा ॥४॥ 


च ~, -4 # १ < 
ग 
| 1 ४ = 
टि € ) 
@.) | 1 9 
श (८० ) गायज्ामन्ाथभस्करः॥ ५ 
€ [7 व वा त 9 व 2 

: संस्कृतम्‌ । १ 
4 

४ 


- त्त 


१1 ५ 
1 ॥ 


ए 


त 


+ (२) प्रचोदयात्‌ भ्ररयतर्‌ ॥ \५॥ ध 
१ १ 
~> षः 
५ इ°यो -याज्ञवस्क्योक्तगायत्रीमन्ाथः। ५ 
४ , तच्छब्देन त॒ यच्छब्दो बोदव्यः सतत बुधः । 
५ उदाहतं तु यच्छब्दे तच्छब्द उदितो भवेत्‌ ॥१॥ ध 
क ५ 
४ घा । 

भ ४ 
् प्रचोदयात्‌ = अच्छी तरहसे सम्प्रणं कमानुष्ठानकं सन्मुख ध 
५, ओर इष्कम॑से विसुख हमारी बउद्धिको करता हं अथवा & 
५ अन्तःकरणकी ब्रत्तियाको मरकाशच करता दै ॥ ४॥ ५ 
५ रेणा कर ॥ ९ ॥ 1 
५ ४ 
† तत्‌ शब्द्‌ जहां हो वहां यत्र शन्द्‌.भीः बु्धेमानाको {4 
।{ सदेव जाननेयोग्य है । ओंर जहां पर "यतु शब्द्‌ कहा 1 
4 गया है वहां पर तत्‌! शब्दका भी बोध होता है ॥ १॥ र 


( ९ ) तेत्तिरीय- सन्ध्या भा० गुऽ ४ प्र ५२, ५३ 4 ५ 
& 94 (4904 1-41-44 4764 4 


शि 9 सि 4 ~ 
भु ॥ 
, फक ~+ 
क 
[° 


र गायच्यर्थः। ` (८१) ५ 
६ संस्कृतम्‌ । ् 
& सविता सवैभ्रतानां सर्वभारवारव सृथते। = ¦ 
^ सवनास्प्ररणाच्चेव सविता तेन चोच्यते ॥ २॥. 
रेण्ये वरणीयञख संसारभयभीरभिः । ५ 
4 आदित्वान्तगतं यच्च भगाख्यं वा सुसु्चुभिः॥२॥। (4 
^ भ्रस्ज पके भवेद्धतुयस्मास्ाचयते दसो । `! 
> भ्राजते दाप्यते यस्माजलगदन्ते हर्त्यपि ॥९॥ ¦; 
& दीव्यते कीडते यस्मप्रोचते दोतते दिवि। 
{4 तस्म।देव इते भ्र क्तः स्तूयते सवेदेवतेः ॥ ~+ # 
भाषां । & 

सविता सष भरतोंके सब भार्वोकों उत्पन्न करता € । & 


८ ~ 
रन 


त्पन्न तथा मरेरणा करनसे सविता नाम कहा जातां 


3610169८ 
८2१ €, 


। 
॥ २॥ 4 
ससारके भयसे डरे इए जना ओर सोक्षका इच्छ । 

६ वाञेसे सूयमण्डलके अन्तमैत जा भशरूप तेज है वह {+ 


{ प्राथथना ( भावना ) करेनेके योग्य हे ॥ ३॥ 

भ्रस्ज धातुका अथे पकाना दे जिस क(रणसं स्वक ५ 
+ चकाता हे प्रकाश्चेत करता ह तथा अन्तम ससारका नाश त 
१ करता है इससे भगे शब्द दुआ ॥ ४ ॥ 
जो स्वभे ठोक्मृ जिस कारणसे कीडा ओर प्रकाश 
~ करता टै तिस कारणसे देव रान्द्‌ कहागया है जिसकी ^| 
, स्तात्‌ दवता खग करत्‌ ह ।९॥ ॥ 
0490087 0 

प 


गि 3 र --2 


~~~ 


कन 


भच = ध्र 9] । 94 क ० 4 ~ + रं 


{ब (नै 
{द ( ८२) गायज्ञामन््राथेभास्करः । ४ 
न न 
& ९ 
>, सस्कतम्‌ 1 
उः = १ 
~ देवस्य सवितुयच्च भगमन्तगतं विभुम्‌ (ल 
(+ बह्मवादिन एवाहुवेरेण्यं तच्च धीमहि ॥६॥ + 


नतथामो वयस्भगो धयो यो नः प्रचोदयात्‌ । + 
म्माथकाममोक्षेषु बुद्धिवृत्तीः पुनःपनः ॥ ७ ॥ 
ुद्ध्ोधाधेता यस्तु चिदात्मा पुरुषो विराट्‌ 1 
सवितस्तद्ररेण्यन्त॒॒सत्यधमीणमीद्वरम्‌ ॥ ८ ॥ 


<| .24 1) 


क 


हिरण्यवण प्रुष ध्यायेम विष्णस्तज्ञकम्‌ । 8 
विदनात्सवेभूतानां विष्णुरित्यभिधीयते ॥ ९ ॥ & 
८ भाषा, (= 
ल 


ध 


सविता देषके अन्तगेत जो भगेरूप तेज व्यापक है उसी ४) 
तजक त्रहज्ञाना छाग वरण्य कहत €) तिंसका हम ध्यान & 
करते दं ॥ ६ ॥ | 
¢ जो भगे-धमे, अथे, काम, मोक्ष, म वार वार ५ 
4 बुद्धिकी इत्ति प्रणा करता है उसका हम चिन्तन " 
({ करते देँ ॥ ७ ॥ 4 
‰ _ जुद्धकता बाध करानेवाटा जौ चेत॒न्यरूप आत्मा पुरुष \. 
{1 विराट्‌ टै वही सविता देवका सत्यधर्मवाटा ईश्वररूप तेन 
= माथनीयहे॥ ८॥ ५ 

. उस हरण्यवण। विष्णुरूप पुरुषका हम ध्यान करते 1 
2 । सव भूताम्‌ मकश करने विष्णु यह्‌ नाम कहा 1 
गया हे ॥ ९ ॥ 


प्न 
ग $र भिः 3 - [~ & ८ | 
वद 


0-4-40 9.9 6494992 
& ग।यञ्यथंः । (८३) 4 


&# 


८ 


(न 
9 


१ मः > मै > मः > (न यो 1 1 12 > 78 212 7 आ = 7 द ` "नर (रण > न > र ~ > च 


# +. > 2 
पो 


। सस्करुतम्‌ । 
¶ अह्यादिस्तस्भपयन्तमेवं हि व्याप्य तिष्ठति 
£ पावाणमाणेधातना तेजोरुपण सास्थतः ।॥ ९ ॥ 


> 
4 

= 
= 
१1 
2," 
१41 
> 
=: 
रा) 
९५ 
~| 
2, 
<” 
7 
=+; 
1) 
<} 
ठा 
4 
[+ 


५ 
शः 
14 
„ ९ 
¢ „५ 
<~“ 
| 
 ॥ 
` 4 
ग्र 
शा 
> 
9. 
५ ~ 
-3, 
^ 


| 


(भ कः नि 
किः) + 


4 ज्ञाता चोपास्यते सभ्यक्‌ सोऽमृतस्राय कस्पते१२ पर 
भाषा। ् 


५ ्रह्मांर तृण पयन्त इसी प्रकार व्यापकं होकर स्थिति ~ 
। [ऋय च 2 ९ । क # +य 
& हे! पत्थर मणि, तथा सवेधातुमिं वह॑ तेजरूपसे , 


स 2) 
स्थित दे ॥ १० ॥ ५ 
= 1 =, ९ ५ 
वृक्ष, ओषधे, आर तृर्णोमे रसरूपसं आर सव 
= भूतो आत्मरूपते स्थित दै इस प्रकार विदवरूपते स्थित 4 
४ ॥ ११॥ ध 
3 > 
4 सू््थे) टृदय, अनि, आकाश तथा ईश्वरम एकदी आत्मा 
4 पाँच प्रकारसे स्थित है ॥ १२॥ त 
(† इस प्रकार जो पुरुष आ।तमाको समे एक रूपसे 1स्थत्‌ 
4 जानता ह ओर्‌ जानकर अच्छी तरह उपासना करता दै | 
‡ व्‌ मुक्त दजाताहे ॥ १३॥ ५ 


(र व 06४ ४ 


# (४ | 
6 ~. 0 "9-4-44 ठ ‰ 
( ८४ ) गायज्ामन्ाथभास्करः ) ८ 


कक 4 क 4 6 व [11 -* 


भरदाजस्मरलयक्तगायन्रीमाष्यम्‌ । 
सस्छृतम्‌ । 

पदानि दंशे मन्त्रस्य तदादीनि यथाक्रमात्‌ । 4 

पदं प्रत्यथनिष्पत्तिः स्पश्रन्तु कियतेऽन्र हि ॥ १॥ 

तदिति द्वितीयेकवचनम्‌ । अनेनाखिख- ट 

जगदत्पत्तिस्थितिरख्यकारणभतसपानेषाद्‌ कभ्य- 1 

मानं निरुपम तेजः सयमण्डलाभिध्यय परबह्मा- ८ 


भिधायते ॥ सविताराते षष्ठयककचनःष॒ञ्‌ प्राण- । 
सवे, इत्यस्य धातारेतद्रपभ्र सवस्य भतजातस्य 


1 
[./ 


ध 


09 


= = 97 
4 


441 


भाषा । 


८ मन्म "तत्‌" आदि कमसर्दस पद्‌ दँ प्रसेक पदका ५ (4 
= अथ यहां स्पष्ट करके कहता ह ॥१॥ ¢ 
„| ततत्‌ यह द्वितीयाका एकवचन है इसे अखिल जग 
1“, । १ तकी उतपोतति स्थिति ठयका कारणभूत उपनिषदों काथित 
। .^”1*4 [४ हि) : अ 
/ । (जा उपमारहित तेन सूर्यमण्डलं स्थित परब्रह्म है, वह 
^ कहा गया दे ॥ ` सवितुः यह पष्ठीका एकवचन है धुज्ञ ¢ 
¢| ¢ घातका अथ प्राणियेकिं उत्पाते करने है इस धाठुका यह ¢ 
| 4 रूप हे । सम्पूणं प्राणि्योके उतपन्न करनवाेका यह {4 
नाम ह ॥ (वु 


क 


#। थध 4 ५- वि: ~ 4; (र +^ न „0 ^ कर ^ व 
0 0 विवि व 
~ र + > > ५. - < 


। 


276 £ 4144 ४1004154 6 1 = = 
‰ गायञ्यथेः । ( ८९ ) 


(6 


नि 


ं सुस्कृतम्‌ । 


च्‌ ° 
ध रण्यं वरणीयं मरथनीयम्‌, नियमा. 
भिरपगतकरमेषेः सततं ध्येयम्‌ ॥ भगः ॥ ५ 
५ भञ्जो आमदने-ृज्ञ भर्जने, इत्येतयोधातोभ 
(! जतां पापमजनहैतुभ्रतमित्यथः । भा दीतावित्यस्य 
4 धातेवां भगः तेजं इत्यथः ॥ देवस्य वृष्टेदना- & 
 विगुणयुक्तस्य निरतिशयस्पेत्यथः। दीठ्यते भकाः & 
¢ रास्वात्‌ ॥ धीमहि ध्ये-चिन्तायाभ्‌ निगमनिरुक्त- 
+ विथाह्येण चक्नुषा ये(ऽक्तावारत्ये हिरण्मयः पुरुषः 4 


' सोहमिति चिन्तयाम । | 1 
| भाषा । | 1 


प वरणयं) वरणीय प्रथेना करनयोग्य ह पापर्हित पुरपति 8. 
नियमपूथ॑क सदेव ष्यानक्े योग्य रहै ॥(भगः-मञ्जा अम 
दैने ' भज्ल भजने' इन दोनों धात॒ओंसे भजन करनवार। 
५ पापनाद्च करनेका देव भगे ह अथवा भावात दपि 
अथेमे 8 इस धातुसे "भगं" ( वेज ) वना. । देवरथ 
| दानादि शणयुक्त निरतिशय ( आनन्द ) रूपका ५ 
अर्थे टै । प्रकाशरूष हाने "दीप्यते शब्दका मधाग 
“4 हुआ । ीर्मि-ध्ये धातु चिन्तन अर्थम है इसस नगम 
कै निरुक्त विया्पी नेसे जो यह आदित्ये हिरण्मय 

¶ परुष ९ वह मदर एसा चिन्तन करता दर । 
69. 


1 ४ 
ॐ (८६ ) गायक्नीमन््ाथभास्करः | 


॥॥ र 4 च¶ ग 


संस्कृतम्‌ । ॥ | 
धियः इति द्वितोयाबहुवचनम्‌ ॥ यं इति 4; 
% छान्दसतािद्व्यत्ययः । यत्तेजः सविदेवस्य वरे - 1 | 

ण्यमस्भाभेः अभिध्यां भर्गा-जपतां पापभञ्जनहे- 


(के 4 


 तुभ्रतं धामाहे उपास्सहे । तत्तजो नोऽस्माकं धियो 


श 


= बुद्धीः श्रेयस्करेषु कर्मेसच भवोद्रंयात्‌ बररयेदिव्यथंः ‰. 


८ इति ॥ | < 
| 2 [1 $ कि 
अगस्त्योक्तटोकः | 
नः = [, 9 ® अ (0 ¢= ० ५ 
~ यो देवः स॒विताऽस्माकं पियो धमादेगोचराः। ^ 
(# +र ५.9 ५ ५ 
 ब्ररयेत्तस्य यद्धस्तं वरेण्यपुपास्सहं ॥ १ ॥ ध 
् । - { 
= १ भाषा । 
|  धिय;=यह द्वितीयाका वहुवचन > 1. यत्‌ ) 
छन्द. हानेके कारण लिङ्ग व्यत्यय दै, जो साता देवा 

¢ तेज (भगे) हम ससे प्राथनीय दहै ओर जप करनवालोङ्के 4 
4 पापके नाश करनकादैठ है उक्त तेजकी हम उपासना ५ 
9 करते दै । वह तेन दहमं छोर्गोक। बुद्धिके। उत्तम कर्मे ५ 
4 करनम प्रणा करे । शति । ् 
प. जो सविता देव हमारी बुद्धि धपरदिमे लगाता 4 
4 ह तिपतसविता देवका जा राथनयि भगेकूप तेन है 4 
च उक्तकी हम उपातना करते हं ॥ १॥ ५ 
( 9 0 9 0 त 1 4 क: ज ध ॐ (4 9 


५ 
1 


१ + 1: गा 78.470 8५६; गन 9709190 ह = 


शः (४५ ॥. £ 
+ 


प सहत्पारशरोक्तररोकः। । 


3 ५ ध 
५ संस्छृतम्‌ । ध 
£ देवस्य सवितुभे्गो वरणीय धीमहि । | 
८ तदस्माकं धियो यस्त॒ बद्यत्वे च परचोदय।त्‌ ॥ १॥ ५ 
५ स्कान्दीयसूतसंहितोक्तमन्वार्थः। 
4 थो नोऽस्माकं धियेचत्तान्यन्तयामेस्वरूपतः । 
8 प्रेचादयासेर्यच तस्य देवस्य स॒वरताः॥ १॥ 
[¦ दीखस्य सर्वजन्तूनां पत्यक्षस्य स्वभावतः । + 
$ सवितुस्स्वादमभतन्तु वरेण्यं सवजन्तुमिः ॥ २ ॥ & 
(, भजनीयं द्विजा भगेस्तजश्चेतन्यलक्षणप्‌ । ओ 
3 तच्छड्दवाच्य सवज्ञ जगत्सगादिकारणम्‌ ॥ ३॥ सु 
६ भाषा। 1 
& 
; सवरितादेवका जो भगैरूप तेज वरणीय टै उसका दम {4 
¢ ध्यान करत ह सा हमार बुद्धिको जह्यरूपमें प्ररेणा क२॥१॥ 1 
१ हे सुत्रतद्विजरोगो ! अन्तयामी रूप हम सवर चित्तो ५ 
/* प्रेरणा करता है तिस ॥ ९ ॥ | 
प्रकाशमान, सवजन्तु भमिं परतक्षरूपसे स्थित सविता- {4 
४ रूप परमेश्वरका स्वरूप सवेजन्तु करकं ॥ २॥ छ 
4 भजनीय, जो भगे तेज, चेतन्यरूप तत्‌ शाब्दका वाच्यः ५ 
¶ सवन जगतत्कं उरत्पात्तका आदि करण ॥ \ ॥ ल्‌ 


न + ¢ # द. ॥: 1 ¢ 9 ` १ & गुध§ (- + श ् 6८44 


(1 
(८८ ) गायन्नीमन्बाथेभास्करः ४ | 


1 


 सस्क्ृतम्‌ | धु 


¢ स्वमायाराक्तिसभिन्नं रिवरुद्रादिसक्ञितम्‌ । 
: आदित्यदेवतायास्तु श्ररकं परमेदवरम्‌ ॥४॥ 4 
4 आदित्येन परिज्ञाते वयं धीमद्यपास्महे । 1 
लाविःयाः कथितोद्यथः संय्ाहेण सयाऽऽदरात्‌॥५॥ ॥ 


अभ्रियनिर्वाणतंनोक्तमन्वरर्थः। 


% उयक्षरात्मकतारेण परेशः प्रतिपाद्यते । 4 
¦ पाता इता च सखष्टा यो देवः भक्तेः परः ॥ १॥ 4 


भाषा । 
 स्वमायाशक्तिस्‌ शिवरुद्रादि भिन्न भिन्न रूप, सूथं नारा- (4 
‰ यणका प्रेरक) परमेश्वर ॥ ४ ॥ । 


 सू्थरूपसे ज्ञात, उसकी हम उपासना कसते हे सं्तेपते “+ 
( गायत्रीका अथं भने आद्रपूरवेक कथन किया हे ॥ ९॥ | 


६4 
।{ . ्यक्षरात्मक तारक प्रणवरूपसे.परमात्मा प्रतिपादित है !\ ` 


4 जौ देव प्रकृतिके परे है वही पाटन करनेवाला नार करन- 1 
वाला ओर उत्वन्न करनेवाखा है ॥ १॥ ५1 


0 9 (1. द 


+ १0449904 0. >< 


गोयञ्यथः (८८९) & 
वि भि ध 

५ 

सस्कृतम्‌ । धु 
असो देवि ोकारमा त्रिशुणं व्याप्य तिष्ठाति । ` & 
< \ अतो विश्वस्य बह्म वाच्य उ्याहृतिभिखिभिः॥२॥ । 
(4 तारव्याहतिवाच्यो यः सावित्या ज्ञेय पव सः । 
^ जगद्रपस्य लाधेतुः संखष्टुदीव्यते विभोः ॥३॥ ५ 


‰ अन्तर्गतं महद्चोँ वरणीयं यत(त्माभेः । 
।! ध्यायेत्तत्परं सस्यं सवव्यपि सनातनम्‌ ॥ ९ ॥ } 
1 यो भगेस्सवेसाक्षी च मनोबुद्धन्द्रयाणे नः । 
५ धर्माथकाममोक्षेष प्ररयेद्िनियोजयेत्‌ ॥ ५॥ 4 
६] भाषा । ५ 
६ बहौ परमेश्वर तीनां ठोकोका आसा तीनों शणोमि + 


क) 
# इ 


= व्यापक होकर स्थितै ईस कारण विश्वमयं ब्रह्म तीनों ० 
५ ठ्याद्यतेयाका वाच्य हे२॥ दः 


, 4 


^: 


= 


च॒ मण म्याहतिका जो वाच्य है बही गायत्री मे्से ज्ञेय & `` 
५ ( जाननेयोग्य >) रै । जगतरूप, खशिकर्ता) सनातन जद्यक। 
१ प्रकाश करता ॥२॥ 9 | 
1 अन्तगेत जो महान्‌ तेज ह वह इन्द्रधाजत्‌ पुरुषस ८ 
{ वरणीय है तिस परम सत्य) सवेव्यापी, सनातन ब्रह्मका 
२ ध्यान करे ॥ ४॥ 

^ जो भ सर्खष्टिका साक्षी है वह हमरे मनं इदः ( 
£ इद्द्रयोको धै, अथै, काम, मोक्षम युक्त करे ॥ ५॥ 

| 


स 


(8 
2 
(+. 


2 
+ (९०) गायीमन््ा्भास्करः। ४) 


क व 1 
उट माष्यम्‌ । 
संस्कृतम्‌ । 

तदिति बष्टया विपरिणम्यते तस्य सवितुः 
नौ + 
& स्वस्य प्रसवदतुः आदिस्यान्तरपरुषस्य देवस्य १ 
, दिरण्यगर्भोपाध्यवच्छिन्नस्य वा विज्ञानानन्दस्वमा- 
ध वस्य वा ब्रह्मणा वरण्यं वरणायथ अगः मग 

राब्दा वायवचनः वरुणाद्ध वा अभिषचनाद्धगो- 
ध पचक्राम वीय वे भगं इति श्ुतिः। तेन हि 


पाप अरखन्ति वहन्ति भजी भ्न अथवा 
& भगस्तेजोवचनः यद्वा मण्डटं पुरुषो रद्य «4 


) 


८२ 
£ इत्येतचितयमभिघेयते देवस्य दानादिगणयक्तस्य 4. 
भाषा {५ 


~ तत्‌ शाब्द षष्ठवथंमं दै तिस सातारा अर्थात्‌ सचके ५ 
¢ उत्पन्न करनेवाछे सुर्के अन्तगेत पुरुष देषका अर्थात्‌ दिर- ` 
(4 ण्थगभोंपाध्यवच्छन्न विक्ञानानन्दृस्वरूप ब्रह्मना वरणीय रूप 
¢ भम॑ है भगं शड्द वोधवाची है भगंक। प्रभव वश्ण अथवा । 
/, अभिषेचनं आ । निश्चय करके वीयही भग॑ हे यह श्चति ५ 
४ तिससे पापनष्टहाति ह भजीधातु भर्जेनार्थक टेनिस 4 
‰ भगं तेजावाची द अथवा मण्डल) पुरषं, ओर किरणं यह 4 
क तीनों भगशब्दति केगये ह देव दानादिगुणधुक्तङा हम 


~+ ^ [~ ~ नर्व क ४ 
0040 997 


क ॥ 
€> *49 >: 


> 


त ~^ ~ ऋ => ~ नृ 1 ~ ५. 
(+ 41 $; ॥३। 54 #1 ९ ि 
(2. (~ = की ~ न= व न = 


«~~ 


न > 
५२.४५ + < 


ग 9 
¢ गायच्यथंः । (९१) 


| नि कि 04 04 0 न; 0 04.774 ^^ ~ 3, 


| 
धीमहि । ध्ये चिन्तायाभू्‌,अस्य च्छान्दसं सम्प्रसार ध 
णम्‌, ष्यायासः चिन्तयामः निदिध्यासं तद्विषयं ~ 
कमे इति यावत्‌ धियो यो नः धीशब्दी बुद्धिव चनः + 
करसमवचनो वा वाग्वचनङ्च बुद्धीः कमाणि वा | 
वाचो वा यः सविता नोऽस्माकं प्रचोदयात्‌ । 
यस्सविता देवः नोऽस्माकं धियः कमोणे धम्‌।- & 
दिषिषया वा बुदीः “चोदयात्‌” भरेत्‌ “तत्‌” 
तस्य-चद सओदने पकषेण चोदयति भररयति तस्य ~ 
सवितुः सम्बन्धि वीयं तेजो वा ध्यायाम इति ¦ 

1 


ठ 1 ~, ५ ~ ~ ¬= 1 
4 [र “ ५९ ट: { 
4 [1 +। (क) 21 ॥ [* 41 | 
(७ 0 = क 11 ८ 1 = 4 4 ८. ~< 


र 
क 1 


द 
=> ~ > <~ ` 


$~ 
^~ 


ति [4 नि 
।- + + गर + भ 


य 


> 0-०-5० न° €>) 


भाषा । 


ध्यान कसते देयैः धातु चिन्तन अमे र, रेदिकः प्रयोग 
होनेसे इसका सम्भरसारण दै ध्यान कस हैँ ( चिन्तन करते श ` 
है) अर्थात्‌ ब्रह्मविषयका निदिध्यासन करते ह । “धियो { ; 
यो नः" यहां धीश्चब्द बुद्धिवाची वा कमैवाची व। वाग्वा 4 
हे रस्‌ छेये जा सूये हमारी बुद्धि कमे वा वांण।क 4 
| 


| र 


ध प्रेरणा करता है जो. समिता दैव हमारी बुद्धिका 
 धमादि कर्मेति प्रेरणा कशता है तिप्के । ' चुद्‌ 
‰ धातु-प्रेरणाथक दै जो अच्छी तरहसे प्रेरणा कर ५ 
तिस सविता देष सम्बन्धी पीये वा तेज ( भगे ) का 
8605 


तैत 


१९444404 74 10104446 


व ८ 
ष ( ९२) गायज्रीमन्बाथभास्करः „ 
[श + ४ | ^ 
।६) सस्कृतम्‌ । 


24 


। 
१, 


"५ भवति ! लिङ्कञ्यत्ययेन वा योजनः, तत्सवितु 
॥ <-> ^ + 

4 वेरणाय भग। देवस्य ध्यायासः धिया यद्धगः (| 
अस्माकं बवेस्यति॥ 


दयात्‌ ब्रेरयत्यस्माकं तं च ध्यायामः स च सवितेव 
© 


~ 
< 101 , 
छ ~< 


ए "व भ 


पयनमाष्यम्‌ । 


> 


“ सर्वासु श्वुतिषु घलिद्धस्य देवस्य व्योतमानस्य 
“ सवितुः । स्वान्तयामितय। म्ररकस्य जगस्खष् 
(त भाषा । 


हम ध्यान करते द यहं सम्बन्ध है । अव वाक्यभेद करफे 
योनना करते हँ उस सविता देके वरणीय दीर्थं वा तज- 
काहम ध्यान करते हज हमारी बुद्धका भ्ररणा करता 
है जौ भगं हमको प्रेरणा करता तिक्षका हम ध्यान 
करते हें वह भग॑ सवितादी है । अथवा खिङ्क व्यत्यय 
करके यह याजना हं तिस सविता देवक वरणीय भगेक। 
हम ध्यान करत ह जौ भगं हमारे बुद्धिका प्रेरणा करता रै। 4 


(नि ^~ ७ श्भा 4 (विश्वा -> 49 > 0 
> च्‌ जं ~<८. ॥ = ए. <) ह. ध क (¢. 
(८4 


~ सवश्चतियोमिे मरिद, मकाशमान, सवं अन्तयीमी, { 
५ रूपसे प्रक, जगत्‌की रचना करनेवाला, सवितारूप, 


00-00-00 


+ 


ध 
< 
५१ 
( 
<स: 
{| 
५५ 
८.) 
५ 4 
$ ) 
| 
। 
कः 
(=) 
्: 
| 
44. 
धु 
॥, 
ए 
ध 
| 
8 
द 


गायज्पः। ( ९३ ) वि 


हर मनै > "ब" > > > मि की रय ति तिणि नेषि > शभ ननन क न 


संर कृतम्‌ । त 


परमेरवरस्य आत्मभतं वरेण्यं संच र५सपतथा । 
ज्ञेयतया च सम्भजनीयम्‌ ॥। भगः-अविव्यातत्काय- 4 
योभजनाद्धगः स्वयज्यातिः परबह्लात्मकं तेजः ५८ ् 
माहे तोह सस(योऽसो सष्हमिति वय ध्यास्मा) 


(6 न 


; ( यद्वा ) तदिति भगा वशेषणम्‌ , सवितुर्देवस्य “4 
€ तत्ताडक् भगेः धीमहे किं त देस्यपक्षयामाह । य | 
इति लिङ्कव्यस्यथः यद्धगो धियः प्रचोदयादिति ह 
( तद्धयायेमेति समन्वयः ॥ + 
[; ^ भाषा । 0 


४ परमेश्वरका अ।सरूप ( वरेण्य )8व करके उपासन ज।नने ~ 
श अर्‌ भजन करत चागय भग ह्‌ अज्ञान जर तिके कायक 

जरनेके कारण भगं स्यं ज्योति परबह्यहपातक तज हे । ¢ ४ 
^ तिपस्का व्यान करतहेजोमद्रू सा बहदहैजोवह € सो । 
मे हरश्स प्रकार हप ध्थान करत द । अथवा "तत्‌ यह्‌ रः 
,† भगका, विशेषण दै सविता दषके तिस परब्रह्म संध्यी ^ 
! भगका ध्यान करता द्र तिस किस इसको कहते ह 'य' “4 
६. यह्‌ रङ्ग उ्यत्यय्‌ हज गग हनार बुद्! मरणा करः ४ 
४ ता ।तपत भगंङा ध्यान करत हं यह्‌ समन्वय हे । ५ 
नितीपीनवदपपकवतकपीतत 


` ऋका ~ 
कै 


क 1. 


ध 


(९४ ) गायन्नीमन्बाथेभास्करः 


संस्कृतम्‌ । 

( यद्रा ) थः सविता सया धियःकमाणि षचो- 
५ दयात्‌ परति तस्थ खवितः स्वेस्य पसरितदै वस्य 
+ द्योतमानस्य सयस्य तत्‌ सर्वेहर्यमानतया प्रसिद्धं 
$ वरेण्यं सर्वैः भजनीयं भर्गः पापानां तापकं तेजो 
मण्डलं, धीमहि ष्येयतया मनसा धारयम । 


रवणमाष्यस्‌ । 


तत्‌ तस्य भगस्तजः धीमहि ध्यायेम चिन्तयामः 


अच्र थथ्पि तदेतिपद्‌ भगोवेरेषण नास्ति तथाप 
चछब्दवयोगादेव यच्छब्दपरयागों भ्यते तस्य 


भाषा | 


जो सूयं कर्मक प्ररणा करते दै उस सविता ८( सर्वो 
4 सादकः ) देव ( प्रकाशमान ) सूयंके तत्‌ ( वट ) स्रलो- 

कृसे प्रत्यक्ष दोनकं कारण प्रसिद्ध वरेण्य ( सवजनोसे उपा- 
+ सना करन योग्य ) भगे ( पपके नाश करनवाल।) तजो- 
4 ¢ मण्डलको ध्यय रूपमे मनसे हम धारण करते हे । 


तिप्त भगतेजका ५ चिन्तन करतार यापर इस 


र ; मन्त्रम तत्‌ पद भगंका विशषण नरींहै तिप्तपर भी तत्‌ 


दन्दके प्रयोगस यत्‌ राब्दकी उपरन्ध होती दै। तित्तका 


049 ०४9 (व 9 "9 -9 <=--99 = & 9654 


+ 
न +> 4 +> 
(> क -- -> (~ कनन वक 94 + 


| >+; 


| 


~ तु ~ व ण ~ अ - ण - क 
| 1 #- ~ 


क्‌, - जक -> 
श ~© 


| ~न 14 रिण प 
<~ ध्र । अ ~ 


~ न >^ ति = १1 
| ८१ 8.41 क [1 (4 ¡ 
"< ~ ऽत 


1 
+~ 


= क्षन अ~ 
= १. त <. न 


नी 
+ 


^ 1 गु 
~^५.& 


-<~ नि शः > 
| + 2) 
---- "€ त्र ६..--*© 


र. 


> 
~ 


+. + 0 
544८8 


~ 
४.९ 


~ ~-~ क्षने 
454 


४: 


(धः नर 
4 ५ <© 


(५ प 
ध गायच्यर्थः । (९५) श 
(= +र क = म मकि ५) 
६ संस्कृतम्‌ । ध 
९ कस्य ^“ सवितुः” सर्वभावानां प्रलावितुः । पुनः कि- ५ 
¶ भरतस्य “देवस्य दीषिकीडदियुक्तस्य तं कं यो 
५ भगो नोऽस्माकं धियो बुद्धी पचोदयात्‌ प्ररयती- ध 
\। स्यथः । तदिह भगेशब्देन बहविधमाहार्म्यभक्तम्‌। 
भ्‌ , सवितूमण्डलगतादित्यदेवतास्वपुरुष उच्यते ॥, 


` «¦ अन्न यद्यपि सवितुर्भगं इति सवितृभगंयोभन्नता 


| 


५ 
= गायन्नासन्न ब्रतायतं तयाव प्रमाथाचन्ताया ५ 
 सवित॒भगेयोभेदो न विद्यते एव स एव सविता 4 
^ स एव भगः सविततृभगेयोः अदैतमेव तथा च राहोः ! 
1 भाषा । ८ 

किसका सविताका = सव भावके उत्पन्न करनेवारेका फिर & 
८ कैसा रै वह सविता कीडादियुक्तदै ।सो कौन जो भगं < 
&\ हमारी बुद्धिको प्रेरणा करता हे यहां तिस भय राब्दस 
@ वहत मकारका माहात्म्य कहा गया है वह भगं सूयं मण्ड- । 
\ खेम ( व्यपिक ) रुष्‌ कहा गया इ । 114 
५ यदपि इस गायज्नी मन्त्रम सविता ओर भगकी + 

भिन्नता प्रतीत हती हं तथापि परमाथ विचारम्‌ }| 


+ सकता ओर भर्म मेद्‌ नहीं दैवी सषा द वहां 


च भगे ह सविता ओः भगं एकरूप देजेस। 


४ दरः ( राहुका शर ) अथात्‌ राह दिर हे यहां षष्ठी 
(४ ५। 04428 ऋ ~ 


> ध 
चः ॥ = +& (५ र 


किं राह: 


न्क 


९९५.९ | ~क 


० 


रभि 


$ ---------- क वा मं <~ रै पकं षदे => 
---------- 


6. 
५ (रद) गायन वथेमस्करः) 4 
& कि, ५ 
ध सकय । 
4 । र इ तेवत्‌ षष्ठी स्वरदसधिका पनरपि किष्ेत , 
॥ | 


(4 ‰ “: वर्ण्यं प्रवरणीय प्राथेनीयन्‌)जन्मघ्सयुदुःख ' 
८ नादेत्य ध्यनन उ गस्लनायामेत्यथः । एव गाय>५(- {4 
९ स्तस्य च माहारम्यप्रुपवण्य पुनस्तस्येव महे.प्रभा- 
¢. वत्वे महाव्याहतिभिर्विरोषणीभूता।+रमिध्ते ¢ 
त्यथ किभूतं भगः भूरादि व्थाप्य तिष्ठन्तमिते (त 
देषः । तथा च भूरादित्रेरोक्यभ्रकारकम्‌ । भृभर- £ 
(लोकः भुवः भुवर्खोकः अन्तरिक्ष, सखः स्वर्छोकः 


प 


भे.भा। ध 

न> 

व 

£ विभक्ति अभद्‌ सम्बन्व क्राधिका दरं वाद यहां >" र 


& हे। (तथा राके दारके समान षष्ट। विभक्त भका 4 

साधक नह ) । फिर ५ किंसेथकारका वह भगं ६। 4 
4 वरणीय है अर्थात्‌ प्रनीय हे जःभ, भ्रत्युरूप इ.खेकि ‡ 
+ नाशके 1ख्ये ध्यान पूषैक उप१।तन( करनेयाग्य ह । इस 1 

प्रकारसं गाय मध्त्रका माद्य वणन करकं (केर 

तिका महाध्रभाव महान्यहतिदारया पिदवरूपते कहते 1 
¢ है किस प्रकारका वह भर्गहै भ्‌ आदि ठकं व१पक 1 
11 होकर स्थित ह तथा भ आदिं तीना ट कंक प्रकाशक दे 
= । भूः › भर।मखोक ' मुवः ` अन्तरिक्षलोक, : ;; सगंछ।क 
न्द 


धु ससछृतम्‌। 

५ षवञ्ुपवपार कमेणावस्थितान्‌ लोकानभिभ्याप्या- 
+ वतिष्ठमानोऽसतौ भर्गः एर्तोखीछोकानेव अरदीप- ¢ 
4 वत्‌ प्रकाशर्यतास्यथः ॥ 

महीधरभध्यम्‌ । 

.“ तदिति ष्टवे तस्य देवस्य यतिनात्मकस्थ सवितुः 

< अरकस्यन्तयामिणो विज्ञानानन्दस्वभावस्य दिर 


ण्यगमभपाध्यवीच्छन्नस्य वा आदित्यान्तरपुरुषस्यः 
वा बरह्मणो वरेण्यं वरणीयं स्वैः पाथनीयं भगः 
स्वेपापानां सपरससारस्य च भर्जनसम्थ तजः 


भावा । 


3 


~ 
॥ =| 


थ नयनम 


इसापकार्‌ क्रमसे उपर उपर स्थित तीनों रोकोमं  ररेष्रण & 
होकर भग॑ स्थित दै अर्थात्‌ इन तीनों लोर्कोका म्रदीपषत्‌ $ 
प्रकशिक ह । ष्क 
(य 

तत्‌› यह्‌ षर अथमे हे तिक्त यकश्चमान प्ररक अत न्‌ 
यामी विज्ञानानन्दस्वरूप हिरण्यगम{पाधिमें स्थिति सूय 
= मण्डलके अन्तरत पुरुषरूप ब्रह्मका वरणीय नाम॒ सक शु 
| मराथनीय जा भ) अथीत्‌ सपर पप तथा सवं संसारके नर क 
(अ प = + 


५ 


4 


{> ` -- 


श्नः „~ 
५ 
पि 


ॐ: 
०५ -9 


=^ -- 


त 0 ~ > 23 ¬ > $ 
4 "अनन "शव ^ स - 4२ ०- क "नप्प 11 
द र २ =&- 7 9 1 + - ८ “+ प: क <-> 3 => .«-9.9 


{९ गायर्जामन्त्राथभा<हरः । 


९.271.914. 2 


= सत्यज्ञानानन्दवेदान्तप्रातिवा्यं वयं धीमहि ध्य।या- 
छान्दसं सश्प्रसारणमभयद्रा मण्डलं परुषा रदम- 
य॒ इति यं भगःशब्द्वाच्यम्‌, भगो वीर्यं वा 
वरुणाद्धवा अभिषिचानादर्गोऽपचक्राम वीर्यं बे 
भग इति श्रतेः तस्य कस्य यस्तक्षिता नोऽस्माकं 
& धियः बुद्धीः कमणि वा पचोदयात्‌ वा प्रकर्षेण 
& चोदयति परयति सत्कमानलष्ानाय । यद्वा वाव 
& भेदेन ` योजना-सवितर्दैवस्य वरेण्यं भगो ध्या 


भाषा । 


43. करनेमं समथ वेदान्वद्रारा रबाणत सत्यज्ञानानन्दस्वरूप 
(\ तेजका हम व्यानि करत हं वैदिकप्रयेग दानक सम्प्रसारण 
८ ह अथवा मण्ड, पुरुष, करम य ताना भगश्ब्द्क वोाच्प 
= टँ अथदा भगं वीय्यद्प हे (वा वरुणरूपस स्वको सिञ्चन 
~ करन भगं वीर्यको कहते दै-“निश्चयकरमे भगे वीये दै" 
त फेसी शति दै) तिसा किसका ?ज। सविता दारी बुः 

{वा कथम प्रणा कवता हे अथवा संत्कम(कै अनुष्टनमं 


टै जो सविता दमाय षुद्धिकीं प्रेरणा करता है तिसका। 
व) 91944400 


ज 


| ट यामः यदच नो बुद्धीः बररयति तं च ध्यायः स 


4 मटोभांति लगाता दह अथवा वार्क्यभद्तत सजना करते (~ 
है । उस सविता देके वरणीयं भगका हम ध्यान करते ` 


‰) ५ 
॥द६ 9१ 


-+ प > €+ ~ 1 क इ 
८4441 -& ध 4 


 @& >+ ->- < {7 93०9 ~ > >~ ~ 
द. ॥॥ => {१ 1 9 - 1\ 
ट ~^ +> = - (न 


र~ (> ->4 गि 
द > ~ 


पिन्व ते 


9.9.94 & ध 


ॐ 


~ बन) {1 अवक ~ ~ ~ अः 1 सं पि > 9: , 4 ~ # 
४ ` ए < ग" नगा 
र ध म अ ध --अ 


+ ह + ~ 99 १ 746 क = ववि र ५) &--- ~, नान , ८ ग ~ 
त 

6. ह | 

४) 11. > सथः | { ९.९. ) 


एः प 1 4) 9 भः 0 4.9 4) 4 कि 


सस्क्ृतम्‌ । 
: च सवितेव । लिङ्गञ्यत्ययेन वा योजना, सवितुदं- 


० 
1 
=> ९ 


^ 
(1 


४4 
<, 
| ~ 


~ 
४ 


\\ वस्य तद्धगों धीमहि यो यद्धगो नो बुद्धीः श्ररयतिण ध 
८ श्रीमच्छङरमाष्यम्‌ । 

„ तत्र ्द्धगायत्री प्रत्यश्ब्रद्येक्यवोधिका । 
= ध्यि यो नः प्रचोदयादिति नोऽस्साकं धिया 


9 = = कि 


4 बुःीः यः प्रचोदयात्‌ रस्थेदिति सवैबुद्िसंज्ञातः- 
करणप्रकाङाकसर्वसाक्षी = मरत्यगात्मेत्युच्यते \ 
¶ तस्य परचादयातश्ब्दनिर्दिष्टस्यात्मनः . स्वरूपः 
\¦ भूते परं बह्म तत्‌ सवितुरित्यादिपदेनिंदिंदयते । 
भाषा 


९ न 


५ \ हम ध्यान करते हे वह सविता ही ह । लङ्गन्यत न < 
ध करके योजना करते है । समिता देवके तिस भगका देम 
4 ध्यान करत जां भर्गं हमारी बुद्धिकी म्रेरणा. कर्ता € ||. ५ 


थीत 


बोधक रे । (घेम यो नः मचोदयात्‌ः अथात्‌ ज ९ ५ 
बुद्धिको मरणा करता ₹, अर्थात्‌ सन ` अन्तःकरका ४) 
मकाशक) सवका साक्षी प्रस्यगाला कहा जात ९, ५ 
्रसोदयात्‌ शाब्द करक कथित, .आत्माका स्वरूप परमल ५ 
"तत्धावितुः ` इत्यादि पदोसे कथित ह । तहां पर ५ 
(स 


४] 
163 


च तहां शद्ध गायक्ची- जीषास्मा ओर जह्यक -एकताशा 


' + + ५ 
/ 
# 


सस्कृतं । धं 
तत्र“ओं तत्सदिति निदेशो बह्यणख्िविधः स्तुतः 
र 


गि 2.) 26 
८ 


[त वच्छढ्दन बत्यग्मत स्वतः ज्लद्ड धर्‌ बह्यव्य- 


^ ते । सवितरिति सष्टेस्थितिषखयलक्षणकस्य सवै 
£ प्रपंचकस्य समस्तद्रेतविश्रमस्याधिष्ठानं रक्ष्यते, 
¢ वरेण्यमिति । सवेवरणीयं निरतिरायानन्दरूपम्‌ । 
¢ भगं इत्यवियादिदोषभर्जनारमकन्ञानेकविषयत्वम्‌। 
देवस्येति सर्वै्योतनात्मकाखण्डचिदेकरसम्‌ ¦ 
> सवेतद्वस्येत्यत्र षष्ठयथों राहोः शिरोवदोपचारिक- 
= वुद्धथादिसवेहद््यसलाक्षिखक्षणं यन्मे स्वरूपं तत्स 
॑ ध वाधिष्ठानभृतं परमानन्दनिरस्तसमस्तानथरूपं 


| भाषा । 
ॐ क्त्‌ सत्‌ थहं चह्यके तीन प्रकारके नाम है, तत्‌ श्ञव्दसं 
+ सङ्‌ भरतम स्थित स्वतः सिद्ध परबह्य कहा जाता 
ह हे सविता यहं उत्पन्न, पालन, भट्य लक्षण बाा 

= संप पमरपचक्षा तथा स्वं दवेत मका अधिष्ठान 
८ 


(क्र 
त 


धः प्च 
५४7 
न. छे 


ण 


ग 


<~ 


८ य 
(त श र 
४ न ॥ ~ 


१ वरेण्य › यह सबसे म्राथनीय अ।र परमानन्द 
= ‹ भगे ' यह अन्नानादिदोषोंका नाराक ज्ञानरूप है ` देव- 
स्य ' यह सर्वेका प्रकारारूप अखण्ड) चैतन्य, एकरसं देष 
% हे । सवितंरदेवस्यः यहां षर षष्ठीका अथ "राहोः ररः" ४ 
॥। 
श की भांति ओषचारिक दै । बुद्धयादि सवे दस्य पदार्थाका 4 ` 
र साक्षी रूप जोमेरा स्वह्प है तिस स्वं अधिष्ठान परमा- 4 


न) 


नि 08 
८ गायच्यथः । ( १०१) 


ज नि न 


त्‌ संस्छतप्‌ । 


ह; 
क म >> 2 र [> 


् एवै सति सह॒ वह्यणा स्वविवतेजडपपञ्चन & 
रञ्जसपन्यायनापवाड्‌ः । 
{$ _ सामानाधिकरण्यरूपमेकत्व सोऽयर्भितिन्यायेन 4 
| सवसाक्षषस्यगाद्मनो बहयणा सह तादाल्स्य- 
रूपमेकत्वं भवतीति सवातमकब्ह्मबाधक्ा+य 4 
> गायन्नीमन्त्रः सम्पद्यते, निमहान्याह तानानच- 
+ सथः भरितिं सन्मा््नच्यते वहाते सव नात च 
^ यति प्रकाशयतीति उ्यत्पत्या चिद्रू पञ्चच्यत । ४ 
= सतियते इति उयुसपत्त्या स्वरिति सृष्टं सवनयन 
€ णस्ुखस्वरूपश्ुच्यत इति । 
८ भाषा विः 
न्द सभअन॒थराहित स्वयेप्रकाश्च चतन्यल्प = 1 & 
ध्यान करते है । इस प्रकार बह्मंकं साथ तथ 
मिवतैरूप जड प्रप॑च केरे रज्जसप॑ न्याये ११९८० 9 
अथात्‌ एकः अधिकरण होने एकरूपता हे । २० हके 
न्यायत सर्वसाक्षी भस्यक्‌ आत्मा .( जीवात्मा › त यपर 
साथ एकरूप होने एकता सिद्ध दै, इस मकार पाष 9 
सैस्वरूप जह्यका बोधक है । तीन महार्याई क दयः प 
अथं ६='भूः" इस शब्दस सतखूप बल्य ४ कीर 
शिका मकारा ` करता है, इस व्युतपतिसे चत 1 
जाता है । "सः भीभकार सबसे प्राथित उरू 


कहा जातादरै। | १ 
1 


> 
94 


# > 


-- ५ 
| 6 


1 
सग ॐ 


ग“ : 
र ~ नि. 
=> -< अ र 


~ | 
~ 


© 


<= 


र 


क 
। + 


> 
„क च 


ि 9 
~ < {~ (= 


0 ध ¬~ 


70140144 
(१०२)  गायत्रीमन््राथभास्करः। 


तति 


8 


हि: 


क दो 9 1-94-१ 9 11 4-4-91 ~ क~ क 1 क कन नर+ जभ 


| 
विद्यारण्यस्वामिकृतमन्ताथेः ॥ 


॥ कि 
६.5 ^~ 
च... 7.4 
~ ~ ~© इ ~ 1, 
की 11 


4 


सस्कृतम्‌ । 
£ तदिति वाञ्नोगस्यं ध्येयं यस्सूयमण्डले । 
१ सवितः सकलोत्पत्तिस्थितिसहारकारिणः ॥ १ ॥ 
> वेरण्यमाश्रयणीयं यदाधारामेदस्जगत्‌ । 
भगैस्स्वसाक्षात्कारेणाकियातत्कार्यदाहकम्‌ ॥ २ ॥ 
देवस्य वयोतसानस्य द्यानन्दात्कोडतोऽपि वा । 


धर 
ॐ  । १९ ् ८: ; 4 © 


=> 
~ ~> ~ ग ध < अ ह १ 
प 1 


„401 


अरि 


> 


धमद्यह्‌ सवात तचवाग्ड सद्य ॥ २॥ 


> ^ „~ 
नि ५8 ॥:॥ 
< <~ ~ | की = 


^-^ 
==). 


ध -2 च 
(२ प्र (4 # 
~~? ~ 6 


= 


भाषा | 


ततु-वाणी ओर मनसे अगोचर जे सू्मण्डरमे ध्यान 
रने योग्य है। सवित॒ः-सकर कोकाका उत्पत्ति, पान 
र सहारा कारण हे ॥ १॥ 


 वरण्यम्‌-सवके आश्रय लेनैयाग्य जी इस जगत्‌क 
आधार है । भगैः अपने स्वरूपके साक्षात्‌ करनसे अविया 
मीर उसके काथका नाशक दै ॥ २॥ 


देवस्यपकाञ्चमान वा आनन्दशूपसे क्रीडा करनेवारा 
धीमरित्दम निश्वथ करके वचि परमात्मा जह्य है 
अभदसिद्धकं दिए ॥ ३ ॥ | 


^ रिः ~^ 


ध 
| ध 40444470 गर 


~ ` 94 ~© 


^ 
(त 


~ (म 
4 


~ र कन 
द 
71 ~ 


+ -- 


+ 
. > - 


¢ -- 
नि < ५. 


<$ 


60666196 4/2414545 


५ 
गायत्यथैः ( १०३) 

0 > सं (र ग म मी म म म 2 ला 
संस्कृतम्‌ । ४) 
ड 
(= व्‌ | 


धेयोऽन्तःकरणवृत्तीन्चं प्रत्यक्पवणचारिणीः। .. & 
य इत्यिङ्गघम यत्सत्यज्ञानादिलक्षणम्‌ ॥ ९ ॥ 


नोऽस्माकं बहुधाभ्यस्ताभिन्नभेदहयां तथा ॥ 
ष्रचोदयलत्रयतु प्राथनेयं विचायते ॥ ५॥ ६ 


५ मद्रौजिदीक्षितविरचितभायत्र 
ष्यम्‌! 


‡ तादेति-ष्‌ पररणे । सुवाति प्ररयताते सवता 
^, सयः तत्सम्बन्धि सथमण्डखावच्छिन्नापति यावत्‌ । 


ट नकम 


भ 


~ & =-< 


1 [2 1 ## 
(र) ॐ-ल-3 (६ 
त्रिं 9 पर 


१ | भाषा । 


५ धियः = अन्तःक्षरणकी इत्ति अर्थात्‌ प्रस्यगस्मा ८ जि- 
+ त्म क ) खन्पुख ` चरूनबाखं ( बुद्‌ ) यः = यहां छिङ्- 


४ 
थ्व ण 


५ व्यत्यय है, जो सत्य) ज्ञान ओौर आनन्दरूप है ॥ * ॥ 
| हमारी बहुत प्रकारके अभ्यासे भिन्नर भद ए ध 
4 नवाखोकी, मचोदयात्‌ = मरणा करे । यह पराथना ह॥ ध 
{4 तदिति-ष्रू= धातु प्ररणाथमे है सचको प्रेरणा करनबास + 
~ सविता अथौतु सुथेमण्डमे व्यापक तेज है । ५ 
० 


` (१०४) गायत्रीमन््ाथभास्करः । 


= 1 क 
से वकटक) क्‌ वुकि ङक कि क व कश किक 9 कक 94 9 अ 94 


संस्कृतम्‌ । 


ध दीव्यतीति देवःपरमामा तस्य वरेण्यं स्वै भजनी- 


॥ ं पियः बुद्धीः भ्रचोद्यात्‌ घररयतीत्यथः 1 बाहुखका 
= छडथ ठेट्‌ । टटोऽडारो इत्याडागमः 1 भूः भुव 
£ स्वः एते चयो रोका आपि उश्वह्यवेति | 


भाषा । 


युक्त रञ्च धातुसे "वरेण्यम्‌" सिद्ध होता है । अज्ञान 


४. वा उस परमालमाका द्‌[स ( अधात ) एप्रा ध्यानं करता 


$ लड्थ ठेर] छटोऽडा ' इस स्के अदुसार आट्का आगम 


५९/ 


₹ ॐकार ब्रह्मरूप हं इहातं । 


वव 


८ 


+ जो सवके प्रकारा करे बह देव परमात्मा है तिस पर- 
 मात्माका सव करकं चिन्तन योग्य तेज हे, एण्य प्रत्यय 


{= काम कमरीदिका नाशक दानमे भगं आसमस्वरूप ज्यात है 
च उसका में ध्यान करता हँ ( अथात्‌ ) बह परमातमा मेद 4 


द्रः जो देव हमारी बुद्धिको प्रणा करता । 'वाहुटका- 


हआ । भरः, मुवः, स्वः यह तीनां व्याह्यतिर्यो तीनों ठोक (6 


५१ 
ध, 


(= 


८ 


। 


0444400 


पः (0 
|  गायच्यथः ¦ ( ९०९ ) & 
षः ह, "रभ णि ङु ङ शङ्कि कन क ५ 
६ ४ 
< 

व वर९दराजशष्यय्‌ । ११) 


| 
(| सस्कतेम्‌ । ५ 
ध नित्यमन्चो व्याख्यायते । तच्छब्दश्चतैयच्छब्दो ५ 
| ऽध्याहाराथः। सवितुः जगतां प्रसवितुः। सविता वे 
( प्रसवानामीरो । उत्तमे रिषे घरसवस्य त्वमेकः & 
न इत्यादिश्च॒तेःवरेण्यम्‌(वृञ्‌ सम्भक्तोः'एण्यप्रत्ययः 
च सवषा सञ्भजनोयम्‌। भगस्तजः भञ्जनादगेःधका 
= शाप्रदानेन जगतोबाह्याभ्यन्तरतमोभञ्कत्वादद्धजं ध 
4 नाद्वा काराव्मकतया सकरुकमरूरपाकहंतुत्वा्ध- 
णाह बृष्टिप्रदानेन भतानां भरणहेतु्वात्‌। देवस्य च 


भाषि । 


नित्यम गायञ्ीकी व्याख्या करता दँ । तत्‌ शब्दके ५ 
श्रवणसे यत्‌ शब्दा अह्ण हे । सवितः जगत्‌को उत्पन्न 
श करनेवाला सविता सवेखाषटेका स्वमा ह ` 


सू ! आप खष्टिके एक उत्पन्न करनवारं ई।- यू 

रति है वरेण्यम्‌ = एण्य प्रत्यय युक्त च्ञ धठ॒ सम्ब भक २२ 
न्ट 

कंत्यथेमे है अर्थात्‌ सब प्रणि्यौकं चेन्तन चौर्य ६ । 

गैः = भभ तेज है जगत्के बाहर भीतर परकश करनसु तु 

अधकारक। नाक टै वा सवजगत्‌का भजन ( सहार › 4 

करनसे भगे नाम ह । 


4 


ब 


म 


यि 1 


068 1, 


। 
। 
| 


0 
ध ( १०६ ) गायव्रीमन्तार्थमास्करः । च 
क न . 
( ष 

4 2 श ज 
र सस्कृतम्‌ । 1 
। - =, 
-- , क (+ {2 ~ {4 लो (=. [| 
ध तमानस्य धामाहे चिन्तयामः; ध्यं चिन्तायाम्‌ प 
८: 4 


# 


देवस्य सवितुवेरेण्यं । यद्धग॑स्तद्धयायामः आदि- 
क त्यमरण्डलान्तवातनं तेजोमय पुरुषमनुचिन्तयामः 4 
य॒ एषोन्तरादिष्ये हिरण्मयः परुषः अथ य एषं 
\ एतसिन्मण्डरेचिषि पुरूष इत्यादिश्चतेः धियो यो !. 
नः सविता अस्माकं पियः इानोपादानविषयाणि ^. 
 ज्ञानशनि पचोदयात्‌ प्रचोदयति प्रवयति तस्स- 1 


रः 
॥ वितुस्तद्धरभदि चन्तथाम इति ॥ | 
भावा । ६] 


वा काटरूपस स्वं कर्मोकं फलके परीपाकका करणं 
होनेसे भम॑दे। बा बृष्टि प्रदाने प्राणियाकं पाटनका हेतु ~ 
होने भग॑ है । देवस्य = प्रकाशमानका धीमहि = चिन्तनं 
केरता है ध्य॑ धातु चन्तन अर्थम हं सवेता दृवका बरणीय 14 
जो भर्ग ह उस भगैका चिन्तन करता द्र अथात्‌ सू्मण्डल्ऊ 
( भीतर वतमान तेजामय पुरषका चन्तन करता हरं । ५ 
{जो यह प्रत्यक्ष सूयमण्डल्कं भीतर हिरण्मय पुरुष रे 1 
जीर जो यह इस तेजोरूप मण्डलम प्रत्यक्ष पुरुष है यई 
/ (श्वि ) है धिया यौ नजा . सविता हमारे त्याग ग्रहण 4 
4 विषयक ज्ञानोकी मरणा करता है उस सविता देवक तिस | 
(1 भगक्रा म व्यान करता ह्र । इति। ५1 
व 994 


~~ 


„न 


0444008 $, 


र गायञ्यथः । ०७) ४ 
त 
^ तरनयतच्छवाचरस्पत्युत्त ध 
मायत्रीवाक्याथः। # 
नु सुस्कृतम्‌ । ॥ 
सवितद्‌वस्य भगाख्यं परमस्बह्यस्वरूप तेजः चि. ध 
न्तनौयं मम हत्पद्मस्थितेनेव भगाख्येन तेजसा 
 व्रयैमाणस्तदेव भखोकान्तरिक्षरोकस्वगरोकादि- ्ु 


# बह्मण्डोदरवृत्ति सचराचरत्रेटोक्यस्वरूपं मम ¢ 
हृदयमभ्ये वाद्ये च सूयंसण्डरे वतमानतेजसः प्च 


एला परलब्ह्यस्वरूषप उ्यातरद्धनात चन्तयलरप 
कय्यादात गा० व्याः ॥ 


<ॐ 4 
जाषा । 4 

५ 

क 


य 
२4; र 


~ 


= 
+ 


सविता देवका भगनामक परबह्यस्वरूप तेज चेन्तन 
कैरनेयोग्थ हमारे दृदय-कमटमे स्थित, भगनामकं तेजसे 
‰ भरित है, बही भरोक) अन्तरिक्षछाक, स्वगैोकाईे 
4 ब्रह्माण्डे भीतर वतमान चराचर चैक क्य स्वरूप हमारे 


ध नर 


^ 
4 दद्यमे, बाहर ओर सूयमण्ठडमे वत्तमान तेज दारा एक 
| रूप पर ब्रह्मस्वरूप ज्योति भ द दुघा चिन्तन करता इ 
(4 जप क्रे । 


44444424 


(06678 00001000. । 
ॐ ( १०८ ) गय्ीमन्बार्थभास्शछरः । | 


1 (र रि --क-4 + व~ कर +न (रम (क > +कः ५० गिरय > + > गी मीं न्ड + +, ती गें -ी- -छ=+ ) = र (0 ति केकि 


ए विष्णुध्मोत्तशोक्तमन्वर्णाथैः । 
सर्तम्‌ । 


कमंन्द्रियाणे पञेव पञ बद्धोन्द्रियाणि च । 
पञथवदान्द्रयाथादरच भताना चत पञक्ष््‌ ॥ २॥ 
मनो बद्िस्तथेवाद्मा अव्यक्तङ्च यडत्तमसम्‌। ~ 
चता्वेराति एताने गाया अक्षराणे च ॥ 
& भरणवं पुरुषं विगदं सवग पञचविशकप्र्‌ ॥ २ ॥ 


न्ड 
"पं 
 यत्परकाशत्मकोद्पत्तिस्थितिखयकारणस्तयमण्ड- `! 
© लान्त्ग॑तमोङ्रवाच्यसाच्चदानन्दलक्षणचिन्तनी- 1 
अचा) 
पाच कमं इन्द्रय, पाच ज्ञान इद्धिय, पांच ज्ञानहन्दि- क 
पके विषय आकाञचादिक पंच महाभत ॥ ९॥ न 


चि मन; इद्धि जीवात्मा भर जो इन कर्मापि श्रेष्ठ कार- 

# णरूप अव्यक्त दं यह चीषीस गाय्रीके अक्षर ( रूप ) हें । 
= स्वं चराचरजो व्यापक प्रणवरूप पुरुषै उसको. 
4 पञ्चीस्भा जानो ॥ २॥ 


00: 


निः 


ध 
त 


८] 
त 
| त 


रु 
# जा धकाशञरूप उत्पात्ते, स्थिति, ठथका कारण सूर्य- ¢ 


क्क)! 


+. ६ 


# मण्ठलके अन्तगेत उनकारका वाच्य सचिदानम्दस्वरूप 1 


=+ 
. 


धन ८ वि गनेर्तो तो ६ 
9 


।। 
ॐ 


स 


4456 0000694 
गायञ्यथ्‌ः । ( १०९ >) 


गा 
ध. 


ग्भ 


{ 1 न~ 4 1 0 (7-4-0८. 


;८ 


१.1 ॥ 118 भः 
३ ^ क ॥ क 
8 ` # 


~~ £ =< 
॥ 
4 
ह 
१ 
५ 
4 
९ 
? 
¢ 
4 
¶ 
# 
ध 
4 
† 
{ 
1 
1 
॥ 
| ‡ 
| 
‹ 
1 
। 
4 
4 
१. 
न 


ॐ ~ 


संस्कतम्‌ । ५ 
<: 
¶ यज मे्यादिदोपशथजनसमथवंह्य। तमक वजःय { 
। स्मद्बुद्धिवत्तिनियासकमन्तःकरणावच्छिननपत्यगा | 
4 स्मभ्रतकूटस्थलक्षणं सवात्मतेजः, तत्परदाजीवथो- ध 
6 
! सक्ष्यभतबह्यात्मेकभावं चिन्तयामः ॥ 1 
धि थं ४ 
५ विरथः | ¶ 
, 
3 {५ % (ङ 1 
{4 गायनासन्वातेपादयस्य प्रणत्रवाच्यव्रह्यलतावेव || 
{क्षया तदादे प्रणवोच्चारणप्र ॥ १ ॥ ४ 
त शल 
१ भाषा । ध 
४६) | ३1 
(3 चिन्तन करने योग्य, अविधादिङ दोषकः नाशक 4 
( समथ बद्लरूप तेजन हे पुनः जो हमार इद तर/ ५ 44 
£ अन्तकरण व्यापक ` भत्यगातम कूटस्यलूप भतम 4 ध ५ 
८३. है । उस परमेश्वर ओर जीवकाः रक्ष्यभूत अथात्‌ बस = । 
(द आत्मके एकरूपका हम चिन्तन करत ₹ । ध्‌ 
(4 प्रणववाच्य जहर्ष 4 


गायन्न(मन्त्रसं मरतवाय दका पवक 
कदने इच्छा करर तिप्त गपत्रीकं आदि णक ४ 


4 उलारणदे॥ ९॥ क | 
(11 


१. 


{ ॐ 


> 


। । ५ ५, 4 
(न (6 गी 
गा -01411-414169 


~ <23---54 । ध 


अ ज ~+ =< £ 7 1 1 

गायक्नीमन््राथेभास्करः । . ५ 

भीभीम भभम मम (५ 

संस्कृतम्‌ ! 4 

ओ३स्‌ श्रभषः स्वः तदितिशब्देभ्यो दत्तमाधिका- | 

(क [७९ कः 

रण पाते षणववाच्यं चरोक्योपलाक्षतसकखावि- + 

दकस्याधछानभ्रत ` तदवियाण्डःपारस्यतसद- + 

| ध , खक्ष्यभ्रतसवेपरिच्छेदरहितसचिदनन्तानन्दलश्चणं ( 

शुद्धं ब्रह्मोपादेराति ॥ २ ॥ ध 

% तथा-सवितुरेण्यं भर्गो देवस्य धीमहीति शद ध 
५ भ्यो मध्यमाधिकारिणि षति चकाशमानोख्ति- ` 


& ट ज) ~, 


* स्थितिरख्यकारणसावेत्रमण्डलान्तगेतव्िन्तनीय 
+ भगाख्यसायापहि तंचतन्यश्चरज्ञानमारक्ष्य तदुपा- 
+ सनां द्रायति ॥ ३ ॥ 

{9 ` भाषा) 

शु ॐ भवः स्वः तत्‌! इन शब्दस उत्तमाधिकारके मरति 
॥ > प्रणवका वाच्य चटाक्य करके उपरुक्चित सवे अवेया- 
= सम्बन्धी कार्यकर अधिष्टानरूप ओर तिस अविदयाके 
4 ऊपर स्थित तत्पद्कां छक्ष्यभूत सथपारच्छदुसे रहित 
,‹ साचदनन्तानन्दरूप्‌ अद्ध जह्यका उपर्दश £ । । २ ॥ 

४ तथा-क्पितवरण्यं भग। देवस्य धामहे ईन राञ्रस 
पध्यमार्धिकारांके प्रति प्रकाशमान, उत्पत्ति, स्थिति 
ठयक कारण, सुयंमण्डलक अन्तगत चेन्तनीय भर्मं 
^; नामके साया्ाहैत चेतन्य अर्‌ ज्ञानका लक्ष्म करकं तिस 
ईश्वरकी उपासनाको दञ्ञायादहे॥३॥ 


 त। 


47444604 


9 < £ $> ति 


# न >~ ‰ 9 ~ ~ 
72) ५ == 


4 
५.९ 


< 9 न च कषम 
„1 र 
€ ~€ श 


8 
<~ र 


<~ ~ 


~ ५ 


ममम "वाका 


(8 2) ~ 2 मि । -प 
० १ न 
4 {= 
^ गायच्यर्थंः ! (९१९) & 
| न भ षि मी नक & 
पईॐ च ~ ~ शे 
संस्कृतम्‌ । ५ 
ह चो ते काड्देभ्यो ; 
\ तथा धियोयो नः ्रचोदया्देति शाञ्दन्या- 


4. ऽवियोपावेविल्चिष्टचेतनकू्‌टस्थसक्षणजीवात्मन्ञान- 


< मालक्ष्थ नि छाधिक्रेणं सरति कमकाण्ड बद्‌ 1 
~ (रातम्‌ ॥ ४ ॥ 1 
4.१ = 


+  ठवरुपाधिसेदैलिविधं बह्म निर्दि्टष्‌ । तढ्- & 


१९ =, 


¦ पाथिनिम॑क्तमेकमेव लक्ष्यते । तथधकाषि भदः ज 


८ दभभाहि निषिधं चचितम्‌ । एव तजपतद्य्वाच- धु 
6 नयाः परिपाकादर्हवुततिष्तरोभवपूपवक् ठव रभ्य ६। 
याकारा वृत्तिरुदेति तदा जीवन्मुक्तो भवात ॥५॥ 
1 भाषा «4 + 
ह उपा- ॐ 
4 तथा (वियो यं यो न्रचोदयातुष्न शब्दस्‌ आवया उषा क 
८ वियुक्त चेतन्यदटस्थरूप जीवातमा ज्ञानक कर क 
ध कृष्ट अधिङ्कारीकं मति कमकाण्डका दस्चाया € ॥ * ^ य 
‰ इसे प्रकारसे उपाधिकर भदस तीन ग्रकारका बह्मभद्‌ 
7 कल्यगया £ तिन उपाधियसे निर्थक्त ९९९ ह्य लक्षित ९. 
६ हे । तथा अधिकारी मेदस कमं, क्स, उपासना, ज्ञेति; तान 1 
र प्रकारसं स्ाचत कया गार । इस प्रकार गायन्नार्का = 
;{ जप आर उसके अभक भविनाक। पारिपक्त तासं अह्म्‌ ईस 
4 दृत्तिके अभावपरक केवल ध्मेयाकोर ( बरह्माक।र ) वृत्ति 

| उदथ टोती ३, तव जीवन्मुक्त होता ६ ॥ ^ ॥ ५ 


न 49348 ४ 1009 


ॐ 


अनाना त 
& (७; ४ =2.4 -- -‹ ‰] (0 = -9 छ कि | = 1428 
) 


` अ न 
(११२) गायत्रीमन्त्राथेभास्करः । ५ 
प 


& 
# 


५ भिमतिं ५ 
त संस्कृतम्‌ । ध 
४ षतन्मन्तेण भगवननेताहवपरमाथभूते सां वये 4 
4 चिन्तयामोऽस्मद्वुद्धि घमौदिषु घरेरयखिति जीवः {| 
4 ८ 
{प्रार्थयते ॥ ६ ॥ | 
= (4 
स्ह 


परञ्च-यन्मनसि सङ्ल्पादिकं तदवुदिनिशिना- 
$ ति तदेव जावातमेन्द्ियद्ारा करोताते नियमायदा 
4 तत्प्राथनाभिः घरसन्चशो धममागे बुद्धं पवत्तथ- 
& तदा तद्नकाम्पतो जवः शभकाय्यं करोति तेन 


£ <: 


ध 


भाषा । 


ध 


हे भगवन्‌ ! इस गायनो मन्वसं एस परमाथरूप आपका 
म चिन्तन करता द्र । हमारी बुद्धिको धमादिरिषयोँत 
^ आप प्रेरणा कर इस मकार जीव मराथना करता हे ॥६॥ 


प 


नृ. 
4  फिरेभीजा मनसे स्कल्पादेक हाते ई उनको बु 


८4 निश्चय करता हं ओर जी बुद्ध निश्चय करती हे उसीको 


४3 = 
/4 जवातमा इन्द्रयद्वारा करतां ह । इस नयमस ज 


~ तिस प्राथनसे प्रसन्न परमश्वर धर्ममागमें बुद्धिक्ी प्रेरणा 


~ करता दै, तव॒ तसि प्रभश्वरकां द्या करके युक्त जीव 
4 शुभ काथेको करता है । तिस गुभ कार्यके करने च 


वव 


ध्नः 
। 


त 


` अ" ए 
“| 


५ गायञ्यथैः । (११३) & 
8 | न भी भीभीम ममम भ भीभीम 
(| संस्कृतम्‌ । त 
सकटद्रितक्षयपर्विंका उटतया परा भक्तिनायते 1 
4 तते विक्षिपशमनपूरकं परमास्मज्ञान स्वयुदेति । ५ 
^ तत आवरणक्षयाजीवन्मुक्तो भवति । तस्मादतः 
† परा श्रेयस्करोपासना नास्त्येवेति ॥ ७ ॥ | 
५ ^. > ध ्् 
५. अत्र बाणत्रस्थादीनां तु तन्मेनायन्तस्थवडय(- 
# ५ । ¢ ९ वु 4 ~ म 4 
. स्सकश्रणवाभ्यां मध्येऽपि "आदावन्ते च यारत ।- 
{६ वर्तमानेऽपि तत्तथा॥” सपादो रञ्ज॒सत्तेव बह्यसतते- । 
० ्ः ¦ => 0 = [क 

५ केवलम्‌ षपपञखाधाररूपेण बततेऽतो जगन्नाहं 4 
4 ॐ 
श सकल पापक्षय पूेकं _ दटतर परां भाक्त उतपन्न हती ई, न्‌ 
4 तव विके नाश होनेते परमातमा ज्ञान स्वयं उद्य हीता $ 
क है तिसके अनन्तर आवरण क्षय हान्त जिन्त 2५ 8 
{ॐ है रस कारण उस गायच्(का उपासनाकै परे कई न 


कटय(णदायी उपासना नदीं है ॥ ७ ॥ 


र, 


हस मन्वे चाणभस्थादिकोको इस मन्त्रके आदि ५ 
९ अन्तम स्थित बरहमरूप प्रणवके हीन मध्यमे भी कहा हे । ~ 
“जो आदि अन्ते नी रै वह वतमान कारन = नहा, 
रै स्फादिकोके अममे जसे रज्जपत्ता द उ। मकार स । 
प्रप्ते बह्म सतताही है ॥ "' प्रप्चकि आधर क्पस ब्रह्म 


1.9 4 "0 94 


५ * 
ग्नि{र 14 1.) - 
" / 


9 
च 


© ।.१। 


दः 


४ (च 
५. ॥ 


(८ 
+~ 


71 भ 
=. 


~ 


{& 


9 5१16 + र ¢ ई ~+ >~, ~ ">~ ८3 <-> ¬ = 
॥ < ० => ~ र २ .4.9~-> 14 9, => + -१.4~ ~ (1 ५८५ 


(8 04 
( ११४ ) गायोमन्वाथभास्करः। 


|4 कव 
१ ) (रमै १ > ° षि >+ 9 9! ०-अ ३ -, ` (र्दी 3॥ +, ~ म "+" ~ नी भव्यम गव्वर भ" न भीः > (र > (र्ण गीर > गन्म 9१ भ्व ° 9 +* ज न्वः ¬+ ग्न्णङम 


|) 
सस्छतम्‌ । 
~  इर्यादिवाक्येभ्योऽन्यथाख्यातिमायिकमेदनिरस- 


८ 4 
+>), + 1 
+ जं + 
[द 


^ 

+ ई 
ख, ११ 1 

-“ ७ ¬ 4 4. 
4 (~+ 


॥ 


५ 


ही 71. 


> „2 > + > + श्वि नि 
ए 
=-=. 


‰, 9 
०५ 
७ , - => दद 


~ 
+© 
२६ 


4 नपवेकेण बह्येव सचि तस्भवाति ॥ स 
४ गायत्नरीजपमहत्वम्‌ । ॥ 
४ 
| 


{‡ गायञ्खा नं पर ध्यान मायन्या न पर इतम्‌ ९। 
ध ( २ ) यज्ञानां जपयज्ञोऽस्मः यतो जपयन्न प 
बोजादिवधा न सम्भवति ॥ २॥ 

भाषा 

| वतमान ह रस कारण पच नहा है ्ट्पाद्‌ वचनासं 
+ अन्यथाख्याति माधेक भद त्पागपूरैक अद्य स॒चित 
हाता ह। 

 गाय्ीते परे ओर फोर जप नहीं ह । गाय्चीसि भ्रष्ठ 


क, 
# 


कोहं तप नदीं दै। गायन्नीसे परे कदे ध्यान नहीं हे । 
गायञ्चीसे पर काटे हवन नरी है॥ ९॥ 
~ सघ यज्ञे जपयज्ञं ह्र । क्योकि यह प्ुषीजादिषै 
वधस रहित ६॥२॥ 

( १ ) ब्रह्मवाक्यम्‌ । 

८ २) मगवद्रीतायाम्‌ अ० । १० इरोऽ २९५। 
व 09098 


( 
व्‌ 
€. ~© र 


4.4 
च १८५ 


¶ु>-- 
# 
अ 


(8 8 
स 9 


ध ण - क 
प ॐ 
न; 


~ ४ क 2 ध 
¢ [+ #। 
| ~ ऋष त्र += 


8 
। ~ 


~ „ल ^ ^ 
<अ ~ध न्द 


+ 
-+-‹९ 


. = 5 ~ [~ 
944 


99 क्क) 


५ 


] हि 9. 0 ना 


0, 


जपभेदः। (११९) & 
व 
सस्छृतम्‌ । 1 
( ९) ये पाकयज्ञा ्चत्वारो विषियज्ञसमन्विताः । ह 
सर्वे ते जपयज्ञस्य कां नाहंन्ति षोडशीम्‌ ॥ ३॥ 
प जपः । ध 
„ (२) जपः स्यादश्चरावृत्तिनिनसोपाश्चुवाचकेः । त 
: धिया यदक्षरश्नर्णा वणस्वरपदात्मकाम्‌ ॥ | 
 उच्चरेदर्थम॒दिदय मानसः स जपः स्मृतः९॥ ९ 
+ जिह चारुयेष्िचिदेवतागतमानसः । स 
५ किञच्छबणयागम्य स्यादुपाद्यःस जपःस्षत 
® मन्त्मुच्चारयदवाचा वाचिकः सजपः समृत 
| भाषा ६ 
$ विधियज्ञ सहित जो चार प्रकारके, पाकयज्ञ हे बह जप कर 
4 यज्ञे सोरी ककि बरावर नर हं ॥.२ ॥ ह| 
ए मन्नकि अक्षरकी बार २ आदति केका जप कहत व 


ॐ रं वह जप मान।संक उपाद्च अर्‌ त भृद्‌ 1 1 
< तीन प्रकारका है, जिस मन्त अश्षराकां पड्ा्तक। वण- 


¢ स्वर, पदयुक्त अभरका उदेश्य कके मनसे उचारण शिया ॐ 
& जाता दे षह मानसिक जप क! त 2॥1) दव 1 
जिया ओर्‌ ओ कथित्‌ चटा प तगत 
(4 लगाकर कत्‌ सनन शभ ४ 0 ॥ म 
= वचनसे मन्बका उचारण करना १ ~ | 3 20 
(१) मनु०्ज०।२ (श 
« (२) तन्त्रतारे। नूर्तिहपुराण भरविष्ुरमोरे च जपमेद्‌ उक्त व 


2 (५८ 


६ ` । 


प 1 


। # >. क ए नि म) ४ 2 ग गा 


ग 10004544 

4 ( ११६ ) गायत्रोमन््ाथभास्कशः (५ 
(अ वि पि मि मी मी मि मि पि मि म & | 

४ संस्कृतम्‌ ! शु 
(> 1 
ॐ ( १ ) बिधयज्ञाजपथज्ञा विरि दरभिगयणः । ¢ 
उपांशुः स्याच्छतगरुणः साहस्री मान्तः स्मरतः 

(4 । 


जपकाढः। 

 ( २) पूवा सन्ध्यां सनक्षत्रामुपाललीत यथावेधे । 

{ गायज्नीमभ्यतसेत्तावव्यावदादित्यदशेनम्‌ ॥ १ ॥ 
उपास्य पश्चिमां खन्ध्यामादिस्यञ् यथाविधि । 

 गायन्नीमभ्यसत्ताववयावत्तारां न पदयतिं ॥२॥ 

‰ भाष । 

ध विधियज्ञ जपयज्ञ दशणण श्र है, जपयज्ञो उपाच 


कसक | 


प 
८४४.९ 


^~ 
थ 


% सोगुण श्रेष्ठ है, उपांञयसे मानस जप दजारथुणा श्रेष्ठ है।।४ ॥ ५ 
+ नक्षत्रोके रहते ह आरभ कर सुयदेवकं उद्यपर्मन्त {+ 
प्रातःसन्ध्याकर्‌ सावे।ध गायन्नामन्रका अभ्यास करना 4 
चाहिय ॥ १॥ {न 
दः 

च सयं सन्ध्या ओर सुयेदेवकी उपासनाकर जवत्तक ८ 
॥ तारागण. न दिक्षां पंड तव तक यथाविधि गायत्री मन्व्‌- 
{च का अभ्यास कना चादिय।॥२॥ न 
त 1 ५ 
श्रु (१) मनु अ० २। रलो० ८५० यो० याज्ञ म०५७।१२६। र| 
श्रु (२) दारीतसंहिता ४।॥ १८-१९। ध 


08808080 


(कम ४ 1 हि 6 ग्‌ हि 44 हः गध की 8 ४ ग 
जपकालः । ( ११७) 


4 ~ 0 1 


2 
= ~ 


५.6 चै चै 


जपस्थान तद्पटञ्च । 
सुस्कृतम्‌ । 


लनाम 
+< 


+ ॥ 


न {1 ~> 
भका ८. £ द 9] 1 
-{- ^ ~ भ~ क ~ 


श्ेञ्े च ताथ च देवतायाश्च सान्या । 
सहस इातकोटानामनन्तं विष्णस्िधो ॥२॥ 
( २.)कडएचदपि नो विद्वान्‌ गायनीसदके जपेत्‌ । 
गायञयाभ्ेमखी पो्छा वस्मादत्थाय तासरपत्‌र्‌ 


000 4 
(0 1 


+~ ~; 


भाषा । 


4 घरमे जप करनेसे एक गुण फर हे नदाकं तटपर दूना 
च फ़ कहा गया है, मोशाछमें सोरण, अग्न्यागार (अग्निहो 
ई स्थान ) य सागुणसे अधेके एड ३ ॥ ९॥ 

# सिद्ध क्च्रभ, तीर्थम, देवन्दिरके निकट सा कराडका 


` & हजारशना फर होता दै ओर विष्णुके निकट अनन्त 


{ फर है॥ २॥ 


८, विदान्‌ कभी जछमं गायक्ती न जपे क्योकि गायनी & 
६ र ठ ण +"जल्के बाहर 4 
(+ अग्िञली कदी गई द इस्ं कारण `जट्क ध 


+ ग।यन्ीं जपे ॥ ३ ॥ 


५ ८१) च्र० योगिया० अ०.७ । ९४२ । 


५ (२) गोभिर 


गर्वा गोड रशदतगणसग्न्यागारे राताधेकम्‌॥२१॥ 


# 
यै । ` 
र गि म > > नि > ~ मी छ 


94 


५* 


ध 


॥ ष 
<+ 
० 

= " 6 = ~ ० = ५ © = 


(द 


११८ ) गायक्रीमन्बाधभास्करः । ध 
न 4, 

| 

¢ जपविधिः । ध 
1 संस्कृतम्‌ । ्‌ थ 
> 

८» (श)स्नानं छवा शुचो देशे वद्धा रुचिरमासनम्‌ । 


वे 


& त्वया मां हृदि सचिन्त्य सञ्चिन्त्य स्वगुरुं ततः१॥ 
£ (२)उदङ्मुखःपराङ्मुखा वा मोनी चकाथमानसः। & 
‰ विंशाध्य पञतत्त्वाने दहनप्रुवनारोभेः ॥ २॥ 1 
¢ मन्त्रन्यासादिकं कृता सकरीक् तिह । 


आवयावयह्‌ भ्यायन्ध्राणापाना {नयस्य च॥२॥ 


न्‌ 

ध. 

भाषा । (न 

[क ७9 [9३ ५२/ ५ 

स्नानकर पवित्र स्थानम राचर८( गहु ;) आसन वाध 

© (षि १ ~ क > ९ @\ ९५६ 

तुम्हारे ( पावती ) सहित हमारी ( शिवि ) ओर गुरुकी देद्य- 

मे चिन्तना कैर ॥ ९॥ ध 
उत्तर या पूव॑मुख हाकर मोन ओर एकाग्रचित्त हो दहन ध 

$ प्लावनादिसे पश्चतत्वोका विशोधनकर ओर ॒मन्न्यासादि- ५ 
वं स ब्राह्मीयं ररर हमार ( दिव-पवती ) रूपका ध्यान 
रः करते हृए प्राण अपान वायुको सयत कर जप करना 4 
र चाय ॥२॥२॥ ५ 
& (१) रिव पुण्वधु सैन्जध्या० १२ छो १२२-१२४ | 
| ं ( र्‌ ) ११ १) ११ ११ ११ १४८ = ] 
र 


1 न ~+ ~ 3 
0-440-44 


| 


© 
= 
‡ 


५. 


6 


क्र र (त 7 9 > 


= 


"व 


3 


॥ >; 


र 


5० ण 
~ १ क क 34 


~ ~ 


[= 


"1 


+ +++} 


४ न~; 

म नि (म 
14 £ 11; -& 
¬~ ^ ~ 1 

क = 


डः गु भका द 
"+भ = ट > 


= 


गः 
^~ 


शृदबन्द धि अपवित्र हाथसे अथुदधदशाभ र 
हुए कभी जपन कर्‌ ॥४॥ 


क छ = १ { यु ता | 
ॐ{डः 1 | जप एङ्गशण प्रट तत! इ 
{ङ्गुखिर्योभ जप करनेपत ज्यौ 


‰ 
¢ 
6 


५ 
< 


श्ना 
> =>“ 


शिकत 


अगाख्ियोकी पोरे जप क्रमसे अ 
मालाम ददशगुण॥ ९॥ 


^ 


"8 
क~ 


४ 


क~ 


[प ^ => (1 || 
सदृखुण स्फटिकक मालाम द शसदलय `“ 
मखम छक्षगुण ॥ २॥ 


=, नपि 


~> @> 
(=¢ 
1 


त 9 
= क्षिं ~ 


[त ~ ~ 
< 
"> 


दै. {> ~ {५ 
"° [म ~ | 94 (1 


उष्णीषी कंचुको नग्नो मुक्तके मरवृतः 1 
४ अपवित्रकसेऽश॒खो विपन्न जपेत्काचित्‌ ॥ ४ ॥ 


माखकिविरणप्‌ । 


( १) अंगुस्या जपसतङ्ख्यानमेकमेकसु दहत म्‌ । 
रेखयाष्टगणं वि्ादयुत्रजीवेदशाधिकम्‌ ॥ १ ॥ 


शातं स्याच्छंखमणिभिः प्रवालेस्त्‌ सहस्रकम्‌ । 


भ, क ज 


स्कारिकैदैशसाहखमोक्तिकेरक्षुच्यंते ॥ २ ॥ 


ञ्ाषा। 


वै 


पगडी बाँध शर अङ्क! पदनकर नभ्रवस्था१ कर्‌ त 


^ भ 


2 भ 


(2. -: ता भैगेकीं 
दख ओर मणिर्पोदी मालाम सत्यु भग 


( १) रिवपु० वायुसं° अध्या 


च & ~ च ~ ` >;= 
> न ~ र त श > ~ ^ गि [~ । < 2 नि 4 - | {3 
(1 => 7) 04 ६ चि 4 9: ण + 4 न \~% ५ ॥*) 
© “० 4० ग~ ०८५१ 2०५४ 


~ 


धिः = 


प 


ष्रि ५ भि + न~ 


मामे 
मुक्ताकी 


१२ इरो° १३६- १२३८ 


न ध ६ ५ ६ ५28 
न 9 


८46 
| ऋ 
माखाविषरणम्‌ । ( ११९ ) 


"श" +" "+ +" + ¬ (वि नि ति भन्वी्भ ; > + > + >> > > 2 


। 


८ 
सः 


"क 
४ 


464 


न 


~~ (र +~ = + ¶ „~+ + 
८4. 
= | - 42 


#ि 
[-, 


भद्ध -प 
४7८4 


+~) 


7 


| 


¢ 


+ 1 


9 


~ ध ~ 45 
१०.) 


( १२० ) गायन्नामन्बाथभास्करः। 
भ संस्कृतम्‌ । 
 पद्याक्षेदशरक्च त सौतणः कोटरुच्यते । 
कुरायन्थ्या च ॒रुद्राक्षरनन्तशणतं भवेत्‌ ॥ ३ ॥ 
( १ ) तजपस्तदथंभावनम्र ॥ ९॥ 
( २ `नोच्ेजपं चं संयोद्रहः टुयंद तान्तः । 

{ सव्याह्यतिसनस्तृष्णीस्मनसा चापि चिन्तयत्‌॥२॥ 
बै (३ ) मनःबहुषण रवं मोन मन्राथाचन्त- 
नम्‌ । अव्यय्त्वसनिवद्‌ जपस्तस्पाचतहतवः ॥ ३॥ 
व्‌ +. 2 
 कमरगदेकी सारमे दराखक्षगुण, सुषणको मालामें 
 काव्युण, ्शग्रान्थं आर्‌ रुद्रान्नका मड जव कृरनक्तं 
अनन्त फट हाताहे॥३॥ 

जिस र्का जप करे उसीकं अथकी भावना करता 
वु रहे ॥ १॥ 
4 उच्चस्वरसे जपन करे, आटस्यकां व्यागकेर एक।> 
^ स्थानम वाणीको रोककर एकाग्रमनं मत्रका जप करे 
^ ओर मनम ध्यान केता रहं ॥ २ ॥ 
| भरसन्नमन्‌, पविता, मान, मच्राथ-चिन्तन, चित्तकी 
५ एकाग्रता ओर अखेद ये जपके फलके हेतुं ॥ ३ ॥ 
# 
र 


८ १) पात० यो० सू० पा० १२८ 
क ( २ ) अथिपुराणे । 
` (३) व्रह्मा 


= 


=#५। 


09000499: 9 


ध 
ॐ 


£ 


प्र" 2 " 7 नय 


>, 
~~ 


[र 3 


+, 
।१। ५ < [५ 
<© ? 


“2 £ 


। "कि ' ° 
5 -७8 


दः & रः जः => ६.० [रि हि हि भ ८87 €~ < १] "~ ् यः 
जपसख्या । 


>~ भच "ननद "+भ" 
(जि "भी पिं ~ग > नगक गन ॥ > च ¬ कक ¬ क 9 नर+ श ~क 


अपस्ख्या । 
संस्कृतम्‌ ! 
( ९) असंख्यमास्ररं यस्मात्तस्मात्तद्गुणये 
ध्रुवम्‌ ॥ ९॥ 
(२) साविन्नीं सहस्स्वः प्रातजपेचछतङ्चसव 
परिमितः कतो वा ॥२॥ 
( ३ )सहश्चक्ृखः सावित्रीं जपदज्ययसानसः । 
शातद्कतोऽपि वा सम्य््घामायासमपरो यादे ॥ ३ ॥ 
तठथाहतिपवा च आद्यन्तप्रणवास्वताम्‌ । 
मनसा वा जपेनैव दशछस्वो वरः स्म्रुतः॥ ७॥ 


शर 49. 
४ र (= 


क। ` 1, ५॥ 1 
0 ई ~ल र ~~ छ र ~> > 


अर 
> 


@लर 
१11, 


४१. 
॥ ५ र 1४१ # 
< (4 


(= 


~+ 9.४ 


व 


च्च 
=> 


श्व 
च 


(न 


्‌ पै 


पप 


४, अषा। ९ 
सः ^ =, > ~ ~ घूः ९ त 
९ विना संख्ाके जप आरी है तिक्तकारणक्त गनत पूवक 44 
६। ॥ १॥ ॥ 
{¦ जप करना आवरयक (५ 
(| प्रातःकर्म गायत्री सत्र एकं हजार जप जवा ज्ञा बार 


अथवा अपरिमित ॥ ˆ २ ॥ र 
भटी भांति म्राणायामकं पश्च[त्‌ धक्‌ हजार अथवा साबार १ 
साषिजीसयच चित्तकी एकव्रत चक जपे ॥ ३॥ 4 
सात व्याहति्ोकि सहित गायतन्नाकं जाद अन्तम णव 
भी श्रेष्ठ कटा गया ह।॥॥ ॐ 
@ 0) पाराश्चरस०ज० = =-= 11.) | १। | 
(२) बोधायनधमसूत्र तरर २ अण० स्‌० १२ ४ 

( ३ 9 योगियाज्ञर्कध ॥ 
न & 4 गि ध ।4॥ ४; न 4 नधन 


& 


> ऊ 


> .0 0 
~) र शि 4 
/ कः { क & # 
॥ 


४ ६०] 
, धुः = = {~ 


®> 4 
+| # = 


> 


एन 
<° 


त "र ( = 
€ ध ०4006144 ह 
^~ 


(२ 9 
ध ( १२२ ) गायत्री मन्ा्थनास्करः | ४ 
त 
१ ध 
व स्स्कतम्‌ । 4 
81 वदि 
< (\६)कस्पोक्तेव कृते संख्या तरेतायां द्विगुणा भवेत्‌ । 


परं त्रिगुणा प्राक्ता कलो संख्या चतुधुणा ॥ ५॥ 


नः 

५ जाप । ६ 
& (२) सहश्चपरमां देवीं शतमध्यां दशावराम्‌ । 4 
द गायत्री यों जपेद्धिपरोन स पयिन रिप्यते॥ १॥ (1 
(५३) गायत्री विस्तरादिभ्यां पठेदेव्र शृणोति 4 
६ वा । मुच्यते सवपपेभ्यः परमभ्बह्माधि गच्छति ॥२॥ ॥ 
9 भाषा । | 
@ सतथुगमं शा्षोक्त संख्या, तेतामे उखका दना, द्रापरमे 4 
& तिन, कटियुगमे चौना जप करना चहिये ॥ ९ ॥ ध 
~+ गायत्री देवीका हजार वार जपश्रेष्ठ है सौ मध्यमहै | 
् दरानिक्ृष्टहेश्स रकार जो गायत्रीक। जप करता है ! 
2 वह्‌ ब्राह्मण पापस लिप्त नीं होता है॥ १॥ [१ 


##कृत्ण 
= 


४ ध 
घ 

६) जी पुरुष वस्तारप्ूवक इत ददनव्य गयन्नक्रा जपना ६ 
{८ श्वण करे वहस्व पार्पोसे चछरट कर परब्ह्मरूप 

+ हाजाता दै ॥ २॥ 4 
८. 1 नि क ( . १.2१ 
५] कतत £ 
८, (१, वेशेपायनस° 1 
् (२) अत्रिष्ृ०अ० २ इखो०९, ध 
८. य 
(+ (३, ब्रह्मवाक्यम्‌ । ध 
9 नर्न ८. 
04 444. 


( हि "(4 "] 74 9 749 94 "8 


० 
जपफरम्‌ । ( १२२) 
८ रि 
> ए ८ ॐ. 

संस्कृतम्‌ । ध्‌ 


( १९ › जयपनिष्ठो दिजः भरेष्टोऽखिखयज्ञफर 4 
4 लमेवासर्वेषामेव यज्ञानां जायतेऽसौ महाफल भार॥ 
८ ८ २ ) दराभिजैन्मजनितं शतेन च पुरा कृतम्‌। 4 
सहस्रेण तिजन्मोस्थं गायची हन्ति दुष्कृतम्‌ ॥९॥ ` 

८ ३ ) गायत्रीं संस्मरेष्योगास्स याति बह्मणः ५ 
पदम्‌। गायन्रीजपनिरतो सोक्षोपायं च विन्दति\। | 
भचा 


© 
89 
~ 


भ्द्ः 
च 


१४ 
मै 


ऋक 1 
भका = 


जपने निष्ठादाडा द्विज श्रष्ठ है ओर समस्त ॒यज्ञक 4 
पर प्राप्त करता है) सव यज्ञम गायत्री मन््रके जपका ^ 
मरहापएड र ॥ २ ॥ । 


६ दशवार जप करनेसे इस जन्मका ओर संघार जप 


ध) 


= 
#॥1 


कृरनेसे पिरे जन्मा ओर हजार वार जप करनेसे तान 
जन्मों ( पदे जन्मका, इस जन्मका ओर अगर जन्म ) के ध 
4 पापको गाथी नादा करती है ॥ ८ ॥ 
{च जो पुरुष एकाम्राचित्त करके गायत्रीका स्मरण करता ह 
त गायच्ीके जपम निरत &4 
वह जह्य पदको भराप्च होता है! गा 
~ प्रुष मोक्चके उपायको प्राप्त करता है ॥ ९ ॥ 


क~ पी 


& (१) तन्त्रसार प्र ३९1८ शिवधमं च ) 
ष (२) व° पारारार सं° अ ` र्‌खो० ६२ । न 
समैः (रेव त्पाराशरसं ०अ ०५ छो ० ७ एराखस्°ज ० १२@ो०।३०। 
&& (ध नधः $ 


1 


री 


(‹ ९२४. ) गायजयत्ाथमास्करः 


चर ॥1 


५4 


( १ )सहस््रत्वस्तवभ्यस्य बहिरेतिकं द्विजाः 
हताऽप्येनसो मासराच्च सेवाहिविभुच्यते ॥ ६ ॥ 
साविःयाश्चेव मंदरार्थं ज्ञात्वा चेव यथार्थतः । 

तस्यां यदुक्तं चोपास्य बह्यभयाय कर्पते ॥ ७॥ 
( योगियाज्ञवल््यः ) 


८ न 
2 
१4 
नप 


हत्या स॒रापान ग॒रूदायाभिमषेणम्‌। 
चान्यद्‌ दुष्करतं सवं पृनातीस्याह वे मनः॥ ५॥ 


भषा। 


0404546 
प ४ 


महान्‌ पासे छट जाता हे ॥ ६ ॥ 


५ गायत्री म॑च्रश्ा यथाथं अथं जानकर उसमे कहे दएका 4 


{्‌ 
& जो उपासना करता हे ठह बह्महोताहे॥ »॥ 


व 


५.८ 


4 मनुने कह टे ॥ ९ ॥ ` 
श्रु (१) मनुर अ० २ दछो० ७९। 


4144740 व. (4447-4 ४ ५ &ध 9 


जा द्विज य्रामपे बाहर एकान्त स्थानें प्रणवन्याद्ति | 
युक्त गायत्रीका जप सदखचप्रार एक महीने तक करता है 
ध जेसा स्पे कर्युठीको छोडता दै इसी प्रकार बह सखव ^ 


शः बरह्महत्या, सुरापान, गुरुपलनीगमन ओर इससे इतर & 
४ सगातकु गायन।मनत्रकं जप्रस नश्च ₹बता है एसा ¦ 


&: (4: > ¦ -&: ° 3 ०० (4 4 ‰ ग & ४७ 0 9 ्ीः 


न या 


१6 रन १ ता ~ ४ 9 ~< 4 ४ => - ~ ध गु 6 


¢ ॥ श्रीः ॥ 

4 अथं गायञ्यष्टक्य्‌ | 

६ संस्कृत्‌ 

गायत्री श्रृतिजननी हि बह्मविया 

£, श्रीसाङ्ख्यायनसंहगोन्नका त्रिसन्ध्या ¦ 
¢ षट्कुक्षिः किर जिषदा च पचमो; 

| । ~: (९ © नेखिनेन्न €~ 

~ सञ्भास्या परातेवद्ने जनेलिनेत्रा ॥ १॥ 


4 साविन्नी रारदश्तांश्ुखक्षकान्तिः 
† शु्धखग्बसनधरा भसा सुरद ॥ 
 व्येया सा मणितपनायभूषिताज्गी 
ति्थैग्यां रमत उपयेघः ककुप्स ॥ २ ॥ 


भाषा! 
भ-पदमातवा गयत्री है जद्यविचया दे । यह साखी 
यन गो्नवाटी चिसन्ध्या ८ प्रातमभष्ादसायङ्का खना › १६ॐ- 


# © ~ ~ 
«< 


"~ 


।^4 


1 ८ रे ४ नि च 
(9 
रै 


गिः 4 
= क 


= रूपा ) पचपौटि ( अधिोक, अधिञ्वाविन्‌, आवन 
=! अप्रज ओर अध्यासरूषवाठी ) मतिवदन तेनत्रा (मात 
६ मुख, ध्याता, ध्यान ओर ध्येयस्वरूपा ` ) तिपदा-ऋग्ययु 
(८, साम तीन पद्बाटी ) कैर ( निश्चधकरक ) सम्भाव्या 

( भावना किये जानेवाखा हे )॥ ९॥ 

रारद कारक ठक्षचन्द्रमाके सदश कान्तुबा्टा _वतमार्य 
तथां श्त धारण करनवार्खा रलकाच्चिनस भू(वतत अगत 
उत््र्ट उपोप्तिबा। देवा सातिना ऊपर नचि 
दिचाओंमं विराजमान दै रसा ध्पान कर्‌ ॥ २ ॥ 


स 
› 3 

~< 

4. 


५ 


क्षि ( शिक्षा, कर्प, व्याकरण, निरु त्छ, उन्द्‌ आर अवातः , 


क~ 
श्र स 


668 8 28 


ग म 
& (१२६) गायन्नीमन्ाथेभास्करः । छ) 
8 (~ 4 स 1 ॥5। 
१५} सस्कृतय्‌ । ् 
& 4 
न (कि 9 ५ [ [| | 
4 वश्राणा मजाते कमण्डट्ु चे दण्ड- 4 


(अ | 


(~ 


मक्षाणां खजमभयप्रदां द्विजानाघ्र्‌ ॥ 
भ्रीविष्णुत्रियह्यदयां च ब्ह्मभासाः 
मग्न्यास्यां गिरिश्चरिखां परां खदाऽऽ्ः ॥३॥ 
प्रातस्त्वं सवितरि बाखिकाऽस्य भाव्या 4 
मध्याहं रिषयुवती जरा घरदोवे ॥ 
आत्मस्था भगवति गीयसे निशायां 
वणोनां खमा गतिप्रदा चतुर्णाम्‌ ॥ ४॥ 


>+ +~ 4 इ~ = + अ „~ 
1 $+ ई > = 

9१ ~» ¶द्‌ ; ,१ £ 1, '। £ 

द्य & वरस ट. ध 


भा । 


(क 


विष्णु जिनका प्रिय हृदय) ज्या छ्खाट, आप्र शख 
ओर शिव दैखा द इसप्रकार दवि्जोकी अमय देनेवारी 
कृ मण्ड} ३०३, आन्ञमल्‌ धारम केरनवाखा परात्मफा 


| गवताकां आप्तजन भजत है ॥२॥ 


प अ~ > 


~~ ^» 


००88० 


दे माता ! सूथमण्डटम पभरातःकार बाहिका ( जाह्यी ) 
मध्याद्रकाट युती दोषी, ओर सायङ्काङ वृद्धा ( वैष्णी ) 
रूपस त्‌ भावना क। जातां हे । तथ। दं भगवतीं ! त्‌ 
रामे ( यनक छथ हौनेसे सव क्िरणोकं सिमिट जानेषर 
सुषुतिम ) आत्मस्था कंटखाकर ग।इज्ता हे (अत ख ) 
न त॒ चरा वण।कं( गति दैनेवाखी हे ॥ ४॥ 
(41440007 42425094 28 2 


५ 


कन 
र 


५ र 
४ गायञ्यष्टकस्‌ । ( १२७ ) 1 
क न 
५  संस्छृतम्‌ । 
५ मातस्ते भजनमदिन्न आत्मसाक्षा- 
५ त्कारोऽरं भवति यथा हि कौरिकस्य ॥ 
आयाणां ख परमास्मश्चक्तिरेका 4 
; विद्धिया जगति चराचरे विभासि॥५॥ 1 
 अच्यन्नं दवसिति वचः उाणोति जीवः ५ 
£ पादाभ्यां चलति निरीक्षते पादर्थान्‌ ॥ 


 मातरय्त्किमपि करोति तत्त्वयेव ॥ 


८. क्षीणां सततममन्तवो भवन्ति ॥ ६॥ & 
६ भाषा । 
नर्मः ६ 
¢ दे माता! तेरे भजनकी मदिमसे शीघ्र आत्मताक्ष- 
4 त्कार होता है जिस प्रकार विश्वामित्रको इअ।। आय ५ 
$ जनो त्‌ अकडी सेतन्यास्िका विया बद्यशाक्ति चराचर ६ 
५ जगत विराजती है ॥ ९ ॥ ( 
4 जीव जो अन्न खाता है, श्वास ठता द वचनं सुनता दै ५ 
पेते चता द, पदार्योको देखता ह अभात्‌ न ऊक ध 
& करता है बह तुञचसे ही अथोत्‌ ठक्च शात त ६। सव 


कछ करता ददे मता | तुक्का नर नतरां सदैव ध 
ण ( श्रीदान, रहत ह ॥ &॥ 
44४61048 (-- (= 


| 


वि 09 9) 


द त 


(4 (4 
(१२८) गायञ्ीमन्याथेभास्कृरः 4 


संस्कतम्‌ । 
ओंकारस्वमसि ममास्व भुभुवः स्वः 
त्रेखोक्यघ्रसावोनि बह्यविष्णरुद्राः ॥ ` 
यक्किञिद्धवति भविष्यति घ्रभरत 
सर्वं तत्वमसि भवानि निर्विंकस्पे ॥ ७ ॥ 
या वाण्यो मुखकमखादविनिस्सरन्ति 
भक्तानां तव पय! भवन्ति सत्यम्‌ ॥ 
लन्तापक्ष्यकारे पुत्रवद्सटेऽम्ब 
कल्याणि प्रय तयश्चः्रदे रसीद ॥ ८ ॥ 
भाषा । 


द ~ ~ | 
(न 4689 ० ~4-~- क - क 352 हिः = 2-गन- ~ £ ® = 0 
४० ~ छ नी इ निः 


= हं मरीमाता! त्‌ सह्षहेःत्‌ भूः, सुवः सवः तीनों 
न व्याहतिर्या है । हे तीर्नोटोककी उतपन्न करनेवादी भवानी । 

¶ द 
त हा बरह्या, विष्णु आर रुद्र ह । ह नवङटलपा्िमकै। 4 


1 ऊछ हाता ह गा अर्‌ इञा कह स्वत्‌ हाद॥ ७॥ 


टे पुथवत्सला माता !। भक्ताके सुखाराशन्दस जो ^ 
गोटी निकलती है वह तश कृपे सत्य होती हे । हे सन्ता- 4 
ध $ पको दूर कमेषाटी ! कर्याण करनवारी ! पवि यश 1 
देना ! तू प्रसन्ना ॥ ८ ५. | 
(49604998 


वन - = ~ रः 


(& कः ट 8 "8 (अ 6918 ग 


ग 


६ गायञ्यष्टकम्‌ । ( १२९ ) वु 
8) + मव दि 9-9-09) वु वु = 
¢ सस्कृतय्‌ । ध. 
ॐ | .२२। 
£ [क्य <~; < 
¢ गायत्यष्टकमिवमायेलम्मते यद्‌ । 4 
छ 
र) 


914 ¢ श 
+ भक्त्या तत्पठति सद्‌ा द्विजः प्ररान्तः॥ 


5) 
[च्‌ # षु 
 साविन्रोजपफरूमदमुते सलीर च 
५ 5 ् 
{ जानीते सपाद च रामनन्दनाम्बाम्‌ ॥ ९ ॥ । 
न्‌ श 
& ञ्‌ 
प भाषा । र 
८ & 
भ] वि + 
५ रस आथसम्पत गायके अष्टककोा भक्तिप्रवक शान्त- चु 
+ चित्त ज द्विजजन सदा पदते हँ, वे अनायास ही माय- चं 
जके जपका फल माप्त करत है ओर रामनन्द्नकी माता 
& ( गायनो ) से परिचित रीतेदं॥९ ॥ ध 
१ > 
&\ (इति फेजवादीय हिन्द दारैस्कटस्यप्रधानसंस्क्ृताध्यापकेनं ॑ 
५ श्रीरामनन्दनसहायेन नैतं गायन्यष्टकं सम्पूणम्‌ ॥ र 
( ॥ माथस्यपेणमस्तु ॥ ६। 
& 10 
४ £ 
॥4 क 
१ ५ 
१५ 


सवतो (प 


गायेत. वावाता 


१९ 
न. 


~~~ ~>&८>- 3 द। 


1444-9 
(८4 

ञो [च (= 

कि ( ९२०.) गायन्नामन््राथमास्केरः । र 
त्न म अ मि मि नि न नरन "+न+ नकन" १ 

ध ६: ५ & {| 

९ थ्‌ € ५ ) 

| य॑प्राथना ! | 

[श ५ 


ह+ = 
{ 317 “+ नित | 
(9 


६५ 
५९ 


संस्फृतम्‌ । 

नमः सवित्रे जगदेकचक्षुषे 
जगपरसृति-स्थिति- नाशे तवे † 
जयीमथाय अगणात्सघ्रेणे 
विरानारायणकरास्मने ॥ १ ॥ 
यस्यादयेनेह जगलत्ववध्यते 

` पवतते चखिखकभसिद्धये ॥ 
बह्यन्द्रनारायणरद्रवन्दितंः 


॥ 


+# 1 
भकः ¢ 
८.५५. 
+> 
क) 


ऋक 
वै 
1 


-£ 


6 
1 


*% 
| 
068 
1 
~क ५. 4 0 7 (0 व 
धन & 
ह) (1 नश +, 


€ 


$ 
"९4 < श~ 


य 


98 


नक 


(कीर 

| | | $ 9 ।  । ( 

स नः सदा यच्छतु मंगर रविः ॥२॥ + 

५ 

जगत्‌फे मुख्य चक्षु, आर जगतुकं पाटन) पोषणं आर २ 

& टयक कारण ऋग्यजुस्पामरूपः तीना खणो (सत्च-रज-तम) कं ६ 

र धोरण कंशनेवाट, ब्रह्मा) विष्णु, महकात्मकं जो श्रीसुभदेवं नि 

५ उनको नमस्कार है ॥ १ ॥ , 

ध मिषके उद्य हीने संसार जमकर सम्पूण कायातदि- 

£ के लियिभरवृतत हेता टै ओर जया इन्द्रः विष्णु, महादेव 
4 \ ^ =. नर "००० 

ध वान्दत जां श्रसूयदब ह वह सदा हम लागकेो ¶| 

मङ्गट दू ॥ 1 


(1 


0 
४ सूयभ्राथना । ` ( १३१ ) 1 
ति अन 
ध सर्तम्‌ । [। 
नमोऽस्तु सयोय सहस््रदमये ध 
& सहखशाखन्वितसस्भवार्मने ॥ ध | 
श सहस्वयोगोद्धवभावभागिने ध 
= सहस्वसख्यायुगधारणं नसः ॥ २ ॥ ४, 
(4 यन्मण्डलं दसिकरं विशालं ` द 
` ‰ रत्नध्रमभं तीवसनादिरूपम्‌ ४ | 
८  दारिग्यडःखश्चयकारंण 
४ पनातु सां तत्सवितुवरेण्यम्‌ ॥ २ ॥ द 
[| यन्मण्डरं देवगणेः सुपूजितं ध 
9 शिषेः स्तत मावनमक्तिकोविदम्‌ ५ श 


ध 


क 


भरावा । 


अनन्त किरणवारे, तथा सदसा साखाओंके प्रकट कर 
वारे, अनेक प्रकार काकि करनबार> एस जो -श्रीसखभदव 
‡ हँ उनको नमस्कार हे॥३॥ 
जिसका मण्डर. महान्‌ म्रकाशचक ओर -रत्नेके. समान 
‰ कन्तिवाखाः तीण, अनादि तथा दास्िय ओर इःखोका 
+ नाक्च कसनेबाखा है एसे: दरणाय . श्रासु्यद्व हमक. ्रात्‌ 
५ त्रद॥४॥ ` ` :: 
$ निक्चका मण्डल देवगर्णेसि प्रजित्‌ तथा बलणाः करक 
4 प्राधनीय, तथा श्रद्धा करके सुक्ति देनवा्ा है उप्त देबदेव क 
(व 


भि 
> 
41. 


"१५ 


[१ 


"र 


ह 
त = 


ग्‌ 


2 {- 
8 6 


<^ 


द 99६9 "4479 (0454 कः क 


~+ 
99 = स ? 
ॐ 
) 


५ 

( ९२२ ) गायच्ामन्ताथभास्करः। ष 
0 (ष नथ" जरभपवङ्शााशि करक श 0) 
म॒स्करतम्‌ । ४ 


त देवदेवं प्रणमामि सुर्य (1 
पनात मां तत्सवितवेरेण्यम्‌ ॥ ५ ॥ ‡ 


प र पैन 


शः) 
छ) 


श वरणीय जे श्रसूनारायण हं वह हमको पवित्र करं ॥ ७॥ 
व तद 


यन्मण्डलं ज्ञानघनं खगम्यं र्‌ 
त्ेरोक्यपूज्यं त्रिगुणात्मरूपम्‌ ॥ 0 
समस्ततेजोमयदिव्यरूपं ध 
पुनातु मां तस्सवितर्वरेण्यम्‌ ॥६॥ = 

५ [च क. ` क +| 

यन्मण्डर गटमातेषवबाध श्‌ 
धमस्य वृद्धि कुरुते जनानाम्‌ ॥ ध 
यत्सवपापक्षयकरण च ध 

पुनातु मां तत्सवितुवरेण्यम्‌ ॥ ७ ॥ 

भाषा। 4 

श्रीसूर्यो प्रणाम करता द, बह प्र श्रीसूर्यदेव हमको 
पवित्र करं ॥ ५॥ ¢ 
भिका मण्डल ज्ञानम, अगम्य तीनो कोर पूजनी- | 

य, निगुणात्मरूप, सम्पूण तजमियतथा अलाकिक रूपवाला "| 
है रसे वरणीय जो शरासूरयदेव हे वह हमको पवि ॥६॥ ॥ 
जिसका मण्डर योगि्योकि जाननेयोग्य, पुरुषा धर्म- 4 
की वृद्धे करनेवाला, तथा सम्पूण पार्पोका नाशक है फे ध 
{4 


€. 
1 


4 


(६ 

( 

त 
॥ लतम्‌ । `, 

यन्मण्डक्छ व्याधिविनारादक् 

५ यटग्यजुःसामसु सम्प्रगीतम्‌ ॥ 

६ परकारितं येन च भसः स्वः 

£ पुनतु मां तत्सवितुवरेण्यम्‌ ॥ < ॥ 

& यन्मण्डर सवेजनेषु पूजितं 

4 ज्योतिश्च छुयौदिहं मत्येखोके ॥ 

धर यत्काटकालादिमनादिरूप 

५ प॒नातु मां तस्सवितुवेरेण्यम्‌ ॥ ९॥ 

त यन्मण्डलं विष्ण॒चतुसुखारभ्यं 

॥ यदक्षरं पापहरं जनानाम्‌ ॥ 

१ भाषा । स 
६ जिसका मण्डल व्याधि्योके नाश करनेम श, ऋक) शवः 


1. 
वि & 
= 


५ , यजु, साम करकं गान किया दृ, तथाभ्रूखवः स्वः का श्व 
8। #, प्रक।श॒कं है एसे वरणीय श्रीसुयभगवान्‌ हमको पित्र 
=+ कर ॥ ८ ॥ 4 
। जिसका मण्डल सषैजनोसे प्राजत, तथा इस मवुष्यल- 
+ कका मकाशचक ह ओर ज। अनार्दरूष तथा कङ्का भी { 
| आदिक है रेस श्रेष्ठ सान्ता भगवान्‌ - रमक 
१ पवित्र करे ॥९॥ १... ( 
| र जिसका मण्डर विष्णु तथा - बहाकम सास भर्वात 0 
प्राणियोके पापाका नाश कर $ 

॥ ` © देःजो भविनी तथात 
4.८9 "44444 


[7 4. १ एव । क कः कक क च क क 7 श पय =. ` कनक ककः = =” वित कतककः तत | 
॥ १ 


| ८; 00004444 
८ 
ध $ (१३४) गायन्ीमन्बाथभास्करः । 


10 | 
# रर" र * ~= नन नशि क + भ भ १ भ * ० क -9+ क थ कर न 91 9 भि 


सुस्द्तम्‌ । 
यत्काटक्द्पश्चयकारणे ख 
पुनातु मां तत्सवितुवरेण्यम्‌ ॥ ९० ॥ 


{ई 2.“ ^ ध [न 
^ - ~ ~ # 1 रीः 2 -" द - + -¶ च उक 
[ ध ५५१ क | 4 1 क न्ब 
च" क + ।} (१५॥ ष ४. #१ बद्‌ : 1 
श्त ~ ये ॥ |) रै 
1 


1 ## 
9 सः 
<: -**+© दशै 


& यन्मण्डलं विदवसनां पिद (| 
ध मरत्पात्तरक्षपटयप्रगद्मम्‌ । 
ध्‌ यस्मिञ्चगत्संहरतेऽखिटं च । 4 
| [4 पनातु मां तस्सवितुबरेण्व्‌ ।॥ ११ ॥ 1 
१ यन्मण्डट सवेगतस्यं विषणो- 
# रत्मा परं धाम विश्चुदतच्छेम्‌ \ ५ 
(4; स्मान्तरेयोगपथानगम्यं 
है पनातु मां तत्सवितुवरेण्यम्‌ ॥ १२॥ 
भावाः 1 थ 


रप्र 
[3 


भि 


1. 


= नेवा दै ओर जो काठ तथा केटषका नाच करनेवाला ह 

({ देसे श्रेष्ठ सुदेव हमको पवित्र करं ॥ १० ॥ 

= जिसका मण्डल खष्टिकताओमिं प्रसिद्ध, उत्पत्ति, पालन, 
१ तथा टयकरमें अतिक्ति-शाङी ह ओर जिस्म सम्पूणं 
नु ससार छीन दोजति ह एसे शष्ठ श्रीसूथ॑ भगवानु 

(= हमको पावित करं ॥ ११॥ 

4 जिक्षका मण्डल सर्वर््यावी विष्णुका खूप दै, जो 

क परम धाम आर जो सृ्ष्मटदयवालोषे योगमागे करण 

 & पातव्य है रेते श्रे श्रीघयं भगवान्‌ मको पवतर कर १२॥ ५ 
~ = 8. 


तैः 


९ ७ 20 55 ~ 6, ~ 26. 0 

(9 09740049 
2 

[६ सूयप्राथना ( १३५ ) ॐ 
सि सि न ५ 
५-१ 

तव ` सुस्कृतम्‌ । ५ 
४ 
}! ॐ) द्यो तड ल 4 = च ^~ ५ ¶ 
< न्ड बह्याञड 3दन्त ध 
प्‌ गू[यान्त अञ्चरणास्षहसवः ॥ | 
{्‌ | ५ => --- ~ । (~~ ८ 
) यन्मण्डलं वेदविदः स्मरान्त | 
श प ५ ङ्घ [ ऋत्‌ © क 0 £ ८ 
५ पुनलतु मा तत्सार्वतुवर्म्चमर ॥ २१३ ॥ क । 
५ ्। 0 - ~ 1. स 
५ यन्मण्डट वदावद्‌ापमात ४ 
६) £ ~} 4 ९ & ~. द 
८, यद्यागना यागपथानुगस्यद्र्‌ ॥ [र| 
|= ५ 
क = सवेवे ¢ ॐ 1. ९) 

। सस्सवेवेय घणमामे सूय 


३ 


भ्ण 
[1 


= + 9~> &६० 
1 (1) 14.) न । 
‡ = 2" +: 


~ 2 9 2 
9 
<== न्नुः 


© ~~ 
{ 
~+ 


न +~ ५ र ८ 
19. ) ॐ 
= = क 1.1 


नी 7 $> & 
~+ च 


ष्टः 


पनात मां तत्सवितुवरेण्यम्‌ ॥ १४ ॥ 


भाषा । 


जह्यज्ञानी जिसकं मण्डठका कथन करते हः चारण तथा 
सिद्रगण जिसका गान कसते द ओर्‌ वेदवेत्ता गण जिसका 
स्मरण करत ड ठेसे प्रेष्ठ श्रीसूय भगवान्‌ हमको पवित्र 
कर्‌ ॥ ९३॥ 


५ ने म च प. 2 ~ नन धि (2 ० त ०8: 5 ध १४ 9 
०9. --४ - < 6.+- ० 8८ "9 


न त क ^ ह र ^ क 

८ 4४ 
५ -4 | + म ४ 

7 1 9 ग. - | 


ए 
‰#५4+--२ 


< (| ५ 
4 ^ 
[य 


णि 1 ८4 ४.2 


~ 
0 [=] 


(16 ° च ¢ ह 9 ¬ 2० & 


ॐ> 
=) 


ध ( १३६ ) गाय्रीमन््ाथेभास्करः 1 
(9 ५ 
ध वेदवेत्ताओनि निस मण्डर्का गान कियाद ओर जो ५ 
प योगियोद्वारा योग पथस प्राप्य टँ ससे सबके जानने योग्य 

¢ शोसूयस्वार्माका में प्रमाण करता द्र । बह शष्ठ श्रनिस्कर (| 
4 भगवान्‌ हमको पवि करर ॥ १४ ॥ ` 4 
= क 
4 इति भाषाटीकासहित गायत्रीमन्त्राथभास्करः समाप्तः । र 
3 .& र 
५ 

ध पुस्तके मिनेका टिकाना- { 
प खेमराज श्रीकृष्णदास, गङ्ाविष्ण श्रीकृष्णदास, £ ८.१, 
‰ शश्रीवेङे्वर'"सटीम्‌-मेस | “लकषमीकटेश्वर"सटीम-मेस, 1 
‰ चब. कल्याण-वंबई्‌. \ 
१. ् 
2 1 
४ < 
4 = 
त्‌ ४ 
£ ५ 
दिः ४; 
श ¢ 
६ लः 
५] 
ल ५ 
व 


प १ 
| ८41 
॥,११६.१ \ 


१1१. 


#ै 


~ |] {\ ~ 1^"5 (९२1 41- ~ \ ^ <}: 0 
०५८५ .९॥ . = 1५^ 86. 
4८685810 ४/0. 4 ~ त ^ 


11 1414) 4 १ ==> 


॥ + 
र ॥ [1 # 

1, ++ $. ४ + 0. 4 ॥ कक, 8 
॥ # 1 । ) 1. [^ [कृ-4 $ । 1 ६ 
| १,.०द्‌ प > ४ चै ५ "# |॥ च 


४ ,, 4 
१ ऋ. कण । ५. 


4 ॥ ` ॥ ॐ +, 0 # १8 


त ¶] च ५५ = + + 


¢ ९ ^ शौ | 


। ४९१४ क. +, 
+१,,४४। 


91 


॥ क, च # 


1 


१४८. 


# # 


1१41 
५१५8१ .१६ 


। 9. 


1॥ 1 +(4 


#०११ 


है १ १ 


# । ‰ै, 4 ` 2, ¦ 177? १ ३. 
। । 1} १,।।४॥। 1५११३, | 4" 11 


॥ 
११.१११. ६१ 
( । १419 ॥ 


(१ 
(900 0 1 
[१।।३। 11144. ५९; ५ [ 113१५ (२) | 
11१; # | ॥)) ॥ । | ।। (१) ॐ; १ 


॥/ (|||) 


द 
न 
न 
4 
= 
"~ - 
क 
9 भ 
ध 
= 
~ - ~~ र _ -4 
की [ का 
| ~ र 
0 ~ म 
तः 


11114 | 

|) 1, 11|| . ॥ 1 # २ 
1 । १। 41 #१ 11 
1 11411. |1॥ पु 11141 | 


1} }}\ ५ ११।.।।.. 119५4 > 


५५ [ 
ॐ» ७, क ॥ 


1 


धि ति 
(01111 ५.६ | ४ ५ 
"1010411 1111 { ५ प >°: 
*+।; १९ 11. [1.4 भ (1११ ५ । भतिद ` । ५ ॥ म 
१४१ 1\+ [1 ॥ । 1.1}, ११॥। ( 1 १ भै ५ 4 + 
११ १।१.॥॥, ११११ १९ # ५*।५ ८ त्र 
१४ ॥ + १ 1111 । 14|| १ ९: ११11, 11 4 १। 
१३.३१.११}. ५५, \{ 1१०१ { ११ ( ?| ॥ [ ९ 
| १११२}; (क, ४ | 
1 11144 
¶।, १११} १५. ४३५ 11,7॥ १ 8१ .५.। ५.१। # (क 
11 111} 4 .14111110.1॥111210 1 9 ; 
11111111 
११11१11 १119 ४4: †,।१५; (1५ ॥.1 ॥। 
8 । 41 14 ४111 (1. | 1! नि, च १,।१ 
५१। । ||, 41१ १६ ११६. ^ 1111101 ११३ | ) 
111 1.1 ^ १1:1५ / +।१५। ५६५ ~ 
)) । ॥ | 11! 11* =; १५५ 11.११ # "13140 £ 
|! 4१.11 11५1 १“ ११।.। ॥ ५1४ 4 1 ॥ 1 ¶ {> ५, 
५। {1॥ *१।। 1} (111 १} । [||| ५५१ ॥ | ¦ | प ६ ० ) 
40.914}. । १॥ १ 4 ।,\11}\। 1४ ।\ । ५ | | २ 
1(1111.1.1141 1 1) 1 "11.11.111 । + 
। 11111131 { ॥५ + ४, 11५ 11 \ 49 
4. ,१ ।| + १ १ ¡ |: ५१६१ ([ 1/1! ११६ ॥ (41 *६।. > # #| 
४ ४ (१॥ ४४ (म \: 113 1, 1 7. 1 ' (1! [1 1 +| ।\ 
(|+ ..;/1 (1.1 "1," 1 {1 .11:1171} 9116 ~^ {६ 
। । 4 {१।१। १) ॥ + * 8 11} । 1५, 114 १५५१४ 
1111) ¶। ॥} । ॥ ॥ । भ | 4 †,। ' (14 ६ १६८। ^|, 4, 
¶। 11: ' ५1 | । 4१५१४. ५४१ ५) (1 1.11 4 
4 1 1] 111१. न्वं 8 १ १1११ ' 
+ (1114५. ॥ \ 1 १। ॥॥ ( + १९५ पि {1 1\4 1.4 १, ॥ 14 
॥।111, १। १६ , 2 } ३ १ १२११, +` १४ ।1# ॥ १६ : 19 ( | । 1; 
4 ११५१११.१ 1१ :111| †}.1\ ||; १६३११ ३ ५५१११ (+ 
९ + ¦ {1} | 1, 1 | 1; । १\६} १ ११५५ क ११ 149०१. 
11/11 11.14.11, 141 ॥115 1 1} 
॥1111194191111911. 1१11911 1५, 1:१111.*1.+11।1 
॥ 111; , ५१.१.11 1१. 11, 1111111 9 , 11111, *५११।।,१५) 
3; ५१, * (1१, ॥॥.4 । १. 11 [727 ३१३०५०५} ॥ 11: 1 प [1 
11 (111, "111." 171."11 11111 11 11101111 
"117 11111111. 1.11 411. 1 (11111 1.141 4111 [4 44 
1 1*[{4; 1.11 7} १,१। १11 [11 1111791 10. ॥। । ५1 1 
11111111 ।1111.01441111411111 14111111 
१1" 1 1.4१ 4१1०. 1९ १५११ 11, 111 1 । । 1 | {11111 "11151. 
11110 11100 140 १1 | ॥ | 11: ^. 11 1 111 
"11134111 14/11 11; । „1४! 11.011}. {1111411 1} | । ॥; 
11114111. प | 
) 1 ।! 117 ¶ + ११ 1  ॥ ॥ १५ ^ १३ ४ 4१,) |!) ~+. [° । ५। त ` ' 7. 
11111111 01111111 11:46 4 9019 
। 4।। ॥ | ५॥ | # 1 1++ # = \॥ १७० त । ५४५१। | ॥111 १ १।। 4 {**{ (144). 1 1 १ (11 ] ' ! 1} 5 र 
11010111 01111111 1 1(;.41 10044; 1 
४१ ॥ 1 + 1 *। ५1 1¶ ॥ # १1) १. । ०१८ (१९ |£; { 4 १; [.१:1;1.}) {<}; 111 11; # 149 1 6 1 1:14. | 4 ॥ नं ॥ 4 त॑ 
३।५१५।१ १ ,५। 41 १,२२९.11 । । ` ) । 1 1; (1 ६, ॥111114111.11614॥ 1111, । । ५1२1143 ¶ | ॥; 
॥ #॥ §!९ ॥ इ।{५॥ १{ 1१ १ ॥१।।१ / ३। ' 8 ' ०,१.१९ ११११४ + + ११ = 
।¶ 4 7 ' # 1 १ ' 1) |, न ।१॥१। । 1, । 1 11) |", (1 |! (#॥ 1 (11 (५॥ १.५}: 71, ॥ 1} । 11 ११ | {3 [ 1 ।१। | १] # | (१४; | 
१ {०॥.१,११ ५.1 11114141} । वैः 11711 ((1.२. १[( ५ {1 १. ष 10104 ;11114 8\.4.} ।11.{1 |; = {115 ४।। 15 | | ५१, ||] 
| 1,111.1 ("11111 11101. 01.14 141 "11111111 01111 17 11114 ¦ {1 | 
। १ ॥ [` १ | । 1 कै ११११ 1 1 1 # 1 | 1 1,11४ २१५ +} { २.१ न्व 1411111 ॥१।११ १6 1 11111 [ ९९; + (१) ' #. > ¶९। ( 4 
04 क 01114 10111110 11001110" ५.१।॥५६ ॥ "411 । ध 
। । | 1 ॥ | "1११ ' ५ ११। 1111*14 111! 1 | 111 10141१1 । 1 || १।' 41114 | १। ५ ||; + 114] \11 ५ (}}। | 1, 4} 
(19. 11110011 11111111 11144; । 
# $ शै 1 । ॥ ^ #) ११.) ॥ । # # #।१। कै 
| । । । 11; 4१६१ 14} 1 (| 11 11110111, १।। 24 ११141 ५) |. १४५, ५१ १।।१\ .५।.१।।,॥, ॥ ॥ ।{ 
५ क; वी 1 4 4 14" | (4 2 [1 14 ११ ११ ६३;, 0 | १११३. ४4३ 1 १ +} * || (५4 1 ११।१। ' 11111 114111 
। 1! ;1१ 1.411.111 ।1 11 (॥ 1 1॥ 11 "11+ 1:11 18111111 ५ १५०११०१ 1१११६१४ 4५1}. (१ (14 11117१९ 
|! १११, ३ १11. ' \" 111 ॥1।,{{4) ११ |` = ष्ठ 9. ५५।१1* ६५ तै 11१ * ११; १५ ॥ प॑ 11814 ५ १. । 1 11१ ११, ॥॥ ११५१ 
१ ,। १५।१। | 7 4१ | \\॥ | ५ १११; 1! ;: 1; ।*\ ॥ | | 4१ 1) 11018॥ 11101111 {१ {54 विपी ५ 1111 = 
11 ९१ ११११ १११६1 11 111, ९११११ ६4. 10 11111" 4 1.7 ५११११६१६१' 
(1 1\/4 ॥ ॥1॥4.1॥॥ 
11119111 11101111 11111111 11111111 1111011 11114011 4114111 ५{९1; 
। / | † 14 ११.११ , ११ 1 | 1\ 1११ {! {१६। १६ ॥ ॥ #.१।१। . र, | च 
। 1) | !11 १। 4 । | । ११; 11011 १1111. 10}, 41111111 + १1१), 
। .।\| ।,\, | ॥ (| 1 1 „4 (११। | । ! ॥ 1 1|, (4, || ॥ 1\}1* [+ 1.+1,; ॥ # ॥। 1) १ #1 ४ ५ 
|, 1 ॥ त । ॥ |+ ॥ - 11||, । | +| ॥॥ । 4१ | ॥ 1 #,१।१ १११. ।॥1/ ॥ 1) १ १) ५। ' । १२१।। ष 
# ४१ ४१ ४ इ :, ३११ १।१ ' १, १४, (41 411१ 4 4 - # = } 
7110111 11 10111111 ॥ (1.1 
(00111914 19111111. 11011111॥॥1111141111000} 0 
। १२ ११.११.११ 1 + 1१11“, | ॥ ॥ १1 | 1 
(११1 ¢. । । प ५,५१.३ १११ ++1. 11 \,.१ 14 १४ ११ 1५411 । 1 १११११ 
||! ,{* 41 । ॥ (1); 1111 पि 
॥ #॥ ॥ {1 † * 4; १,। ४ । 1 ।\. । १९, ५11 ६ । 9" { ॥' ॥ ।1\॥}' + {१4 ॥ 14 ++ १। 19 | 1.41 , 
१" ११११71१ । 1; 9.10] |..1१.11 1111111} 1111; 11111 1} 01111. 
| ॥ ,॥ ॥,।। । 1 १९. । | । च! || | । ।; ¶ | १।।[१. । |+ |1* ॥ क । ११ | ११ १ 18}; + (1 |} 
14 1|;.+॥ 1111111 111) 11111111 11111110 
| # 1 < {119 901 11 ^} |! 11 १.५१) १ ११ । 1111. 
| ॥*१ ॥ १।१ ।- । १११.६। १,१, ॥#। ॥। । ७1*(५ ५ ¶ । १ ५1 ॥, (1 +^.) 1, , |} । + ॥ 14111114 | ११. 
। ह 1 ॥ ॥१। | + 1१ # व ॥,१ ॥ # भ । # 1 ॥; ३१ त 11, ४११ [+ *,{{१। ' 
॥ 1५11111 ("1.1 111114५ | 11111111 1111 1111 (ए 
। १।,६ ॥ । ^ ५१६१. ११ ॥ । । 1 1 4 ,*(1 ^ \। 4, +न. । 1 ११ आ १२ 11108 (१५१ र १ । 14 | 
1,11.114. 1#.119101111; (1011110 1104111.101॥1.14 1 111१1} 1111449 
४ - ॥। + 1 141 01111111} ॥ |° = ११६१, ३।।। 11) | 
, ॥ + # ॥# प १.1 ४ (१ १ पी, 4 #| \ ५ १। 1 ५ ५ | 1 १.१ | । । ॥ १ }/ 
१६ ॥ | ॥ र] 1 । १। {} १ ‡ १ ॥ {.1+* १ ॥ † १ ॥। । ॥| 
। ४11 4.१ । ; च ग 1.1 11111 ॥ 11108 
॥ ॥ 0 # ॥ । , 4. \ #1 [11 ॥ १14. ॥;4.111 ॥. 1, |, ११ 
नने * | 4 111} १ ॥ 9; ४ „1 ५] 1 4 ¶ ४ 1((*., | ॥ |; (7 । [ । + 
॥ । 1 {1.1 } 1" । ॥ 1१४ । 1.1 , ॥ 1.१. ॥. १ १११११ {§ ॥ 
। ; - 4) द १,५। । १,।*1). 14 |; * {11 [1 १1111111 ।। 1, 
। ५ । ५ १ ॥, ॥ 1.1 4 । १४ ?। ११) || + १ | ॥ ॥ (\ | । 1 
1.1 ११३१। / 4 + | # । ६ ९ ® [8.४ ।*  ‡।१११३१ १ १११ | ,1 ॥ ११ 
%३।९ १" 14 + । ३ 4 ॥ 1: +) {* , ॑ । 1 1 ॥ (41 ^ ६१०९१ 
| ५ + 4॥4 }. -“ ५१ 14. ¢ ११। | | | प, +१ । क ॥; । ४: ९. ॥ 11.11) ॥ । 
। 91. (1114-1 | 1,111.01 1111 
॥ } १०१६ १ {११३ १२५ 1) 4 १। 1 | 11 49 + (\. ५111 \। १4.4१९. 
च # ॥ ¶ 4 # 1 > ४ क प ११.।१।॥११। 
[। | 4 #॥ # ॥ ॥। ॥ ॥१;* -१। # 1 [1 । चै १ । १४११ 1४ ॥ {4 + २. 
8 ;। 11 । "1 । ॥४ 1101494: ॥ | ।1 †~ \१ । 1॥ 111१1148 ५1; 1 
4 । | १, ' ॥1॥ ( ।, ॥ (१1) ५ ! । | 1 11१११ 
9 १ | ॥ ¢ |“ 4 ~ {141 ¶,१५। (2114 \ 
[ ॥। | 1 । । | ॥ 1 9 | 7 | ¶ ॥ ६ ५4 ॥१११ ॥ ॥ ॥ 
। । # ॥ | 7 ।# \ १ । |` 1 111 ¦+ | (11) '* १५ | 19 1), † 
॥१५.१.५१.।। १। ५ #३.९। |. र 11114 1 १११. ०१ ६.0 ^ {4 २.१ + 
॥# । ॥ | ॥१।, | #¶ 2 1 1.1 1 4 ११ १।। {१111110१ १३११ । 
1 4.1 । । | {+ | । ।,* | -11{# ५,।१०,(५। ११ ‹. 11111111 । । । + (१ 
१.११, {१1 | 4.11 । द 1 । १६४,। ˆ \१ + ११। 11111415 ++] | 461 प 
1 ११ ।।। 1 ॥ १,५॥ ब! १ १ {१२९१। । ५ 1 1.*1) (11१ ४१५ 
९ + | 1, । + 9,141/ १11: `. ॥ १४ १.8 
॥ । १ १ ॥ । । । ॥ । , ् # । 1 ^ | । । +, । 4. 1 ॥ 
( ५41 1॥1॥11..॥1 । ॥ प 11111141 
१११५ ' !+ ५१५५५ 4 214 १1१1१114. !॥ । '॥\*4१/ ११।। । 411, .1111-,+ 1 २।५१.,११ ॥ 11111114 
4116 1/4 11110100 1100104111 11010111 
9 ।। 4॥१ च्व! ॥ 4९ # +^ ६4 १,१ ॥ 1 क ` ++ ४ 
| 1. 11111111 11141101 1 1 षी 
1119 (+ 1. 11, {. १.1 114; # ॥#५;#} {+> ¶। 11 11 14, 14. १।11. ११. 11} [1*† {6141} {111\| {11१1 114, 1